Cải cách đi vào thực chất, hiệu quả
Là người “đứng gác” và theo dõi sát sao dòng chảy cải cách hành chính qua các báo cáo PCI, Báo cáo dòng chảy pháp luật hay phản ánh của VCCI, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI cho biết, khi sửa đổi Luật Đầu tư, số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm từ 227 xuống còn 198. Hiện nay, Chính phủ tiếp tục đặt mục tiêu cắt giảm thêm 56 ngành, nghề, đưa tổng số xuống còn 142. Chỉ trong thời gian ngắn, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính.
“Đáng chú ý, những biểu hiện mang tính đối phó trong quá trình thực hiện, như việc gộp hai ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thành một để giảm số lượng một cách cơ học, đều đã được lãnh đạo Chính phủ kiên quyết chấn chỉnh. Điều đó cho thấy yêu cầu cải cách không chỉ dừng ở hình thức mà phải thực chất, hiệu quả”, ông Tuấn nhận xét.
53% thời gian giải quyết thủ tục được rút ngắn, gần 55% chi phí tuân thủ được cắt giảm, tương đương khoảng 23.000 tỷ đồng tiết kiệm mỗi năm cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Đây không còn là những mục tiêu trên giấy, mà là những kết quả đạt được bước đầu từ cuộc cải cách thể chế với quy mô lớn nhất từ trước đến nay.
Theo ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo ra xung lực mới cho môi trường kinh doanh. Điểm cốt lõi của Nghị quyết đã thúc đẩy chuyển đổi tư duy từ quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đầu tư và mở rộng hoạt động.
Hiệu quả bước đầu đã được thể hiện khi từ tháng 5/2025 đến nay, bình quân mỗi tháng có hơn 18.000 doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, cao gấp 1,6 lần giai đoạn 2021-2025.
Đáng chú ý, hiện nay, với gần 2.900 các quy định về kinh doanh đang được đưa vào diện cắt giảm. Một cuộc cải cách thể chế với quy mô lớn nhất từ trước đến nay đang được triển khai. Các quy định về kinh doanh được cắt giảm này bao gồm các thủ tục hành chính và các điều kiện về kinh doanh và cũng bao gồm cả các chế độ báo cáo và kiểm tra chuyên ngành. Từ đó, sẽ giảm bớt thời gian, chi phí tuân thủ các thủ tục giấy tờ cho doanh nghiệp.
Ông Michael Piro, Tổng Giám đốc Tập đoàn Indochina Capital chia sẻ: "Tôi muốn nói rằng Chính phủ Việt Nam đang mang lại cho chúng tôi cũng như các nhà đầu tư khác niềm tin rất lớn thông qua các chính sách cắt giảm thủ tục hành chính của mình. Việt Nam hiện đã áp dụng một số chính sách thực sự ủng hộ doanh nghiệp, ủng hộ khu vực tư nhân, công nhận rằng các mục tiêu tăng trưởng được thực hiện dựa trên mối quan hệ hợp tác giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp".
Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, dù cải cách hiệu quả, song khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn triển khai vẫn còn là thách thức lớn. Theo tổng hợp của VCCI, doanh nghiệp phản ánh vẫn còn khoảng 900 khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Qua thực tiễn, có thể thấy khâu thực thi đang là một trong những điểm nghẽn lớn. Không ít doanh nghiệp khi gặp khó khăn vẫn chưa biết phản ánh với cơ quan nào hoặc việc tiếp nhận, xử lý kiến nghị còn kéo dài, thiếu hiệu quả.
Có trường hợp doanh nghiệp gửi kiến nghị lên lãnh đạo địa phương nhưng sau đó văn bản lại được chuyển về sở, ngành và cuối cùng giao chính cho đơn vị hoặc cán bộ đang trực tiếp giải quyết vụ việc xem xét. Quy trình như vậy rất khó tạo được sự khách quan, đồng thời làm mất thêm thời gian, chi phí và cơ hội phát triển của doanh nghiệp.
“Bác sỹ doanh nghiệp” gỡ vướng khâu thực thi
Là chuyên gia gắn bó nhiều năm với cải cách thể chế, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhận định “nút thắt thể chế” lớn nhất chính là khoảng cách giữa tinh thần cải cách và năng lực thực thi cải cách. TS Dũng chỉ ra 3 nút thắt cần tháo gỡ. Thứ nhất, chuyển mạnh từ tư duy “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Một nền kinh tế muốn đổi mới sáng tạo cần thay thế tư duy “không quản được thì cấm” sang mô hình quản trị dựa trên “tiêu chuẩn, dữ liệu và giám sát rủi ro”.
Thứ hai, tháo gỡ tình trạng chồng chéo pháp luật và phân tán trách nhiệm. Nhiều dự án bị ách tắc chỉ vì cùng lúc vướng Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu… quyền quyết định không đi liền trách nhiệm cuối cùng nên cán bộ dễ chọn giải pháp an toàn là không quyết. Không xử lý được các "nút thắt" này, rất khó đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.
Thứ ba, xây dựng nền hành chính thực sự phục vụ phát triển. Doanh nghiệp cần nhất là minh bạch, ổn định và khả năng dự đoán của chính sách, một thể chế hiện đại phải giúp doanh nghiệp nhìn thấy được tương lai, thay vì dò dẫm trong "mê cung" thủ tục.
Trong khi đó, đại diện cho doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng cần tập trung 2 nội dung.
Trước hết là tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, cần nâng cao tính độc lập trong quá trình đề xuất chính sách, bảo đảm các quyết sách được xây dựng trên cơ sở lợi ích chung của nền kinh tế và quốc gia, thay vì chỉ từ góc độ quản lý của từng ngành, từng lĩnh vực.
Nhóm giải pháp thứ hai là đổi mới cơ chế thực thi và thiết lập kênh tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp thực chất, hiệu quả hơn.
Theo đó, cần xây dựng một cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin độc lập, minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp trong việc tiếp nhận, xử lý và phản hồi các kiến nghị của doanh nghiệp trên cơ sở khách quan, kịp thời.
Có thể nghiên cứu nhân rộng những mô hình hỗ trợ doanh nghiệp đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn. Mô hình "Bác sĩ doanh nghiệp" từng được triển khai tại Bắc Ninh là một ví dụ đáng tham khảo. Thông qua cơ chế này, các chuyên gia trực tiếp lắng nghe, phân tích những khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải và đề xuất giải pháp phù hợp, góp phần tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.
Một vấn đề quan trọng khác là cần hoàn thiện cơ chế khuyến khích đối với đội ngũ thực thi công vụ. “Tôi cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng ở mức hai con số, cùng với quyết tâm cải cách thể chế, cần đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực thi. Chỉ khi xây dựng được một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, đồng thời hình thành bộ máy thực thi thực sự đồng hành, lắng nghe và kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp thì các nguồn lực phát triển mới được khơi thông và chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững”, ông Tuấn nói.
“Đối với câu chuyện cải cách thể chế như hiện nay, chủ trương của Quốc hội sẽ thay đổi về chất trong câu chuyện về giám sát. Sắp tới đây, cả ở Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và Quốc hội đều đã có chủ trương chuyển mạnh sang giám sát xem các văn bản hướng dẫn thi hành như vậy có thực sự đúng tinh thần cải cách của luật hay chưa, có đặt thêm ra các thủ tục khác không…”, ông Phan Đức Hiếu, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội thông tin.
