Ngân hàng cần hạ lãi suất cho vay
P.V: Thưa TS, câu chuyện vốn cho DN đã được nói nhiều, nhưng giải quyết chưa được bao nhiêu. Vậy thực chất, DN “vướng” ở đâu?
T.S Nguyễn Trí Hiếu: Theo tôi, trong tình hình kinh tế hiện nay, DN khó trăm bề, trong đó, vốn là một trong những khó khăn lớn nhất. Trong khi ngân hàng (NH) thừa tiền, DN đói vốn mà vẫn không thể gặp nhau vì có quá nhiều lý do. Đầu tiên, phải nói về việc DN rất khó khăn về tài sản thế chấp. Hiện, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa thì không còn gì để thế chấp nữa cả nên bị các nhà băng “đóng cửa”. Khó khăn thứ 2 là nợ xấu tràn lan. Vướng nợ xấu là vết chàm của DN, đeo đuổi các DN từ năm này qua năm khác, nên không thể vay.
Ngoài ra còn những khó khăn khác như lãi suất hiện tại vẫn còn cao, trừ một vài DN ưu đãi là được vay dưới 10%, còn lại hầu hết vẫn là trên 10%/năm. Với mức lãi suất vay vốn như thế này, thì DN sản xuất kinh doanh trừ mọi chi phí phải có lãi ít nhất khoảng 20%. Số này sau khi trả cho NH 10%, họ còn một nửa để trả thuế, phí… Thế nhưng, đếm số DN có thể làm ăn thu lợi nhuận 20% chỉ chiếm khoảng 10%, mà số này lại rơi vào hầu hết các DN tốt, họ thậm chí không cần vay vốn, mà nếu vay, thì họ cũng sẽ “nắn” được mức dưới 10%. Điều này đồng nghĩa là 90% số DN còn lại sẽ không thể “tải” nổi mức lãi suất cao hơn 10%, nên đây là lý do mà nhiều DN “chết”. Lãi suất cho vay, theo tôi, nếu xuống được 7% thì tốt nhất
P.V: Nhưng nếu lãi suất cho vay chỉ 7%, thì lãi suất huy động cũng sẽ rất thấp, so với lạm phát, lãi suất tiền gửi sẽ âm. Điều này cảnh báo nguy cơ dòng tiền nhàn rỗi hiện nay sẽ không đi vào các nhà băng, dẫn đến cân đối thu chi sẽ bị hụt?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Đúng thế, nếu lãi suất cho vay 7%, thì lãi suất huy động sẽ chỉ còn mức 4%, lúc đó, để tiền gửi thực dương, lạm phát chỉ còn 2%. Điều này sẽ rất khó. Lạm phát là con dao hai lưỡi, nó giúp kích thích tăng trưởng, nếu quá cao, nó sẽ phá tăng trưởng, nhưng nếu quá thấp, nó sẽ không đủ sức để đẩy nền kinh tế lên. Bởi vậy, nên dựa theo công thức 3-5-8 hoặc 3-5-7, tức là lạm phát 3%, lãi suất tiền gửi 5% và cho vay DN 7-8%.
Lạm phát 3% tuy khó nhưng không phải không làm được. Quan trọng là phải đẩy nền kinh tế lên, bằng cách tăng năng suất sản xuất kinh doanh, trọng cung kết hợp với thúc đẩy tổng cầu… Nói chung lãi suất nếu được 7% thì DN có thể phát triển tốt, từ 8-9% thì vẫn trong ngưỡng DN có thể chịu đựng được, còn trên 10% như hiện nay thì vẫn rất khó khăn.
P.V: Thưa ông, thực ra, hiện tại có khá nhiều DN vướng phải những hợp đồng tín dụng khoản vay trung, dài hạn đã ký trước đây vài năm với mức lãi suất từ 13%-15%/năm, nhưng khi tình hình thay đổi, DN vẫn phải cõng lãi vay này nên rất khó vay mới. Với những khó khăn này, rất nhiều DN cho rằng họ trông đợi các nhà băng giúp tái cơ cấu lại tài chính cho họ, thay vì tìm cách hạ lãi suất?
TS Nguyễn Trí Hiếu: Việc tái cơ cấu tài chính cho DN, thực ra các NH vẫn đang thực hiện. Tuy nhiên, muốn tái cơ cấu khoản nợ, phải có bàn tay của Chính phủ, phải tái cấp vốn cho ngân hàng thương mại (NHTM), vì trước đó họ đã huy động cao, bây giờ không thể chịu lỗ.
Doanh nghiệp phải minh bạch báo cáo tài chính
P.V: Bên cạnh đó, câu chuyện khi tài sản thế chấp không còn, khả năng được vay tín chấp cũng được bàn luận khá nhiều. Hầu hết các DN đều đề nghị ngành NH “cởi trói” để DN có thể tiếp cận vốn?
TS Nguyễn Trí Hiếu: Hiện nay, ở Việt Nam, ít NH nào cho vay tín chấp, vì cho rằng nó thực sự rủi ro. Cho vay tín chấp, giống như cho vay anh trọc đầu, nếu xảy ra chuyện, không có tóc để mà nắm. Nhưng, cho vay tín chấp ít rủi ro hơn cho vay thế chấp.
Điều này nghe có vẻ ngược đời, nhưng nó hoàn toàn logic và đã được thực tế chứng minh: rất nhiều nhà băng trên thế giới thậm chí còn “khoái” cho vay tín chấp hơn thế chấp. Còn ở Việt
Với những DN như thế này, họ không cần tài sản thế chấp, mà việc vay tín chấp cũng tương đối dễ dàng. Trong khi đó, thế chấp thực chất là nguồn tài sản hoàn trả thứ 2, tài sản dự phòng, sau khi nguồn 1 là vốn vay không ổn định.
DN đã buộc phải có tài sản thế chấp mới được vay vốn, tức là những DN vốn đã không chứng minh được các ưu điểm cũng như cơ hội phát triển của mình. Những DN này, thường thì khả năng trả nợ được đặt ra kiểu 50-50, và khi phải dùng tài sản thế chấp để trả nợ, tức là họ đã làm ăn không tốt. Sở dĩ NH thích cho vay loại này hơn là vì họ muốn chắc ăn.
P.V: Nhưng thưa ông, rõ ràng nhiều nhà băng lại đang mắc kẹt vì sự sụt giảm thê thảm của tài sản thế chấp, cụ thể là các bất động sản, khi thị trường này khủng hoảng?
TS Nguyễn Trí Hiếu: Đúng vậy, và điều này cũng thêm 1 lần nữa chứng minh cho quy tắc vay tín chấp không rủi ro bằng vay thế chấp.
P.V: Lý thuyết thì dễ, nhưng việc chứng minh DN tốt thực sự không hề dễ?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Hiện nay, NH không tin vào báo cáo tài chính của DN. Điều này cũng có cơ sở, vì cơ bản là các báo cáo tài chính này cũng không minh bạch, nên họ sợ. Thế nên mới có chuyện có DN dù có tài sản thế chấp, nhưng vẫn chưa đủ, mà còn cả thêm bảo lãnh mới được NH giải ngân. Câu chuyện này đặt ra niềm tin giữa NH và các DN. Đồng tiền đi liền khúc ruột, khi đã không tin nhau thì chẳng ai dại gì “cấu ruột” của mình cho người khác vay để ôm nợ xấu cả
P.V: Nhưng muốn xây dựng niềm tin cũng phải có cơ sở?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Cơ sở quan trọng nhất đó là báo cáo tài chính phải minh bạch. Cụ thể, phải có kiểm toán độc lập, báo cáo tài chính suốt trong 3 năm liền, để có thể nhìn nhận được biến động về tài sản, dòng tiền thu chi, từ đó xác định được sức khỏe tài chính của DN. Điều này cần sự cố gắng từ 2 phía: NHNN phải khuyến khích cho vay tín chấp nhiều hơn, các NHTM cần phải thay đổi suy nghĩ của mình và đặc biệt phía các DN phải minh bạch báo cáo tài chính, có kiểm toán độc lập.
P.V: Thực ra, việc kiểm toán độc lập không khó, thưa ông, mà quan trọng là độ tin cậy của công ty kiểm toán?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Cái này thì Bộ Tài chính phải có trách nhiệm. Hiện nay, đã có 3 công ty kiểm toán nước ngoài rất có uy tín vào Việt
Thực tế là kiểm toán đang có hiện tượng tham nhũng, hối lộ, ăn tiền để làm đẹp các báo cáo tài chính, đây là “điểm đen” của nền kinh tế Việt Nam. Phải thay đổi điều này. Khi có môi trường trong sáng mới thúc đẩy được tín chấp. Hiện, vay tín chấp khó vì báo cáo tài chính lem nhem, không rõ ràng, nên các NH đòi thế chấp.
P.V: Cái gọi là môi trường trong sáng xem ra hơi mơ hồ, trong khi DN cần sự giúp đỡ thiết thực?
TS: Nguyễn Trí Hiếu: Để giúp DN, cần một chính sách toàn diện, một chiến lược quốc gia với cả 3 thành phần chính: Chính phủ, các NHTM và DN. Chính phủ, trong đó có NHNN, phải có chính sách tiền tệ, cung ứng vốn vào lưu thông đầy đủ, chính sách tài khóa, thuế phải thích hợp để tạo cơ hội cho DN phát triển. Các NHTM phải mở rộng cho vay tín chấp, giảm chi phí hoạt động, giảm nợ xấu, giảm chi phí dự phòng để giảm lãi suất. DN tạo sức khỏe tài chính ổn định.
P.V: Xin cảm ơn ông!
