Như Báo CAND đã đưa tin, chiều 23/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, chủ trì Phiên họp chuyên đề để kiểm điểm tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW sau Phiên họp lần thứ 3/2026. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang điều hành thảo luận các giải pháp thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Cần phân tầng, phân vai rõ ràng giữa bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp
Sau khi các bộ, ngành, địa phương tham luận, Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu, nêu rõ: Thời gian vừa qua, Trung ương, Chính phủ đặc biệt quan tâm chỉ đạo, ban hành nhiều chủ trương, chính sách, sửa đổi hệ thống pháp lý, cơ chế, chính sách tạo thông thoáng để phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, nếu xét về sản phẩm cụ thể tác động rõ ràng tới phát triển kinh tế - xã hội thì chưa đạt được nhiều kết quả. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở thiếu quyết tâm chính trị, cũng không hoàn toàn nằm ở nguồn lực, vì Nhà nước đã đầu tư nguồn lực rất lớn, mà điểm nghẽn là chưa phát huy tốt vai trò của ba chủ thể trung tâm của hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là bộ, ngành; địa phương và doanh nghiệp.
Nêu cụ thể nội dung này, Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu rõ, đối với cấp bộ, hiện nay mới đang tập trung nhiều vào công nghệ chiến lược, bài toán lớn cấp quốc gia mà chưa xác định được đầy đủ sản phẩm đặc thù gắn với trách nhiệm quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực; chưa có sự thống nhất khi xây dựng chương trình phát triển công nghệ dẫn đến tình trạng phân tán nguồn lực. Quan trọng hơn là các bộ chưa thực sự làm đúng vai trò “tư lệnh ngành”, dẫn dắt các địa phương; chưa phân vai theo chuỗi giá trị vùng; chưa chỉ rõ địa phương nào làm nguyên liệu, địa phương nào chế biến, doanh nghiệp nào dẫn dắt; chưa tổ chức được chuỗi sản xuất khép kín từ giống, nguyên liệu, chế biến, tiêu chuẩn, logistics, thương hiệu đến tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Đối với các địa phương, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, hiện nay đang thiếu định hướng cụ thể, lúng túng trong triển khai, lựa chọn sản phẩm không gắn với thế mạnh đặc thù, tiềm năng của địa phương. Bộ trưởng cũng nêu ví dụ cụ thể: các địa phương đăng ký nghiên cứu các sản phẩm khoa học, công nghệ chưa phù hợp nên khi triển khai rơi vào tình trạng dàn trải, rập khuôn và không tạo ra những sản phẩm mang tính đột phá, đủ sức cạnh tranh.
Đối với doanh nghiệp, chưa được trao vai trò chủ động dẫn dắt trong lĩnh vực khoa học công nghệ; ít cơ hội tiếp cận nguồn vốn ngân sách do thiếu cơ chế đặt hàng đầu tư của Nhà nước cho những sản phẩm mới chưa có thị trường của khu vực tư nhân.
Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ kinh nghiệm của các nước và cho rằng, việc kết nối công - tư linh hoạt trong phát triển khoa học công nghệ có vai trò rất quan trọng. “Chẳng hạn như Hoa Kỳ, cơ quan hàng không vũ trụ hay Bộ Quốc phòng gắn với nghiên cứu các nhu cầu mua sắm công phục vụ quốc phòng và an ninh năng lượng. Hàn Quốc chuyển danh mục công nghệ chiến lược thành lộ trình nhiệm vụ cụ thể, giao cho các tập đoàn lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng, phân vai địa phương rõ ràng theo lợi thế vùng. Israel sử dụng cơ chế góp vốn cho khu vực tư nhân đầu tư và dẫn dắt thị trường. Nhật Bản, Ấn Độ nhấn mạnh vai trò điều phối của Nhà nước, đánh giá độc lập các chương trình và bắt đầu từ những phân khúc phù hợp với lợi thế quốc gia, không dàn trải… Điểm chung của các mô hình này là Nhà nước tạo sân chơi, chia sẻ rủi ro giai đoạn đầu nhưng không làm thay”, Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ.
Theo đó, Bộ trưởng Lương Tam Quang kiến nghị, thứ nhất, phải phân tầng, phân vai rõ ràng. Tầng quốc gia gồm các sản phẩm công nghệ chiến lược, các bài toán lớn về AI, bán dẫn, robot, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, năng lượng tái tạo, năng lượng ngoài khơi…
Tầng vùng, chuyên ngành như các sản phẩm về nông nghiệp công nghệ cao, chế biến và bảo quản nông, lâm, thủy sản thì các bộ, ngành chịu trách nhiệm định hướng để tạo ra chuỗi giá trị liên vùng hoàn chỉnh từ nguyên liệu, chế biến, logistics đến tiêu thụ và sản xuất; các địa phương chịu trách nhiệm nghiên cứu và triển khai.
Tầng địa phương gắn với các sản phẩm cụ thể, trực tiếp với lợi thế của địa phương, có khả năng tạo ra hiệu quả kinh tế ngay như sản phẩm OCOP, đặc sản... Các địa phương chịu trách nhiệm chủ động nghiên cứu, triển khai nhưng phải phù hợp với định hướng, quy hoạch chung của các bộ, ngành.
Trao quyền chủ động gắn với trách nhiệm để thúc đẩy sản phẩm công nghệ cụ thể
Kiến nghị thứ hai là phải xác định trách nhiệm cụ thể. Đối với các bộ, ngành, cần thực hiện đúng vai trò “tư lệnh ngành”. Mỗi bộ phải làm rõ, trong chuỗi giá trị, ngành mình đang làm chủ ở khâu nào, chưa làm chủ ở khâu nào, công nghệ cần ưu tiên gì, sản phẩm gì cần tập trung và địa phương, doanh nghiệp nào có thể tham gia triển khai…
Bộ trưởng Lương Tam Quang đề xuất Chính phủ trao quyền chủ động tối đa, gắn với xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu bộ, ngành, vì nếu không có sự dẫn dắt, không có sự phân vai của bộ, ngành thì rất khó thực hiện.
Đối với địa phương, phải chuyển mạnh từ đăng ký danh mục sang sản xuất sản phẩm; đề nghị các địa phương rà soát lại các sản phẩm đã đăng ký, phân loại rõ thành các nhóm: nhóm đã có khả năng thương mại hóa để tập trung nhân rộng; nhóm đang thử nghiệm nhưng có doanh nghiệp để tháo gỡ và đẩy nhanh; nhóm mới ở giai đoạn nghiên cứu thì phải gắn ngay với doanh nghiệp cụ thể; nhóm vượt quá năng lực thực tế thì phải mạnh dạn đưa ra khỏi danh mục đã đăng ký.
“Mỗi tỉnh, thành phố cần chỉ định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm và chịu trách nhiệm đến cùng đối với từng sản phẩm trọng điểm, tránh tình trạng giao cho nhiều cơ quan cùng làm nhưng không ai chịu trách nhiệm”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Đối với doanh nghiệp, đồng chí Bộ trưởng đề nghị Chính phủ cần lựa chọn trong năm 2026 một nhóm doanh nghiệp công nghệ cao có năng lực thực sự để áp dụng cơ chế đặc thù, giao nhiệm vụ cụ thể gắn với sản phẩm đầu ra, thời hạn thương mại hóa và trách nhiệm cam kết rõ ràng. Đối với các sản phẩm công nghiệp an ninh, đề nghị ưu tiên đặt hàng đối với các sản phẩm đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định.
Bộ trưởng Lương Tam Quang đề xuất Thủ tướng Chính phủ phân công các đồng chí Phó Thủ tướng phụ trách các lĩnh vực ngay trong tháng 6 tổ chức làm việc với các địa phương để xác định các sản phẩm có thể triển khai nhanh trong năm 2026. Trong tháng 7, các bộ, ngành phải thống nhất danh mục các nhiệm vụ, sản phẩm triển khai trong giai đoạn 2026-2030, xác định rõ lợi ích kinh tế - xã hội mang lại, có lộ trình thực hiện cụ thể và báo cáo Ban Chỉ đạo trong tháng 7/2026.
“Với vai trò là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Nghị quyết 57, chúng tôi sẽ làm tốt trách nhiệm tham mưu, đôn đốc, giám sát việc triển khai; Bộ Công an sẽ phát huy các nền tảng hiện có về dữ liệu, hạ tầng số, an ninh mạng và tiềm lực của tổ hợp công nghiệp an ninh để đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong quá trình tổ chức thực hiện”, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định.
