Theo Công ty Than Uông Bí, thời điểm Vietmindo được cấp giấy phép hoạt động (vào thập niên 1990) nằm trong bối cảnh ngành than sau xóa bao cấp đang rất khó khăn, yếu và thiếu năng lực về vốn, kỹ thuật công nghệ, thị trường xuất khẩu hạn hẹp, giá trị kinh tế rất thấp. Trước thực trạng đó, năm 1989, Bộ Năng lượng (nay là Bộ Công thương) đã có công văn giới thiệu các công trình hợp tác với Indonesia và giao Công ty Than Uông Bí giới thiệu 2 mỏ Yên Tử và Uông Thượng - Đồng Vông (Quảng Ninh). 2 bên đã ký bản ghi nhớ và được Bộ Năng lượng cho phép triển khai, ký kết hợp đồng hợp tác kinh doanh (HTKD).
Sau khi hoàn tất thủ tục, năm 1991, 2 bên nộp đơn xin giấy phép kinh doanh lên Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư và được chấp thuận. Năm 1995, Chính phủ có Quyết định 67 cho phép Than Uông Bí thuê 691ha đất tại khu mỏ Đồng Vông để HTKD với Vietmindo (đại diện cho Công ty mẹ là WGS)…
Được biết, Vietmindo đầu tư xây dựng cơ bản và tiến hành khai thác than từ năm 1997 và thường xuyên khai thác vượt công suất thiết kế theo giấy phép đã quy định. Cho tới năm 1995, TKV được thành lập, Than Uông Bí trở thành thành viên đã nhiều lần báo cáo với Tập đoàn văn bản của Vietmindo đề nghị cho khai thác vượt công suất thiết kế. Tập đoàn không đồng thuận và đã chỉ đạo Than Uông Bí giải thích và yêu cầu đối tác khai thác đúng công suất thiết kế để đảm bảo quy hoạch phát triển ngành Than Việt Nam. Nhưng Vietmindo không chấp hành.
Đáng nói là Công ty HTKD với Vietmindo, nhưng Than Uông Bí không có quyền điều hành, kiểm soát hoạt động của họ (bởi giám đốc điều hành mỏ là người của Vietmindo). Khai trường này khép kín, các công đoạn sản xuất từ khai thác, chế biến, vận chuyển đến cảng xuất khẩu than đều do họ quản lý, điều hành. Theo quy định của hợp đồng Vietmindo phải gửi kế hoạch sản xuất hằng năm trước khi kết thúc năm 3 tháng, song thường gửi không đúng hạn, kế hoạch khai thác luôn lập vượt công suất cho phép.
Khu vực tuyển than của Vietmindo.
Được giao quản lý ranh giới mỏ trên diện tích 671,7ha gồm 2 khu khai thác Uông Thượng và Đồng Vông nhưng trong ranh giới bảo vệ tài nguyên của Vietmindo liên tục để xảy ra tình trạng đào lò khai thác, vận chuyển than trái phép tại khu vực Đồng Vông, gây mất trật tự an ninh. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên là Vietmindo thuê các nhà thầu phụ không có ý kiến của Than Uông Bí, không kịp thời đăng ký với chính quyền địa phương đã dẫn đến thuê các nhà thầu không đủ năng lực; nhóm này lại đi thuê các nhà thầu phụ khác. "Hỗn hợp các nhà thầu" này gần như mặc sức tung hoành trong và ngoài ranh giới mỏ nhưng Vietmindo không kiểm soát được.
Trong khi đó TKV đã nhiều lần gửi công văn nhắc Than Uông Bí rà soát lại ranh giới mỏ, các quy định trong hợp đồng để xác định rõ trách nhiệm trong công tác quản lý bảo vệ ranh giới mỏ, ngăn chặn việc khai thác trái phép và điều chỉnh một số điều khoản trong hợp đồng cho phù hợp với tình hình hiện tại, nhưng phía Vietmindo không thiện chí ngồi đàm phán, vẫn vi phạm một số nội dung đã cam kết. Theo hợp đồng, Vietmindo phải tuân thủ các quy định và Luật Môi trường của Việt Nam nhưng nhiều năm qua doanh nghiệp chưa làm tốt công tác xử lý nước thải, chất thải nguy hại… và đã 2 lần bị xử phạt vi phạm hành chính.
Về những sai phạm lớn, đe dọa đến mục tiêu an ninh năng lượng. Trong phạm vi quản lý chuyên ngành, Tập đoàn TKV cũng vừa có văn bản chính thức đề xuất, kiến nghị Thủ tướng Chính phủ có ý kiến chỉ đạo các bộ liên quan, như: Công thương, KH&ĐT, TN&MT xem xét điều chỉnh một số điều khoản trong hợp đồng HTKD cho phù hợp với tình hình hiện nay, đặc biệt là Luật Khoáng sản 2010. UBND tỉnh Quảng Ninh cũng đã chỉ đạo các sở, ban, ngành TP Uông Bí, huyện Hoành Bồ và các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý nghiêm các sai phạm của Vietmindo theo pháp luật Việt Nam trong hoạt động khoáng sản.
Ông Nguyễn Văn Thuấn, Tổng Cục trưởng Tổng cục Địa chất & Khoáng sản Việt Nam cho biết: Tháng 8/2011, Đoàn kiểm tra do Tổng cục chủ trì đã phối hợp với Sở TN&MT Quảng Ninh tiến hành kiểm tra hoạt động khai thác than tại mỏ Uông Thượng, Đầm Vông và phát hiện tiếp hàng loạt sai phạm nữa của doanh nghiệp này như tiếp tục khai thác vượt công suất, chưa lập thiết kế mỏ, bổ nhiệm giám đốc mỏ chưa phù hợp với quy định, chưa hoàn thành dự án cải tạo môi trường… Đoàn đã xử phạt hành chính công ty và yêu cầu trong 90 ngày phải khắc phục. Sắp tới, Tổng cục sẽ tiến hành phúc tra, nếu phát hiện có vi phạm nghiêm trọng tại khu mỏ này sẽ thu hồi giấy phép.
Tại cuộc họp báo sơ kết 6 tháng đầu năm 2012 của Bộ Công thương vào ngày 9/7, liên quan đến xử lý vi phạm của Công ty liên doanh Vietmindo, đại diện Vụ Kế hoạch - Đầu tư còn cho biết, trong năm 2010, 2011, Liên doanh này khai thác vượt công suất thiết kế, trên 500.000 tấn/năm. Để xử lý phải căn cứ vào bối cảnh hợp đồng kinh doanh và hợp tác giữa Việt Nam - Indonesia. Trước mắt, Bộ Công thương kiến nghị Chính phủ giao cho các bộ, ngành liên quan kiểm tra xử lý các sai phạm của doanh nghiệp theo quy định. Bộ Tài chính sẽ khống chế lượng xuất khẩu của Vietmindo phù hợp nguyên tắc 80% than nguyên khai, khoảng 480.000 tấn/năm...
