Có thể thấy rằng, TTHQĐT mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp (DN), nhưng bên cạnh DN chấp hành tốt, đã xuất hiện hiện tượng DN lợi dụng sự thông thoáng trong thực hiện TTHQĐT để thực hiện các hành vi gian lận với thủ đoạn mới trong quá trình khai báo. Như thực hiện khai báo nhiều tờ khai cho 1 lô hàng để thăm dò kết quả phân luồng; hành vi gian lận qua mã số, trị giá; nguy cơ gian lận khi tỉ lệ phân luồng Xanh (chỉ kiểm tra sơ bộ, không kiểm tra thực tế hàng hóa) cao…
Gần đây nhất theo số liệu thống kê của Hải quan Hải Phòng, đến hết tháng 7, thông qua công tác quản lí rủi ro, đơn vị đã phát hiện 2.410 vụ việc vi phạm, chiếm 67,07% tổng số vụ vi phạm được phát hiện của toàn ngành (từ hoạt động quản lí rủi ro). Toàn Cục đã chuyển luồng 8.183 tờ khai (tương đương 2,14% tổng số tờ khai tại Hải quan Hải Phòng), trong đó phát hiện 320 tờ khai vi phạm, tương đương 3,91% tổng số tờ khai được chuyển luồng.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến lượng tờ khai phải hủy, chuyển luồng lớn là một số DN cố tình tìm cách lợi dụng việc khai báo TTHQĐT để trốn tránh sự kiểm soát của cơ quan Hải quan. Cụ thể, DN sẽ khai nhiều tờ khai (tờ khai ảo) cho 1 lô hàng để thăm dò kết quả phân luồng của hệ thống. Nếu lô hàng được phân luồng Xanh DN sẽ đăng kí chính thức và tiếp tục làm các thủ tục để thông quan. Trường hợp bị phân luồng Đỏ (phải kiểm tra thực tế hàng hóa) DN sẽ hủy tờ khai.
Tại Hải quan TP Hồ Chí Minh các trường hợp trên cũng xuất hiện khá nhiều. Đặc biệt, vấn đề DN lợi dụng TTHQĐT để khai sai mã số dẫn đến giảm số thuế phải nộp diễn ra khá phổ biến. Đơn cử như tại Chi cục Hải quan quản lí hàng đầu tư, chỉ sau 1 tháng thực hiện TTHQĐT đã phát hiện 17 trường hợp vi phạm. Sau khi được chuyển luồng, điều chỉnh mã số tính thuế, đã tăng thu cho NSNN gần 2,3 tỉ đồng.
Điển hình là trường hợp Công ty TNHH Giấy C.D làm thủ tục khai báo NK lô hàng máy lọc khí của bộ phận seal giấy, thuế suất thuế NK 0%. Với thông tin này, lô hàng được Hệ thống thông quan tự động phân luồng Xanh. Nhận thấy có dấu hiệu gian lận về mã số tính thuế, Đội Thủ tục đầu tư và kinh doanh đã đề xuất chuyển sang luồng Đỏ kiểm tra thực tế hàng hóa. Kết quả hàng thực nhập là hệ thống thùng và nắp trục kín, có thuế suất thuế NK 5%, Chi cục điều chỉnh tăng thuế trên 509 triệu đồng.
Tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1, Chi cục đã phát hiện và chuyển từ luồng Xanh sang luồng Đỏ đối với 22 lô hàng gian lận về thuế, điều chỉnh và tăng thuế trên 500 triệu đồng…
Ngày 9/8, trao đổi với PV Báo CAND, ông Bùi Thái Quang - Phó Trưởng ban Quản lí rủi ro (Tổng cục Hải quan) cho biết, tỉ lệ phân luồng trong TTHQĐT thời gian vừa qua là phù hợp với tình hình thực tế. Đặc biệt, Bộ Tài chính vừa ban hành QĐ 1773 ngày 30/7/2013 phê duyệt Đề án tăng cường năng lực QLRR ngành Hải quan giai đoạn 2013-2015 tầm nhìn 2020 sẽ làm kim chỉ nam cho các hoạt động kiểm tra, kiểm soát quản lý tốt các hoạt động XNK của ngành Hải quan.
Để ngăn chặn những hành vi gian lận trong thực hiện TTHQĐT, việc thu thập xử lý thông tin xây dựng cơ sở dữ liệu về DN, mặt hàng, địa bàn có nguy cơ rủi ro là hết sức quan trọng. Khi cơ sở dữ liệu này sát, đúng với thực tế, sẽ sàng lọc được các đối tượng DN để phân luồng chính xác. Những DN, mặt hàng, địa bàn có nguy cơ gian lận sẽ được kiểm soát chặt từ khâu phân luồng đến kiểm tra thực tế. Đồng thời, rà soát biểu thuế để lập danh sách các mặt hàng dễ nhầm lẫn về phân loại có khả năng bị lợi dụng để gian lận thuế, kết hợp với phân tích thông tin để sàng lọc doanh nghiệp, mặt hàng có khả năng vi phạm. Đồng thời, nhiều đơn vị hải quan địa phương đề xuất đẩy mạnh ứng dụng chữ kí số để chống sự chối bỏ trách nhiệm của DN
