“Cánh cửa” nào cho phim tài liệu?

Kỳ công và đòi hỏi người làm phim phải tập trung tâm sức trong một thời gian dài, nhưng sau một số phim gây chú ý như “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng”, “Lửa Thiện Nhân” hay “Chuyện ngày hôm qua”, phim tài liệu lại gần như vắng lặng ngoài hệ thống rạp chiếu. Vì sao lại có nghịch lý này?

Được Hiệp hội các Viện Văn hóa và Đại sứ quán các nước châu Âu (EUNIC) tại Việt Nam phối hợp với Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tổ chức, Liên hoan Phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam đã trở thành sự kiện thường niên được người yêu thích dòng phim này chờ đợi. 

Năm 2019, Liên hoan bước sang tuổi thứ 10 với 25 tác phẩm đặc sắc của 11 quốc gia gồm Áo, Pháp, Bỉ, Đức, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Đan Mạch, Cộng hòa Séc, Anh, Israel và Việt Nam. 

Đây không phải là những siêu phẩm điện ảnh đình đám, gây sốt phòng vé như các phim “bom tấn” giàu tính giải trí thường thấy nhưng, nói như chia sẻ của Viện trưởng Viện Goeth tại Việt Nam, ông Wilfried Eckstein thì đây là những thước phim phản ánh sinh động, chân thật nhất về đời sống xã hội trong mỗi giai đoạn nhất định với những thông điệp nhân văn nhất, súc tích nhất và cũng giàu thông tin nhất. 

Có những phim như “Nữ thẩm phán” của Bỉ, “David Hockney: Một phong cảnh mở” của Anh, đạo diễn phải mất 3 năm ròng rã mới hoàn thành tác phẩm. Đổi lại, người xem có dịp hiểu hơn cuộc đấu tranh khốc liệt, kể cả những giằng xé nội tâm của người đại diện cho công lý trong mỗi vụ án, mỗi bước đường điều tra tội ác, mỗi buổi thẩm vấn hay khám nghiệm hiện trường. 

Cũng bằng sự lao động sáng tạo cần mẫn của người làm phim mà khán giả hiểu được hành trình trở lại, những sáng tạo không ngừng nghỉ và cả những góc khuất của người họa sĩ tài năng sau những giây phút thăng hoa…

“Chuyện ngày hôm qua”, một trong số phim tài liệu Việt hiếm hoi được phát hành ngoài rạp.
“Chuyện ngày hôm qua”, một trong số phim tài liệu Việt hiếm hoi được phát hành ngoài rạp.

NSND Nguyễn Như Vũ, quyền Giám đốc Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương cũng chia sẻ rằng, đã tròn 10 năm, gần như đến hẹn lại lên, người yêu mến dòng phim tài liệu lại ngóng chờ những bộ phim đặc sắc được chọn chiếu trong dịp Liên hoan Phim tài liệu châu Âu – Việt Nam. 

Từ chỗ không hẳn nhiều khán giả, vài năm gần đây, các buổi chiếu phim đều đầy ắp người xem. Trừ những ngày mưa gió, nhiều buổi chiếu, ban tổ chức phải kê thêm ghế cho khán giả ngồi dọc lối đi. Với ban tổ chức và với cả người làm phim nữa, đây thực sự là một tín hiệu vui.

Liên hoan Phim năm nay cũng chỉ diễn ra vỏn vẹn trong 10 ngày (từ 31-5 đến 9-6) nhưng có đến 10 tác phẩm của nước ngoài và 15 tác phẩm của Việt Nam được trình chiếu. Nhiều phim đã được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng điện ảnh nổi tiếng, kể cả Giải César năm 2019, Giải thưởng của Bỉ 2019 cho Phim tài liệu xuất sắc, hay ở Việt Nam là giải thưởng Cánh Diều Vàng…

Bộ phim về Thủ tướng Đức “Angela Markel – Hơn cả bất ngờ” nhưng được đem đến từ Anh quốc là một bất ngờ khó cưỡng cho người yêu thích dòng phim tài liệu, hấp dẫn đông đảo khán giả hơn.

Trao đổi về sức hấp dẫn của phim tài liệu với khán giả ở nước ngoài và tại Việt Nam, đại diện của Tây Ban Nha, Cộng hòa Séc cũng đều khẳng định, dù có ít khán giả hơn so với các tác phẩm điện ảnh thuộc dòng phim truyện nhưng phim tài liệu vẫn có những vị trí nhất định, không thể thay thế.

Nhiều năm gắn bó với Liên hoan phim, đôi lần, họ bất ngờ khi  người xem tại Việt Nam lại đón nhận tác phẩm nồng nhiệt, thậm chí có phim còn được yêu thích hơn cả khi phát hành ở quốc gia có phim được sản xuất.

Về vấn đề này, Đạo diễn Trịnh Quang Tùng, Phó Tổng giám đốc Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương thừa nhận, mặc dù thời gian gần đây, có nhiều dấu hiệu cho thấy lượng người quan tâm xem phim tài liệu ngày càng cao hơn nhưng chưa hẳn hình thành một thị trường thật sự cho dòng phim này tại Việt Nam.

Phim phát hành ngoài rạp là mong muốn của các nhà làm phim nhưng ra rạp được hay không lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Hệ thống rạp hiện nay phần lớn do cổ phần và tư nhân, kinh doanh đặt lên hàng đầu. Phim tài liệu kén khán giả. Khi ra rạp khó thu hút người xem. Tuy nhiên, đây không phải là điều quan trọng nhất.

Quan trọng là vẫn là tác phẩm có hay hay không. Gần đây đã có một số tác phẩm của các nhà sản xuất phim độc lập ra rạp thành công như “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” của đạo diễn Nguyễn Thị Thắm, “Lửa Thiện Nhân” của Đặng Hồng Giang, sau này chúng tôi có “Chuyện ngày hôm qua” - phim tài liệu về ban nhạc Bức Tường của đạo diễn Đặng Linh.

Hãng phim Tài liệu Khoa học Và Trung ương cũng đang “rục rịch” chuẩn bị cho ra rạp “Tuổi thác ghềnh” – phim tài liệu nói về vấn đề giáo dục tuổi mới lớn. Phải mất gần một năm, ê kíp mới hoàn thành tác phẩm này nhưng cũng xác định ra rạp sẽ nhiều vất vả.

Như nhiều phim khác do Hãng sản xuất, Nhà nước chỉ đầu tư kinh phí làm phim, không có chi phí phát hành. Nếu có trình chiếu cũng chỉ có thể chiếu tại rạp của Hãng và hệ thống các trường học.  Tuy nhiên, theo quy định, chiếu tại rạp của Hãng sẽ không bán vé. 

Ban tổ chức chỉ vận động ủng hộ mục đích mang tính từ thiện là chính. Vì vậy, nếu có tiền để phổ biến phát hành đã rất mừng, lãi lời là rất khó.

Ông Tùng cũng cho biết, bình quân, mỗi năm Hãng làm 25 phim theo đơn đặt hàng của nhà nước, mỗi phim khoảng 700 triệu. Đầu ra chủ yếu là các kênh truyền hình. Phim làm xong, các đơn vị truyền hình sẽ gửi công văn sang, Hãng copy và được chi trả một chút gọi là công copy. 

Đến nay, với hàng ngàn phim được lưu giữ, trong đó có những phim tài liệu, phóng sự thực hiện từ sau năm 1954, Hãng đang sở hữu một khối lượng tác phẩm – di sản văn hóa lớn. 

Tiếc cho khối di sản đồ sộ chưa có điều kiện phát huy, Hãng dã có ý tưởng chọn các phim có khả năng hấp dẫn khán giả để chiếu rạp, trước mắt là rạp của Hãng, khai thác phục vụ hàng tuần, đưa rạp chiếu Hãng thành là điểm sinh hoạt văn hóa, xem phim tài liệu tại Hà Nội. 

Tuy nhiên, để triển khai cụ thể thì phải tính toán kỹ vì rạp của Hãng Phim không được bán vé như các rạp khác, chỉ thu tiền theo kiểu ủng hộ, bỏ hòm từ thiện.

Ngọc Nguyễn

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.