Đầu tháng 2/2010, khi Tết Canh Dần đang cận kề, qua phản ánh của bạn đọc chúng tôi trở lại xã Gia Canh và chứng kiến những cánh rừng gỗ tếch trồng gần 20 năm đang bị triệt hạ không thương tiếc để lấy đất làm rẫy. Tình trạng hủy hoại rừng trồng tiếp tục diễn ra trong thời gian dài với mức độ, hành vi ngày càng trắng trợn, Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú (Lâm trường Tân Phú) đã báo cáo cơ quan chức năng của huyện Định Quán cùng phối hợp điều tra, xử lý nhằm ngăn chặn các hành vi hủy hoại rừng.
Trong lúc cơ quan chức năng còn chưa có biện pháp giải quyết dứt điểm thì từ tháng 12/2009 đến giữa tháng 1/2010, việc hủy hoại khu rừng tếch tại phân trường 2 tiếp tục diễn biến ngày càng phức tạp với gần 1.200 cây gỗ tếch khoảng 20 năm tuổi bị triệt hạ.
Ngày 3/12/2009, lực lượng bảo vệ rừng trong lúc phối hợp cùng kiểm lâm huyện và Công an xã Gia Canh tổ chức truy quét trên địa bàn lâm phần của Lâm trường Tân Phú (huyện Định Quán) đã phát hiện Nông Văn Thanh (33 tuổi, ngụ ở khu 7 ấp 9, xã Gia Canh, huyện Định Quán) đang dùng cưa máy cắt hạ trái phép một cây gỗ tếch cao 14m trong khu rừng trồng thuộc tiểu khu 83 phân trường 2. Đây không phải là lần đầu Thanh có hành vi xâm hại khu rừng tếch được trồng từ năm 1992-1993. Năm 2008, phát hiện Thanh canh tác trái phép trên đất rừng và gần 1ha rừng tếch cao 12-15m bị hủy hoại chết toàn bộ gần 200 cây. Thế nhưng, hành vi của Thanh chưa được xử lý đến nơi đến nơi chốn.
Sau khi phát hiện, xử lý về hành vi của Nông Văn Thanh ngày 3/12/2009, liên tiếp trong hai đêm 5 và 6/12/2009, tại các khoảnh 3 (tiểu khu 84) và khoảnh 10 (tiểu khu 83) thuộc phân trường 2, một số đối tượng đã băm chặt gốc, đổ hóa chất giết hại 525 cây tếch.Trước đó, ngày 29/6/2009, lực lượng bảo vệ rừng phối hợp Công an xã tuần tra truy quét tại khu rừng trồng phát hiện, bắt giữ Tằng Kim Truyền (37 tuổi), ngụ ấp 9, xã Gia Canh đang dùng dao rựa băm gốc cây, đổ thuốc diệt cỏ để hủy diệt cây rừng. Tòa án nhân dân huyện cũng mở phiên tòa lưu động xét xử và tuyên phạt Võ Văn Minh (ngụ ở Hiệp Lực, thị trấn Định Quán) một năm tù về hành vi ken gốc, đổ thuốc hủy diệt hàng chục cây gỗ tếch.
Những người phá hoại rừng trồng tại phân trường 2 đều là dân cư ngụ và sản xuất nông nghiệp dưới tán rừng nhằm mục đích lấy đất làm rẫy. Hành vi phá hoại rừng trồng ban đầu chỉ là phát quang đất rẫy, dùng dao băm vỏ dưới sát gốc cây rồi lấp đất lên che giấu để cây chết từ từ và chỉ giết hại số lượng ít. Dần dần, họ hủy diệt cây tếch hàng loạt trên cả vạt rừng rộng lớn mà không cần che giấu. Người ta dùng dao rựa băm chặt xung quanh gốc cây (còn gọi là ken gốc), rồi đổ hóa chất diệt cỏ loại cực mạnh vào vết chặt. Theo ngày tháng, do mất nguồn nước cung cấp từ gốc lên cộng với sự tàn phá của hóa chất, các cây tếch cao lớn từ 12-15 mét dần rụng lá rồi chết.
Tại khoảnh 10 tiểu khu 83 thuộc phân trường 2, ngoài hộ Nông Văn Thanh làm đất rẫy có gần 200 cây tếch chết khô, những vạt rừng tếch nằm trên đất rẫy một số hộ khác cũng bị chết bởi hành vi lén lút "ken" gốc, đổ thuốc hủy hoại cây rừng. Trong số này, những hộ canh tác và làm hại rừng trồng ít nhất cũng 1ha, nhiều có đến 5 - 6ha.
Một vạt rừng gỗ tếch đã bị chết.
Thực tế diễn ra tại khu rừng tếch cho thấy hành vi "ken" gốc triệt hạ rừng chưa có dấu hiệu dừng lại. Điều đáng lo là hầu như tất cả những khu rừng tếch nằm cạnh nhà ở, đất rẫy của những hộ dân cư ngụ, sản xuất nông nghiệp dưới tán rừng đều bị hủy hoại... Chưa hết, hiện tượng giết chết rừng gỗ tếch lấy đất làm rẫy không chỉ ở bìa rừng mà xảy ra trong toàn bộ khu rừng trồng tếch gần 200ha. Thậm chí, một số hộ còn vào rừng tự nhiên để hủy hoại cây rừng lấy đất làm rẫy.
Ông Chu Ngọc Trụ - Phó giám đốc Lâm trường Tân Phú cho biết: Trong năm 2008, lâm trường phát hiện 51 vụ "ken" gốc làm hủy hoại gần 15.000 cây gỗ tếch gần 20 năm tuổi cao 10-15m, đường kính từ 15-30cm. Năm 2009, lâm trường phát hiện 76 vụ "ken" gốc làm thiệt hại 3.379 cây tếch. Số diện tích rừng trồng tếch có cây bị hủy hoại lên đến 69ha.
Những năm mới triển khai trồng rừng tếch, lâm trường đã có hợp đồng với một số hộ dân ở ấp 9, xã Gia Canh chăm sóc cây rừng và được phép sản xuất nông nghiệp dưới tán rừng như trồng bắp, đậu nành, thuốc lá, điều… Lúc bấy giờ, tất cả hộ dân muốn trồng cây nông nghiệp dưới tán rừng đều phải làm đơn xin phép và đảm bảo chăm sóc cây rừng phát triển tốt.
Được biết, từ năm 1992 đến 2006, khu rừng trồng tếch khoảng 200ha phát triển tốt, hiện tượng chặt phá rừng chưa diễn ra. Nhưng khi rừng gỗ tếch phát triển tốt, tán cây che kín khoảng không khiến hoa màu, nông sản của những hộ dân này không phát triển được, họ đã tìm cách hủy hoại rừng trồng, mở rộng đất rẫy sản xuất.
Ông Nguyễn Đình Thảo - Phó Chủ tịch UBND xã Gia Canh cho biết: "Địa phương đã làm hết mọi khả năng để bảo vệ rừng, không chỉ họp dân, phát tờ rơi tuyên truyền bà con chăm sóc bảo vệ rừng mà còn giao cho Công an xã phối hợp lực lượng bảo vệ rừng tuần tra, mật phục ngày đêm trong rừng nhưng vẫn không thể kiểm soát được tình trạng xâm hại rừng.Rừng thì rộng (13.000ha), Công an xã chỉ có vài người lại kiêm nhiệm nên gặp nhiều khó khăn, đã vậy họ còn gặp phải sự chống đối của các hộ dân và các đối tượng trộm cắp rừng. Nhiều lúc Công an xã cùng bảo vệ rừng đi tuần tra truy quét vào trong rừng đến lúc quay ra bị người ta rải bẫy đinh làm thủng bánh xe. Thậm chí, lúc gặp đối tượng cưa cây, trộm gỗ mang ra rừng lực lượng làm nhiệm vụ còn bị dọa chém...".
Bên cạnh tình trạng "ken" gốc đổ thuốc hủy hoại cây rừng, đã xuất hiện tình trạng lâm tặc vào cưa trộm gỗ tếch mang ra ngoài tiêu thụ. Tháng 12/2009, bảo vệ rừng phát hiện 3 đối tượng Nguyễn Thành Tấn, Trần Phi Hoàng, Võ Văn Hải (ngụ ở thị trấn Định Quán) đi xe máy vào khu rừng tếch ở phân trường 2 trộm cắp cây rừng (đã bị đổ thuốc chết). Đây là những đối tượng chuyên sống bằng nghề trộm cắp lâm sản rừng vận chuyển ra ngoài bán lấy tiền tiêu xài. Từ tháng 2 đến tháng 12/2009, Tấn và Hoàng đã 3 lần bị Lâm trường lập biên bản đề nghị cơ quan chức năng xử phạt hành chính về hành vi xâm hại rừng. Trước đó, Lâm trường cũng phát hiện các đối tượng: Hạ Thanh Hùng, Hạ Văn Luật, Trịnh Hữu Hùng (đều ngụ ở ấp 9, xã Gia Canh) cũng có hành vi vào rừng trộm cắp gỗ tếch… Điều đáng lo ngại là những hộ dân sống dưới tán rừng có vẻ ủng hộ hành vi trộm cắp gỗ quý của bọn lâm tặc khi chứng kiến sự việc diễn ra mà chẳng hề đả động, báo tin với lâm trường và chính quyền địa phương.
Hàng chục hécta rừng gỗ tếch gần 20 năm tuổi bị triệt hạ là cái giá rất đắt; không chỉ thiệt hại về tài chính, công sức bỏ ra để trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng, mà còn mất đi 20 năm cho sự nghiệp trồng rừng, bảo vệ môi trường, sinh thái. Ông Chu Ngọc Trụ cho biết: "Lâm trường đang xây dựng phương án tổ chức cho hơn 500 hộ sống dưới tán rừng làm hợp đồng lại nhằm siết chặt tình trạng lấn đất rừng làm rẫy và trách nhiệm giữ gìn, chăm sóc rừng. Nhưng để làm điều này còn cần có sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước". Theo ông Nguyễn Đình Thảo: "Bên cạnh việc truy quét, xử lý thật nghiêm khắc những trường hợp xâm phạm rừng tận gốc rễ, các cơ quan chức năng nên chăng xem xét biện pháp di dời dân ra khỏi tán rừng và bố trí họ định cư, sản xuất ở nơi nhất định để các hộ dân này không còn điều kiện dễ dàng xâm hại rừng…"
