Trong thời gian qua, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam đã gặp không ít rủi ro tại thị trường nước ngoài. Trong đó, rủi ro do lừa đảo từ các doanh nghiệp "ma" hoặc từ các đối tượng xấu đã trở nên đáng lo ngại. Các chuyên gia cho rằng, việc phát hiện, nhận diện rủi ro do lừa đảo phải được coi là công việc quan trọng ngang bằng so với việc tìm ra đối tác hay thị trường mới…
Theo Bộ Công Thương, từ năm 2009 đến tháng 3/2011, Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á và các thương vụ khu vực này đã tiếp nhận, xử lý hơn 60 trường hợp doanh nghiệp Việt Nam nhờ xác minh, thẩm tra giúp một số đối tác xuất nhập khẩu tại châu Phi, chủ yếu các nước như: Togo, Bê-nan, Ca-mơ-run, Ni-giê-ria, Ghana, Burkinafaso, Niger, Senegal… trước khi tiến hành giao dịch và ký kết hợp đồng xuất nhập khẩu hàng hoá.
Kết quả thẩm tra của Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á và các thương vụ tại châu Phi cho thấy, hầu hết các trường hợp mà doanh nghiệp yêu cầu xác minh đều là lừa đảo. Điển hình, Công ty Xúc tiến đầu tư và Thương mại P.P. (tại TP HCM) có nhận được đề nghị mua hàng của đối tác tại Ca-mơ-run đề nghị Công ty P.P. nộp lệ phí xin giấy phép nhập khẩu với giá 1.000 euro và đưa ra một giấy phép nhập khẩu do Bộ Phát triển công nghiệp và Thương mại Ca-mơ-run cấp.
Sau khi tìm hiểu, Thương vụ Việt Nam tại Ma-rốc được Bộ Phát triển công nghiệp và Thương mại Ca-mơ-run thông báo giấy phép nhập khẩu của đối tác tại Ca-mơ-run là giả mạo. Hơn nữa, cũng không có luật nào của Ca-mơ-run quy định việc xuất khẩu sản phẩm vào thị trường này phải trả phí đăng ký (1.000 euro) như đơn vị kia đưa ra...
Cũng theo Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á - Bộ Công thương, hầu hết, các doanh nghiệp "ma" này thường tự nhận là doanh nghiệp tại các nước khu vực Tây Phi như: Togo, Niger, Ghana, Senegal…, một số giả mạo là tổ chức thuộc chính phủ hoặc Phi chính phủ để lừa đảo.
Thủ đoạn mà các đơn vị này thường áp dụng là đưa ra đề nghị mua hàng, ký hợp đồng xuất nhập khẩu hàng hoá với các doanh nghiệp Việt
Trong quá trình giao dịch, các doanh nghiệp "ma" này thường yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam trả trước một số tiền lệ phí như: Phí nhập khẩu, phí giao dịch, phí đăng ký cấp giấy phép nhập khẩu… với giá trị khoảng vài ngàn USD chuyển vào tài khoản do các đơn vị này cung cấp.
Ngoài ra, các "đối tác" này cũng thường đưa ra các loại giấy tờ và giấy phép xuất nhập khẩu giả mạo của nước sở tại nhằm tạo niềm tin cho các doanh nghiệp Việt
Để "nhận diện" các đối tượng lừa đảo, nhằm tránh những rủi ro không đáng có khi giao dịch với đối tác tại châu Phi, ông Lý Quốc Hùng - Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á - Bộ Công Thương, cũng lưu ý doanh nghiệp: Đối với những nước nói tiếng Pháp ở Tây Phi, tất cả các văn bản hành chính chính thức được soạn thảo bằng tiếng Pháp, kể cả các tổ chức nước ngoài hoặc quốc tế có trụ sở tại đây.
Do vậy, nếu một văn bản hành chính (như giấy phép kinh doanh) viết bằng tiếng Anh thì đó có thể là một hành vi lừa đảo; thủ đoạn lừa đảo phổ biến là thông qua Internet. Các đối tượng lừa đảo cũng có thể làm giả tất cả các loại giấy tờ của bất kể cơ quan nào.
Về phương thức thanh toán, Bộ Công Thương cũng khuyến cáo doanh nghiệp xuất khẩu nên sử dụng hình thức xác nhận tín dụng hoặc bảo đảm của ngân hàng để phòng ngừa nguy cơ không thanh toán cuả người mua…
Nếu cảm thấy bất thường trong quá trình giao dịch, doanh nghiệp cần xác minh rõ đối tác và các yêu cầu của họ. Để xác minh doanh nghiệp đối tác nước ngoài, doanh nghiệp nên đề nghị đối tác cung cấp địa chỉ đầy đủ bao gồm cả giấy phép ĐKKD và địa chỉ ngân hàng nơi doanh nghiệp đó mở tài khoản và gửi cho thương vụ Việt Nam tại các nước sở tại hoặc gửi về Bộ Công thương (Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á) để xác minh trước khi tiến hành giao dịch.
Còn tại thị trường Campuchia, ông Vũ Thịnh Cường, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Campuchia khuyên, để tránh rơi vào "bẫy" kẻ xấu, các doanh nghiệp Việt Nam khi sang Campuchia tìm cơ hội đầu tư thì cố gắng đến những cơ quan đại diện của Việt Nam tại Campuchia như Đại sứ quán, Thương vụ… để tìm hiểu đối tác và tìm hiểu thông tin về những dự án mình định tham gia đầu tư. Đồng thời các doanh nghiệp nhất thiết phải dùng phiên dịch của mình khi làm ăn tại Campuchia chứ không nên để cho đối tác bố trí
