Bên cạnh những “mánh khóe” mà người nuôi và đại lý cung cấp thức ăn tại Sóc Trăng đã vận dụng để được chi trả BH, khiến đơn vị BH địa phương này phải đối mặt với thực tế trả bồi thường trên 213 tỷ đồng – vượt gấp 3 lần so với khoản tiền mà đơn vị này thu được ban đầu nhờ bán hơn 6.000 hợp đồng BH với người nuôi tôm trước đó, một thực tế khác vừa được phát hiện, cảnh báo từ Bạc Liêu – địa phương có diện tích tôm nuôi lớn nhất nhì ĐBSCL.
Những mánh khóe mới đáng ngại
Ông Lê Minh Chiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu vừa cho biết thực tế đáng ngại liên quan đến BH tôm nuôi xảy ra trên địa bàn tỉnh và phân tích thêm: Phần lớn người nuôi tôm thẻ chân trắng (TTCT) đều muốn “bị” thiệt hại để được bồi thường vì theo quy định, tôm thẻ chân trắng nuôi từ 55 – 60 ngày, nếu thiệt hại đều được BH bồi thường nhưng người nuôi lại được tận thu số tôm còn lại. Qua thống kê, có đến 90% số hộ nuôi TTCT bị thiệt hại đều rơi vào thời gian tôm từ 55 – 60 ngày nuôi. Thực tế loại TTCT này sau khi nuôi thời gian vừa kể là đã có thể thu hoạch được với giá bán khoảng 70 – 80.000 đồng/kg.
Có một thực trạng đã và đang dấy lên tại Bạc Liêu là nhiều DN, cơ sở sản xuất, kinh doanh con giống, thuốc thú y thủy sản đang phát động phong trào nông dân nuôi TTCT. DN đến tận nhà vừa vận động, vừa cung cấp giống cho người nuôi mà không lấy tiền ngay. DN chấp nhận nếu trúng tôm thì bà con trả tiền, còn tôm chết thì DN lại tiếp tục đầu tư cho đến khi nào nuôi trúng thì thôi. Chính thực tế này nên dù giá giống TTCT hiện khoảng 80 đồng/con - cao gần 3 lần so với giá tôm tôm sú giống, nhiều người nuôi đã bỏ tôm sú sang nuôi TTCT dù vuông của họ nằm trong vùng cấm hoặc vùng không quy hoạch nuôi TTCT.
“Mô hình nuôi TTCT trong dân tăng không phải vì hiệu quả của mô hình này mà vì người dân nhận thấy, với cách thức tính tỷ lệ bồi thường BH hiện nay, cùng với những khả năng rủi ro cao khác... thì ngay cả khi tôm thất thu, người mua BH vẫn có hiệu quả” – một thành viên Ban chỉ đạo BH nông nghiệp Bạc Liêu cho biết.
Trong quá trình tìm hiểu thực tế đáng ngại này, PV Báo CAND được không ít người nuôi tôm tiết lộ, chỉ cần bỏ đói là tôm tấp mé ngay, đợi phía đơn vị BH làm xong biên bản là tiến hành kéo tôm lên bán; còn nếu muốn nuôi tiếp thì cứ cho tôm ăn bình thường. Thực tế này cũng giải thích được vì sao tỷ lệ tôm chết ở khung thời gian từ 55 đến 60 tại Bạc Liêu ngày tăng cao như vậy.
“Việc làm này quá bất thường và việc thí điểm BH tôm nuôi chắc chắn sẽ chết yểu vì tiền đâu mà bồi thường nổi” – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu Lê Minh Chiến lo ngại.
Trong quá trình thực hiện Quyết định 315/QĐ-TTg ngày 1/3/2011 của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu, một số bất cập khác từ phía người nuôi tôm cũng được phát hiện. Chẳng hạn như người nuôi cố tình không bảo đảm đúng quy trình nuôi; thả giống ít nhưng khai nhiều; thả tôm vào lúc khuya (1-2 giờ sáng), gây khó khăn trong việc kiểm đếm số lượng nhằm trục lợi; tôm chết không báo ngay cho đơn vị BH mà để kéo dài đến ngày để có tỷ lệ bồi thường cao.
Trong khi đó, việc BH cũng chưa có qui định về mật độ thả giống là bao nhiêu con/m2 và phía BH cũng chưa có qui định chỉ nhận BH tối đa bao nhiêu con/m2. Chưa dừng lại ở đó, khi thiệt hại xảy ra, theo quy trình phải dừng thả giống để cải tạo xử lý ao, vuông nuôi nhưng do chưa có qui định thời gian này cụ thể là bao lâu nên người nuôi lợi dụng sơ hở này để thả giống mới nhằm “kiếm thêm”.
Cần đảm bảo mục tiêu đúng đắn của một chủ trương lớn
Theo Ban chỉ đạo thí điểm BH nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu, năm 2013, tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục triển khai Quyết định số 315/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trên 9 xã, phường được chọn thí điểm BH tôm nuôi và các địa bàn được mở rộng trong năm. Tỉnh phấn đấu 100% hộ nghèo; 80% hộ cận nghèo; 50% hộ bình thường, tổ chức sản xuất; 100% đảng viên đang công tác, sinh hoạt tại địa bàn thí điểm có nuôi tôm sú thâm canh – bán thâm canh và nuôi TTCT thâm canh tham gia thí điểm BH.
Điều đáng ngại nhất hiện nay là tuy đã vào vụ nuôi nhưng tình trạng “treo ao” vẫn đang khá phổ biến. Diễn biến tôm chết vẫn phức tạp. Chỉ riêng trong tháng 4-2013, diện tích tôm nuôi của Bạc Liêu bị thiệt hại hơn 10.190ha; trong đó, mức độ bị thiệt hại chiếm hơn 70%, chủ yếu là tôm nuôi công nghiệp – bán công nghiệp, còn lại là diện tích tôm nuôi theo hình thức quảng canh và quảng canh cải tiến.
Ban chỉ đạo thí điểm BH nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu cho biết đến nay cả ba huyện nằm trong diện thí điểm của tỉnh có 1.435 hộ tham gia BH với gần 1.400ha, giá trị được BH trên 640 tỷ đồng; tổng phí bảo hiểm trên 47 tỷ đồng trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ gần 29 tỷ đồng, người nuôi tôm tự đóng gần 18,5 tỷ đồng.
Bạc Liêu là tỉnh duy nhất của ÐBSCL đầu tư được trang thiết bị đủ điều kiện xét nghiệm bệnh của con tôm. Vì vậy, tốc độ giải quyết hồ sơ bồi thường BH của Bạc Liêu nhanh so với nhiều địa phương khác. Thế nhưng hiện cũng mới chỉ đền bù được hơn 20 tỷ đồng do số lượng hồ sơ yêu cầu bồi thường quá lớn, diện tích dàn trải. Và một trong những nguyên nhân khiến công tác bồi thường BH bị quá tải, chậm trễ là do những “mánh khóe” mà chúng tôi đã trình bày, khiến Ban chỉ đạo thí điểm BH tôm nuôi các cấp, cán bộ BH cứ căng thẳng lần theo từng chứng từ, hồ sơ... mới dám xác nhận bồi thường.
Từ thực tế được phát hiện tại Bạc Liêu, Bộ Tài chính và Bộ NN&PTNT cũng vừa khẩn trương sửa đổi một số quy tắc, quy trình thực hiện BH tôm nuôi theo hướng sẽ siết chặt các quy định về thời vụ, tỷ lệ bồi thường.... Trong thời gian chờ những quy định mới được ban hành, việc ký mới hợp đồng BH tôm nuôi cũng đang được tạm ngừng. Tình trạng "treo ao" diễn ra là do nhiều nông dân vừa chờ tiền đền bù vụ nuôi cũ, vừa chờ quy định mới để ký hợp đồng BH mới.
Tiếp xúc với PV Báo CAND, hầu hết người nuôi tôm chân chính vẫn trông chờ chính quyền, ngành chức năng khẩn trương “trám” những kẻ hở mà một số người đã lợi dụng, để bà con được sớm ký hợp đồng BH, tự tin vào vụ mới
