Ngày 27/9 tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức cuộc tọa đàm khoa học về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo với sự chủ trì của Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Vũ Ngọc Hoàng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Vũ Luận. Tham dự hội thảo còn có nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, các Thứ trưởng Bộ GD&ĐT cùng đông đảo các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu giáo dục.
Đổi mới căn bản thực chất là cải cách giáo dục
Tại buổi tọa đàm, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển đã trình bày Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020, trong đó nhấn mạnh những điểm mới trong Chiến lược, với ba giải pháp có tính đột phá gồm: Đổi mới quản lý giáo dục; phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và tiếp tục đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục.
Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình cho rằng: "Vừa qua, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đặt vấn đề: "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục", cho thấy Đảng đã thấy sự cấp bách và bức xúc của vấn đề này.
Nhưng tôi và nhiều đồng chí quan tâm đến giáo dục cho rằng, muốn chuyển biến căn bản và toàn diện thì nhất thiết phải cải cách giáo dục. Đổi mới chắp vá, thiếu một tầm nhìn tổng thể, một kế hoạch đồng bộ như những năm qua và ngay như hiện nay, khi chưa có một đề án tổng thể, chưa xác định rõ phương hướng của cả hệ thống giáo dục mà đã tính chuyện làm mới chương trình và sách giáo khoa, thì đổi mới cách ấy còn xa mới có tính căn bản và toàn diện".
Cũng theo bà Nguyễn Thị Bình, UNESCO có nêu bốn trụ cột của nền giáo dục: Học để biết, học để làm, học để chung sống và học để thành người. Đối chiếu với thực trạng giáo dục của nước nhà, bà Bình cho hay, điều cốt lõi nhất lúc này là dạy và học làm người chứ không thể lấy thi cử và bằng cấp làm cứu cánh, che lấp cả sứ mạng và mục tiêu phát triển nhân cách của nhà trường. Giáo dục phổ thông là nền tảng của cả hệ thống giáo dục và xuất phát từ quan điểm "học suốt đời" thì đây là pha đầu tiên.
Với giáo dục ĐH đã từng có chủ trương "mở rộng đầu vào, sàng lọc trong quá trình đào tạo, thắt chặt đầu ra" nhưng rồi, các trường ĐH, CĐ đang thực hiện một quy trình đảo ngược: "thắt chặt đầu vào, đã vào là tốt nghiệp".
Về nội dung và phương pháp giáo dục, bà Bình cho rằng, với cách cắt xén chương trình để "giảm tải" cập rập như chúng ta vừa thực hiện đầu năm học này, thì việc làm chương trình sắp tới khó bảo đảm được chất lượng như mong muốn. Cần phải rũ bỏ hình thức áp đặt, thay vào đó, hết sức coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tư duy độc lập, sáng tạo cho học sinh. Chỉ có như vậy nhà trường mới đào tạo được những công dân tự tin, tự chủ, tự lập để có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội.
Đổi mới không thể là những sửa đổi nhỏ lẻ, mang tính bề mặt
PGS.TS Trần Quốc Toản nêu quan điểm, đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục không phải là những sửa đổi, điều chỉnh nhỏ lẻ, cục bộ, mang tính bề mặt. Ví dụ: Giảm tải chương trình giáo dục phổ thông không chỉ đơn giản là giảm khối lượng và độ khó kiến thức như Bộ đang chỉ đạo là loại bỏ những phần trùng lặp, những phần được cho là quá khó, mà bao trùm hơn là cần xác định rõ mục tiêu giáo dục phổ thông có cần đổi mới không? Tương quan giữa giáo dục nhân cách, cung cấp kiến thức và giáo dục kỹ năng có cần thay đổi không? Tỷ lệ và tương quan ba mặt giáo dục đó ở các cấp tiểu học, THCS, THPT có cần thay đổi không? Rõ ràng vấn đề giảm tải giáo dục phổ thông không được nghiên cứu thấu đáo trong những tương quan trên thì việc thực hiện sẽ chỉ là sự "chữa cháy", không cơ bản, không đạt được những mục tiêu quan trọng hơn đối với giáo dục phổ thông.
PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ chia sẻ, chất lượng đào tạo của nhiều trường sư phạm hiện nay chưa được cải thiện nhiều, chưa đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn. Các cơ sở đào tạo giáo viên chưa gắn việc đào tạo với nhu cầu thực tiễn về số lượng, cơ cấu đội ngũ nhà giáo ở mỗi địa phương, vùng miền.
PGS.TS Nghiêm Đình Vỳ kiến nghị, cần sớm xây dựng chiến lược phát triển ngành sư phạm, đồng thời tiến hành đào tạo giáo viên theo hướng tích hợp ở các trường ĐH Sư phạm, cụ thể việc đào tạo giáo viên sẽ nghiên cứu để đào tạo giáo viên dạy tích hợp hai môn Sử - Địa hoặc Sử - Chính trị, Toán - Lý, Hóa - Sinh… đây cũng có thể là đi tắt đón đầu cho việc nghiên cứu đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam và phục vụ đổi mới chương trình, sách giáo khoa.
Cùng chung quan điểm, GS.TSKH Vũ Ngọc Hải, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đề xuất, cần tập trung đầu tư phát triển các trường ĐH Sư phạm trọng điểm, các trường đại học sư phạm kỹ thuật và các khoa sư phạm kỹ thuật tại các trường đại học.
| "Để thay đổi căn bản và toàn diện một nền giáo dục là một công trình lớn của quốc gia, không thể một vài năm mà xong. Tình thế rất bức thiết, phải khẩn trương nhưng lại phải căn cơ, bài bản, không thể riêng một mình ngành giáo dục làm nổi. Trước mắt, theo chúng tôi, TW cần bàn và ra nghị quyết, xác định mục tiêu, yêu cầu và những vấn đề trọng tâm cần tập trung để nền giáo dục thực sự đổi mới căn bản và toàn diện. Cần có ủy ban Cải cách giáo dục gồm các nhà khoa học, các chuyên gia trong nước và nước ngoài, am hiểu và có kinh nghiệm về giáo dục và các lĩnh vực liên quan đến giáo dục". (Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình) "Giáo dục là một hệ thống phức tạp, theo nghĩa khoa học của từ này, cần phải được tiếp cận và đối xử như một hệ thống phức tạp. Có nghĩa là khi hệ thống đó lâm vào khủng hoảng triền miên, thì những điều chỉnh cục bộ, qua cơ chế phản hồi, kiểu như đổi mới vụn vặt mấy năm qua chẳng những không có tác dụng mà còn có thể làm tình hình tồi tệ, rối ren thêm. Lối ra duy nhất lúc này là cải tạo cấu trúc, xây dựng lại từ gốc, thay đổi cả thiết kế hệ thống". (Giáo sư Hoàng Tuỵ) |