Kiên quyết chấm dứt tình trạng không kiểm soát được chất lượng đào tạo; triển khai phân cấp mạnh mẽ cho các trường được tự chủ và tự chịu trách nhiệm; xử lý nghiêm khắc đối với các trường sau 3 năm thành lập nhưng không đáp ứng được yêu cầu của một trường đại học; đẩy mạnh việc đánh giá và kiểm định chất lượng...
Đó là những vấn đề "nóng" được Bộ GD & ĐT đưa ra thảo luận tìm lời giải tại hội nghị, song không dễ dàng bởi như Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân đánh giá thì những khó khăn của giáo dục đại học (GDĐH) chúng ta để tồn tại quá lâu, tạo thành "sự bền vững có tính hệ thống"...
Kỷ cương chưa nghiêm minh
Việc Bộ GD & ĐT xác định "đổi mới quản lý" là khâu đột phá để nâng cao chất lượng và phát triển toàn diện GDĐH, làm tiền đề để triển khai hệ thống các giải pháp đồng bộ, nhằm khắc phục các yếu kém trong ngành đã cho thấy sự yếu kém trong quản lý nhà nước về GDĐH và sự yếu kém trong quản lý của bản thân các trường ĐH, CĐ.
Để thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GD & ĐT đã xây dựng Chương trình hành động, trong đó có một số giải pháp lần đầu tiên được đề xuất như: toàn ngành giáo dục và xã hội sẽ cùng nhau thảo luận "Làm gì để đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo?".
Nhưng theo GS. Thái Bá Cần, Hiệu trưởng ĐH Sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh thì Chương trình hành động của Bộ mới chỉ tập trung tăng cường sự giám sát vào hệ thống GDĐH, trong khi những biện pháp để nâng cao chất lượng đào tạo lại không rõ nét. Trách nhiệm và bài toán lớn nhất mà các trường phải tìm lời giải, đó là, với sự tăng trưởng nguồn lực không lớn lắm thì việc nâng cao chất lượng GDĐH sẽ được thực hiện như thế nào?
Cũng theo GS Thái Bá Cần, có mâu thuẫn nảy sinh khi Bộ chủ trương giảm chỉ tiêu ở nhiều trường, nhưng lại yêu cầu phải tăng quy mô sinh viên/vạn dân. Thêm nữa, nghiên cứu khoa học luôn được kêu gọi đầu tư, đẩy mạnh, nhưng "đẩy mạnh" chỉ bằng văn bản (như hiện nay) thôi thì chưa đủ, mà phải bằng những chính sách khả thi. Về giáo trình, các trường sẽ hiểu hơn ai hết tầm quan trọng của từng cuốn giáo trình nhưng để thay đổi, tổng rà soát toàn bộ giáo trình thì không thể thực hiện ngay...
Chương trình hành động để thay đổi về chất quản lý GDĐH có lộ trình 3 năm, nhưng theo một số nhà quản lý giáo dục, thời gian đó là quá ngắn. Giáo sư Nguyễn Ngọc Hợi, Hiệu trưởng ĐH Vinh cho hay, đổi mới quản lý, nếu chỉ có trường ĐH thực hiện thôi thì hiệu quả không cao. Quan trọng là phải có các cấp, ngành cùng vào cuộc, thậm chí đòi hỏi cả sinh viên, phụ huynh và doanh nghiệp vào cuộc để "cả xã hội" cùng giám sát chất lượng giáo dục.
Một nguyên nhân nữa của những yếu kém trong quản lý GDĐH được chỉ ra là do kỷ cương trong quản lý chưa nghiêm. Giáo sư Nguyễn Văn Toàn, Giám đốc ĐH Huế đưa ví dụ, Bộ yêu cầu các trường phải thực hiện "3 công khai", nhưng đến thời hạn, nhiều trường chưa thực hiện…cũng không bị xử lý.
Các trường mong được tự chủ
Bài toán để các trường tự chủ, tự chịu trách nhiệm không chỉ được đặt ra một lần. Nhưng sau rất nhiều năm, các trường vẫn tha thiết đòi "quyền tự chủ". Câu hỏi đặt ra là, tự chủ đã thực sự là tự chủ hay chỉ là hình thức? Bộ giao quyền tự chủ cho các trường đến mức độ nào? Khi nào sẽ không còn cơ chế xin - cho?
PGS. TS Trần Thị Hà, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD & ĐT) cho biết, những quyền mà các trường được làm đã thể hiện tính "tự chủ", sự linh hoạt rất cao của các trường. Ví như, trong tuyển sinh, Bộ chỉ quy định điểm sàn, các trường được xác định điểm trúng tuyển vừa đảm bảo chất lượng đào tạo, vừa đảm bảo danh tiếng. Xem xét cấp bằng, trường không phải xin phép Bộ. Về mở ngành, Bộ chỉ xây dựng kế hoạch và điều kiện, các trường tự xác định ngành mở. Các trường được chủ động trong tuyển nhân sự, trong hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học...
Tại hội nghị, PGS.TS Nguyễn Văn Nhạ, Hiệu trưởng ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà Nội thẳng thắn bày tỏ, ông luôn khát khao một cơ chế tự chủ về tài chính để trả lương cán bộ và mong muốn có chế tài gắn chất lượng đào tạo với tự chủ. Nhưng chất lượng đó phải có cơ quan kiểm định độc lập đánh giá, vì sẽ có thực tế nảy sinh, trường nào cũng cho rằng mình...đạt chất lượng.
Giáo sư Bùi Văn Ga, Giám đốc ĐH Đà Nẵng cho rằng, hiện chưa có cơ chế để phân biệt mô hình ĐH vùng và ĐH độc lập. Nếu những trường được xác định là ĐH độc lập thì họ phải có quyền tự chủ cao hơn.
Chung quan điểm đó, Giáo sư Thái Bá Cần hy vọng, những văn bản pháp quy Bộ ban hành sắp tới sẽ thể hiện mạnh mẽ quyền tự chủ của các trường...