Giá xăng đang khuất tất như thế nào?
Dù tiêu chí minh bạch giá xăng dầu được đặt ra từ lâu, nhưng cho đến thời điểm này, mục tiêu này có vẻ vẫn rất xa vời. Khẳng định bức tranh giá cả năm 2013 tư nhân khốn khó, nhưng độc quyền thì sống khỏe.
Theo TS Nguyễn Thị Hiền, nguyên thành viên tư vấn của Chính phủ dẫn chứng, với xăng dầu, sau 11 lần điều chỉnh giá, trong đó 6 lần giảm vẫn ít hơn 5 lần tăng, giá xăng đã tác động cả trực tiếp và gián tiếp lên đời sống của tất cả mọi người dân, dẫn đến tăng giá thành sản xuất kinh doanh của nhiều mặt hàng, tác động lớn đến chỉ số giá tiêu dùng. Tình trạng không ăn khớp với biến động giá thế giới tại mỗi lần điều chỉnh, và tình trạng giảm ít tăng nhiều, để lại ấn tượng rất đậm về khiếm khuyết trong điều hành vĩ mô đối với thị trường bán lẻ xăng dầu năm 2013.
“Có cảm giác mục tiêu thị trường hóa kinh doanh xăng dầu ngày càng xa vời. Nội dung sửa đổi Nghị định 84 về kinh doanh xăng dầu cũng chưa toát lên mong muốn giảm bớt sự can thiệp của hai Bộ Tài chính, Công Thương trong việc định giá xăng dầu. Đặc biệt, việc chia nhỏ doanh nghiệp chiếm thị phần quá lớn chưa hề được hai Bộ nhắc đến cho dù là ý tưởng để nghiên cứu. Có vẻ như là định giá dễ hơn (và có lợi hơn) là tự do hóa giá”, bà Hiền nghi vấn.
Cùng chung quan điểm, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long khẳng định, thị trường xăng dầu vẫn là độc quyền nhóm. Bởi có 17 đầu mối kinh doanh xăng dầu, nhưng riêng Petrolimex đã chiếm gần 50%, với hơn 2.000 điểm bán. Mỗi lần doanh nghiệp này “ho hen” thì cả thị trường bị ảnh hưởng. Do vậy, các mức giá cơ sở, giá thành phẩm do tập đoàn này đưa ra cần phải được kiểm chứng lại. Giá xăng dầu muốn được công khai minh bạch, người dân lẫn chuyên gia phải được nắm các yếu tố cấu thành giá ra sao. Như vậy, cả Bộ Tài chính lẫn người dân mới biết được độ chính xác, độ trung thực về mức giá mà doanh nghiệp đưa ra là có sát với giá xăng dầu thế giới hay không?
Vì vậy, không phải chỉ người dân mà ngay cả các chuyên gia về giá cũng phải đăt câu hỏi lấy cơ sở nào để tính toán giá xăng dầu? Tại sao không công khai diễn biến giá xăng dầu thế giới làm cơ sở tính giá và công khai cả phương án tính giá? Cái được cho là minh bạch của xăng dầu từ trước tới nay chỉ đơn thuần dừng lại việc công khai việc hình thành, sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu của từng doanh nghiệp trong từng quý. Trong khi đó, “thâm cung bí sử” mặt hàng xăng dầu, dường như không ai đoán định được. Thậm chí giá cơ sở, giá platts, ngoại trừ 17 doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu và Bộ Tài chính, ít ai được rõ. Trước đây, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Petrolimex có niêm yết giá xăng thành phẩm tại thị trường Singapore trên website của tập đoàn, nhưng cũng chỉ được một thời gian mà thôi.
Không còn cơ chế bù chéo?
Trao đổi với báo giới, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng thẳng thắn thừa nhận, giá xăng dầu càng giấu càng đặt ra dấu hỏi về khuất tất. Hiện nay, thị trường xăng dầu đang được điều hành theo Nghị định 84/2009/CP-NĐ và đang có nhiều thiếu sót. “Năm 2013, vấn đề giá cả nói chung vẫn có nhiều chuyện đáng để bàn, nhất là giá mặt hàng xăng dầu”. Bởi thế, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng hứa, trong năm 2014, Bộ Tài chính tiếp tục công khai minh bạch hơn nữa trong điều hành giá xăng dầu, đó là công bố công khai diễn biến giá xăng dầu thế giới từng ngày, từng chủng loại xăng dầu trong bình quân 30 ngày làm căn cứ để điều hành giá xăng dầu trong nước.
Ngoài ra, đối với công tác điều hành giá, năm 2014, Bộ tiếp tục điều hành giá theo đúng pháp luật về giá. Giá các mặt hàng chiến lược phải theo định hướng, có sự quản lý của Nhà nước; trong quá trình điều hành phải đảm bảo hài hòa lợi ích doanh nghiệp, Nhà nước và người dân. Phải công khai minh bạch, càng công khai minh bạch càng tốt, tôn trọng quyền định giá của doanh nghiệp. Từng bước xóa bỏ tình trạng bù chéo trong điều hành về giá cả trong nền kinh tế và thả giá theo thị trường.
Bộ trưởng dẫn giải, năm 2013, từng bước xóa bỏ bù chéo, ví dụ giá bán than theo điện, chúng ta điều hành theo giá thị trường. Trong quá trình điều hành về giá, cùng với đó là chính sách an sinh xã hội được đảm bảo, để hỗ trợ cho người nghèo, gia đình chính sách, vùng sâu vùng xa. Ngoài ra, một sản phẩm nữa cũng tiến hành thả lỏng đó là “khí” ga. Mặt hàng này hiện vẫn bù chéo nhiều, nhưng trong thời gian tới sẽ được tính đúng, tính đủ chi phí, Bộ trưởng nhấn mạnh
