Cần xây dựng chiến lược ứng phó tại chỗ

>> Sớm tổ chức hội thảo quốc gia tìm giải pháp sống an toàn cho bà con vùng lũ miền Trung

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội Lê Quang Bình thừa nhận, cần thiết phải có chiến lược ứng phó với những giải pháp trung và dài hạn. Về phía Quốc hội, cần sớm ban hành Luật Phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai.

Chủ nhiệm Lê Quang Bình cho rằng, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng tới Việt Nam, những trận lụt lịch sử vừa qua tại miền Trung cũng như tại nhiều vùng miền trong cả nước các năm trước đây đặt ra yêu cầu cấp bách về hoàn thiện hệ thống luật pháp và áp dụng các biện pháp đặc thù đối với từng vùng, miền.

Năm 2007, Chính phủ đã có quyết định phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020, phân công rõ trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương và nhiệm vụ, giải pháp chung, giải pháp cụ thể từng vùng.

- Thưa ông, ở nhiều nước có mô hình Bộ Tình trạng khẩn cấp để ứng phó thiên tai, dịch họa… Mô hình này có thể áp dụng tại nước ta hay không?

Tôi thấy ở nước ta không cần thiết phải có Bộ Tình trạng khẩn cấp. Hiện, Pháp lệnh Tình trạng khẩn cấp do UBTV Quốc hội ban hành cũng đã quy định rõ trách nhiệm cụ thể từng Bộ, ngành khi có tình trạng khẩn cấp. Thiên tai, bão lụt là trong phạm vi hẹp hơn, tới đây cần thiết phải xây dựng Luật Phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai…

- Tại diễn đàn Quốc hội vừa rồi, nhiều đại biểu cho rằng chúng ta chưa chú trọng ứng phó biến đổi khí hậu mà sự thụ động trong trận lụt lịch sử tại Bắc và Nam Trung Bộ là dẫn chứng?

Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu và Việt Nam là một trong các nước chịu ảnh hưởng nặng nề. Thực ra, Chính phủ đã có những biện pháp cụ thể và đang triển khai, tuy nhiên để đạt yêu cầu đặt ra thì phải quyết tâm hơn nữa. Nó có cái khó là sự thay đổi bất thường của thời tiết khiến dự báo khó khăn, ví dụ như lượng mưa đo được tại miền Trung vừa qua là rất lớn, kéo dài trong nhiều ngày gây ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên đã có báo cáo trước Quốc hội tình hình này.

- Khách quan là như vậy, còn về chủ quan, nhiều ý kiến xác định đây là nguyên nhân không hề nhỏ, ví dụ như quy hoạch, xây dựng thủy điện nhỏ gây biến đổi dòng chảy, rồi nạn phá rừng, sự tùy tiện trong xả lũ…

Những nguyên nhân chủ quan khiến tình hình mưa lũ phức tạp hơn. Các đại biểu có chất vấn Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng và Bộ trưởng thừa nhận trách nhiệm này. Tuy nhiên, tôi cho rằng để làm rõ và xác định một cách khoa học, cần phải có cuộc khảo sát, hội thảo quốc gia, điều tra toàn diện về hệ thống thủy điện miền Trung, từ đó đánh giá đúng mức độ ảnh hưởng của nó đối với khí hậu, môi trường sinh thái và tình hình lũ lụt. Phải có đánh giá đúng mới đưa ra được giải pháp chứ không thể nêu chung chung. Tương tự, đối với việc thủy điện xả lũ, ảnh hưởng ra sao và như thế nào phải được làm rõ về khoa học chứ không phải chỉ nhận xét đơn giản. 

- Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho rằng, việc xây dựng thủy điện nhỏ ở miền Trung quá nhiều có nguyên nhân do quy hoạch và Bộ đã cho dừng hàng chục dự án. Việc dừng là cần thiết nhưng chính việc quy hoạch thiếu khoa học đã dẫn tới hệ thống thủy điện quá nhiều?

Nếu quy hoạch là yếu kém, có vấn đề thì việc xác định trách nhiệm không khó. Cái chính là Bộ Công thương có quyết tâm làm rõ để xử lý trách nhiệm những người lập quy hoạch hay không vì vấn đề này thuộc Bộ Công thương và không khó để tìm ra tổ chức, cá nhân cụ thể.

- Trong chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai của Chính phủ đã xác định khu vực miền Trung là một trong các vùng chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và nêu rõ các nhiệm vụ đặc thù. Theo ông, có thể triển khai những giải pháp cơ bản nào?

Đặc điểm địa hình miền Trung là hệ thống sông ngòi dày đặc, ngắn và dốc.  Khi có mưa lớn kéo dài thường tạo ra dòng chảy mạnh gây ngập lụt, nước dâng nhanh. Chúng ta đã có chiến lược "sống chung với lũ" ở Đồng bằng Sông Cửu Long thì cũng cần có chiến lược phù hợp tại miền Trung. Nhà nước phải đầu tư mạnh hơn cho khu vực này, xây dựng hạ tầng đồng bộ, bao gồm đê, kè ngăn lũ.

Về rừng, nhất thiết phải tăng diện tích rừng trồng vì vừa qua rừng khu vực này bị phá hoại nhiều, cộng với việc làm thủy điện đã phá hỏng nhiều khu rừng sinh thái. Vừa qua việc trồng lại rừng chưa đạt yêu cầu. Đối với thủy điện, như tôi đã nói, Bộ Công thương phải có rà soát, đánh giá cụ thể, làm rõ tác động của thủy điện đối với hệ thống ngăn lũ, những dự án gây ảnh hưởng phải dừng hoặc điều chỉnh. Đối với dân cư phải quy hoạch lại.

Khu dân cư nào thấp, trũng, dễ ngập lụt nặng phải được di chuyển đến nơi an toàn. Đối với các khu vực khác, trang bị cho người dân phương án phòng, chống lụt bão, Chính phủ hỗ trợ một phần kinh phí giúp người dân thực hiện các phương án này như việc nâng cao nền nhà, xây dựng gác chống lụt. Có thể tận dụng những khu nhà cao tầng là trường học, Ủy ban làm nơi sơ tán dân khi cần thiết.

Ngoài ra, ở vùng thường xuyên bị ngập lụt, cần hỗ trợ để người dân mua sắm thuyền gia dụng để dễ dàng sơ tán khi nước dâng. Tại các xã phải có phương tiện dự phòng gồm ca nô, xuồng, đảm bảo tính cơ động, ứng phó tại chỗ chứ không phải chờ từ huyện, tỉnh đưa về.

- Với phương án dự trữ lương thực thì như thế nào vì vừa qua nhiều vùng bị cô lập gặp khó khăn khi di chuyển gạo cứu trợ?

Phương án dự trữ lương thực, thực phẩm cũng phải tính đến, những vùng dễ bị ngập nặng, cô lập phải có các kho dự trữ, đảm bảo trích xuất, huy động kịp thời ngay tại vùng ngập lụt, tránh việc người dân bị cô lập vì lụt trong khi gạo cứu trợ phải chờ từ Trung ương về. Nếu các kho dự trữ lương thực đều ở thành phố lớn thì khi cần kíp huy động, vận chuyển không đảm bảo.

- Xin cảm ơn ông!