Tại Hội thảo "Tăng cường thực thi Luật PCTHCTL thông qua thí điểm mô hình huy động sự tham gia của cộng đồng ở cấp quận" do Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức ngày 6/5 đã cho thấy rất cần sự tham gia của cộng đồng để giám sát việc thực thi pháp luật.
Mô hình hay cần nhân rộng
Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, Phó Chủ tịch UBND quận Hoàn Kiếm, trên địa bàn quận có 190 di tích văn hóa - lịch sử, 51 di tích đã được xếp hạng, 675 khách sạn và cơ sở lưu trú, 2.891 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống… thu hút rất nhiều khách du lịch. Nhận thức rõ sự nguy hiểm của khói thuốc lá đến sức khỏe cộng đồng và môi trường sống, kể từ năm 2013 khi Luật PCTHCTL có hiệu lực, UBND quận đã triển khai thực thi Luật như xây dựng mô hình "Công sở không khói thuốc", "Trường học không khói thuốc", "Cơ sở y tế không khói thuốc"…; vận động nhân dân không mời thuốc lá, bày bán thuốc lá trong các đám hiếu, hỉ.
Năm 2017, UBND quận Hoàn Kiếm triển khai mô hình "Nhà hàng, khách sạn đảm bảo an toàn thực phẩm và không khói thuốc" tới 291 nhà hàng lớn và khách sạn từ 3 sao trở lên. Năm 2019 quận đã nhân rộng và triển khai thêm mô hình "Địa điểm du lịch không khói thuốc" tại 30 địa điểm du lịch - văn hóa nổi tiếng…
Ông Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, bên cạnh tuyên truyền về luật, UBND quận Hoàn Kiếm còn chỉ đạo các lực lượng như: Công an, Quản lý thị trường, Phòng Y tế kiểm tra, xử phạt hành chính các trường hợp vi phạm Luật PCTHCTL; đồng thời giao chỉ tiêu xử phạt vi phạm về thuốc lá cho UBND các phường. Từ năm 2016 đến nay, toàn quận đã xử phạt 24 nhà hàng, khách sạn với số tiền trên 200 triệu đồng; 40 đối tượng có hành vi vứt đầu mẩu tàn thuốc lá không đúng quy định với số tiền phạt 30 triệu đồng; 112 vụ vi phạm trong hoạt động kinh doanh thuốc lá, phạt trên 420 triệu đồng; tịch thu 2.952 bao thuốc lá ngoại các loại…
Theo nhiều ý kiến, con số kiểm tra, xử phạt vi phạm trong 6 năm của quận Hoàn Kiếm như trên là còn ít. Lãnh đạo quận Hoàn Kiếm cho rằng, kết quả trên là nỗ lực của chính quyền các cấp và sự phối hợp chặt chẽ của các ngành chức năng. Do lực lượng quản lý mỏng, phải làm nhiều việc, đặc biệt là công tác phòng chống dịch COVID-19, các hình thức chống đối và lách Luật của một bộ phận người dân và chủ doanh nghiệp ngày càng tinh vi, nên rất cần có sự tham gia giám sát của cộng đồng trong việc thực thi Luật PCTHCTL
Theo Ths.BS Phạm Thị Thanh Nhàn, Trưởng Phòng Y tế quận Hoàn Kiếm, để thực thi Luật PCTHCTL rất cần sự tham gia của cộng đồng. Đặc biệt, công tác kiểm tra, giám sát ngoài tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành, còn tổ chức tiếp nhận và xử lý kịp thời các phản ánh vi phạm về Luật PCTHCTL qua phần mềm. Phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, trong đó Phòng Y tế là cơ quan thường trực; Công an quận, Đội QLTT quận xử lý nghiêm các cơ sở kinh doanh trái phép; Công an quận chỉ đạo Công an phường xử lý các hành vi vi phạm qua phần mềm. "18 phường của quận Hoàn Kiếm tăng cường truyền thông, huy động các ban ngành, đoàn thể tham gia, vận động người dân sử dụng phần mềm để tổ chức tiếp nhận xử lý khi phát hiện ra vi phạm", BS Nhàn cho hay.
Người dân sử dụng phần mềm để giám sát
Theo bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ PCTHCTL, từ năm 2013 đến nay, các nỗ lực PCTHCTL đã góp phần thay đổi nhận thức của cộng đồng về tác hại của thuốc lá và hút thuốc thụ động. Từ năm 2019-2020 đã kiểm tra được 1.927 đơn vị/cơ sở, xử phạt 376 trường hợp về vấn đề môi trường không khói thuốc lá theo quy định của Luật với số tiền xử phạt lên tới 563,9 triệu đồng. Năm 2021, Bộ Công an đã tổ chức 15 đợt thanh kiểm tra tại 599 đơn vị, xử phạt 15 trường hợp vi phạm với số tiền xử phạt là 120 triệu đồng. Ngoài ra, công tác kiểm tra thực hiện Luật PCTHCTL còn được lồng ghép với kiểm tra an toàn thực phẩm, trật tự an toàn xã hội, phòng chống cháy nổ...
Tuy nhiên, bà Hải cũng cho biết, mặc dù công tác kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCTHCTL có nhiều biến chuyển, nhưng kết quả chưa được như mong đợi. Nguyên nhân còn tồn tại nhiều hạn chế như: Lực lượng thanh tra thiếu, thanh tra các cấp chưa thực sự quan tâm đến việc thanh, kiểm tra công tác PCTHCTL. Trong khi đó, tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới vẫn còn cao (năm 2020, tỉ lệ hút thuốc ở nam giới là 42,3%, nữ giới là 1,7%); tỉ lệ tiếp xúc với khói thuốc lá vẫn còn cao ở một số địa điểm như nhà hàng, khách sạn, quán bar, cafe,…; thuốc lá được sử dụng và bày bán tràn lan...
Đại diện Quỹ PCTHCTL nhấn mạnh, để đạt được các mục tiêu y tế quốc gia và thực thi hiệu quả Luật PCTHCTL, Dự án "Tăng cường thực thi Luật PCTHCTL thông qua thí điểm mô hình huy động sự tham gia của cộng đồng ở cấp quận" góp phần tăng cường thực thi Luật PCTHCTL bằng cách tạo điều kiện cho người dân báo cáo nhanh chóng, kịp thời các hành vi vi phạm quy định của Luật PCTHCTL trực tiếp đến cơ quan chức năng; mở rộng phạm vi, nhân rộng mô hình để có thể thực thi các quy định môi trường không khói thuốc và tăng cường khung chính sách để nhân rộng trên toàn quốc.
Năm 2021, Quỹ PCTHCTL xây dựng phần mềm tiếp nhận phản ánh của người dân về vi phạm Luật PCTHCTL và thí điểm tại quận Hoàn Kiếm và Tây Hồ. Thông qua phần mềm này, người dân sử dụng điện thoại thông minh có thể tham gia vào quá trình thực thi và giám sát chính sách, pháp luật. Các cán bộ thực thi được nâng cao nhận thức và các kỹ năng tiếp nhận, xử lý các báo cáo vi phạm của người dân gửi đến. Với những kinh nghiệm triển khai tại 2 quận, Quỹ PCTHCTL sẽ nhân rộng, triển khai mô hình huy động sự tham gia của cộng đồng trong thực thi Luật PCTHCTL trên toàn quốc.
"Chúng tôi mong muốn nhận được sự tham gia tích cực của các đơn vị, các cá nhân trực tiếp tham gia vào dự án. Đồng thời, chúng tôi cũng mong nhận được sự ủng hộ và sự vào cuộc của các Bộ, ban, ngành, đoàn thể trong việc tăng cường việc tuân thủ và thực thi Luật PCTHCTL và các quy định môi trường không khói thuốc", bà Hải nhấn mạnh.
Quy định xử phạt hút thuốc lá nơi công cộng: Đừng để chỉ tồn tại trên giấy 
