Một số doanh nghiệp vẫn kêu vướng
Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng đầy khát vọng: Trên 10% cho giai đoạn 2026-2030. TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhận định muốn đạt con số này, lực lượng doanh nghiệp tư nhân phải là động lực chính. Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể bay cao nếu chân vẫn còn vướng những “sợi dây xích” là các điều kiện kinh doanh rườm rà, chồng chéo, hoặc biến tướng.
“Nghị quyết 68-NQ/TW ban hành ngày 4/5//2025 đã nhấn mạnh việc cải thiện môi trường đầu tư. Nhưng thực tế hôm nay, chúng ta cần sòng phẳng nhìn nhận: Việc cắt giảm điều kiện kinh doanh đã thực chất chưa? Hay cắt điều kiện này lại mọc ra quy chuẩn, tiêu chuẩn khác? Doanh nghiệp đã thực sự “dễ thở” hơn, hay chúng ta đang gặp phải tình trạng “cắt ngọn giữ gốc” hoặc chuyển hóa điều kiện kinh doanh thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đánh đố hơn?”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng đặt vấn đề.
Từ thực tế đối tượng thụ hưởng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết cộng đồng doanh nghiệp rất hào hứng khi thấy có nhiều nghị quyết, chỉ đạo về cắt giảm thủ tục, nhưng khi xem xét các văn bản cụ thể thì vẫn còn cảm giác một số nội dung chưa thực sự giải quyết được những vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải.
“Năm 2026 ngành thủy sản đặt mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu trên 12 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 10-11%. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành đang phải đối mặt với một số điểm nghẽn lớn.
Thứ nhất là chi phí logistics tăng cao. Thứ hai là khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng để mở rộng sản xuất, đáp ứng đơn hàng xuất khẩu. Thứ ba là những vướng mắc trong thủ tục, quy định liên quan đến xuất khẩu thủy sản. Để xuất khẩu một lô hàng thủy sản, doanh nghiệp phải hoàn thiện nhiều loại giấy tờ, với nhiều xác nhận, thủ tục liên quan. Trong khi các thị trường nhập khẩu như châu Âu, Hoa Kỳ có những yêu cầu cụ thể về chống khai thác bất hợp pháp, bảo vệ nguồn lợi biển, thì quá trình thực hiện tại Việt Nam còn liên quan đến nhiều quy định từ luật, nghị định đến thông tư, dẫn đến phát sinh nhiều thủ tục…”, ông Nam chỉ rõ.
Là một lĩnh vực đặc thù, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh (HoREA) cho rằng, lĩnh vực bất động sản đang phản ánh đầy đủ nhất những vướng mắc về thể chế pháp luật cũng như quy trình, thủ tục hành chính.
“Riêng đối với lĩnh vực bất động sản, điểm nghẽn đầu tiên là thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Điểm nghẽn thứ hai là thủ tục trong lĩnh vực xây dựng. Chúng tôi ghi nhận, Bộ Công an đã bãi bỏ một số thủ tục về kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy. Tuy nhiên, trong lĩnh vực xây dựng vẫn còn thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu công trình của chủ đầu tư. Theo chúng tôi, nội dung này cũng cần tiếp tục rà soát để cắt giảm. Ngoài ra, Luật Đất đai hiện vẫn còn nhiều vướng mắc…”, ông Châu nói.
Gỡ khó từ chính sách đến thực thi
Đến từ tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI cho biết khi sửa đổi Luật Đầu tư, số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đã giảm từ 227 xuống còn 198. Hiện nay, Chính phủ tiếp tục đặt mục tiêu cắt giảm thêm 56 ngành, nghề, đưa tổng số xuống còn 142. Chỉ trong thời gian ngắn, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính.
“Đáng chú ý, những biểu hiện mang tính đối phó trong quá trình thực hiện, như việc gộp hai ngành, nghề kinh doanh có điều kiện thành một để giảm số lượng một cách cơ học, đều đã được lãnh đạo Chính phủ kiên quyết chấn chỉnh. Điều đó cho thấy yêu cầu cải cách không chỉ dừng ở hình thức mà phải thực chất, hiệu quả”, ông Tuấn nhận định.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn triển khai vẫn còn là thách thức lớn. Theo tổng hợp của VCCI, doanh nghiệp vẫn phản ánh khoảng 900 khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
“Các rào cản hiện nay không chỉ là việc cắt giảm chưa triệt để mà còn xuất hiện dưới nhiều hình thức mới. Có những khoảng trống pháp lý khi quy định cũ đã được bãi bỏ nhưng quy định mới chưa kịp ban hành, khiến cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi đều lúng túng trong quá trình áp dụng. Cùng với đó là tình trạng thiếu thống nhất trong cách hiểu và thực hiện pháp luật giữa các địa phương, hoặc sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản quy phạm pháp luật.
Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là việc một số điều kiện kinh doanh được chuyển hóa thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật với yêu cầu quá phức tạp, gây thêm khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, kinh doanh”, ông Tuấn thông tin.
Trước những khó khăn này, ông Phan Đức Hiếu - Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng cải cách thể chế là một quá trình liên tục, bám sát sự vận động của kinh tế-xã hội chứ không phải "làm một lần là xong".
Theo ông Hiếu có 2 thách thức là từ việc thiết kế chính sách đến hành động thực tế và khâu thực thi chính sách. Bởi vậy, để giải quyết, phải thay đổi tư duy bằng kỹ thuật lập pháp, tức là hợp nhất các văn bản quy phạm pháp luật. Hiện nay, mỗi luật thường chỉ điều chỉnh một vấn đề của một bộ ngành, đứng ở góc độ bộ ngành thì hợp lý. Nhưng một dự án thực tế của doanh nghiệp phải trải qua nhiều bước, liên quan nhiều bộ ngành. Khi ghép chung lại sẽ gây ra tình trạng thừa, trùng lặp hoặc thủ tục rườm rà không cần thiết. Sắp tới nên gộp một số luật lại với nhau để tính hệ thống cao hơn.
Về văn bản hướng dẫn, hiện tại mỗi nghị định hướng dẫn một luật nên dễ trùng lặp. Thay vào đó, đối với cùng một vấn đề (ví dụ: Dự án đầu tư), Chính phủ nên ban hành một nghị định duy nhất hướng dẫn nhiều luật.
Giải pháp thứ hai, cần nhấn mạnh cơ chế giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực thi. Khi vướng mắc xảy ra, doanh nghiệp không biết phải "kêu" ai, cơ chế lắng nghe và giải quyết chưa hiệu quả. Vì vậy, cần thành lập một Tổ công tác đặc biệt có địa chỉ cụ thể, gồm các chuyên gia ở địa phương hoặc trung ương. Tổ này không chỉ có nhiệm vụ ghi nhận mà phải có thẩm quyền lắng nghe và xử lý trực tiếp các vướng mắc về thủ tục cho doanh nghiệp và người dân. Qua đó, người dân biết rõ ai đang xử lý và xử lý như thế nào, giúp cán bộ thực thi cũng yên tâm hơn.
Cùng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng cần có những giải pháp mang tính căn cơ ngay từ khâu xây dựng chính sách. Còn với việc thực thi, đây đang là một trong những điểm nghẽn lớn. Không ít doanh nghiệp khi gặp khó khăn vẫn chưa biết phản ánh với cơ quan nào hoặc việc tiếp nhận, xử lý kiến nghị còn kéo dài, thiếu hiệu quả.
“Theo tôi, cần xây dựng một cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin độc lập, minh bạch, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp trong việc tiếp nhận, xử lý và phản hồi các kiến nghị của doanh nghiệp trên cơ sở khách quan, kịp thời. Cùng với đó, có thể nghiên cứu nhân rộng những mô hình hỗ trợ doanh nghiệp đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn”, ông Tuấn góp ý.
