Trữ lượng khủng
Dòng Mê Kông hùng vĩ, trải dài qua nhiều quốc gia rồi “kết thúc” tại Việt nam sau khi rẽ thành 9 nhánh, đổ ra biển Đông. Ngoài lượng phù sa màu mỡ, góp phần cho hình thành châu thổ Cửu Long, con sông còn ban tặng cho người dân nơi đây một lượng tài nguyên, khoáng sản cát khổng lồ, có ý nghĩa đặc biệt cho lĩnh vực xây dựng cho cả khu vực lân cận.
Theo thống kê của ngành chức năng tỉnh Bến Tre, ngoài 20,5 triệu m3 tại 6 mỏ cát nằm trên các đoạn sông Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên và Mỹ Tho chảy ngang qua địa phận, dưới lòng các đoạn sông còn có một số lượng cát có thể liên tục được bổ sung khi được khai thác với tổng khối lượng lên trên 150 triệu tấn.
Sở TN&MT tỉnh Tiền Giang thì cho biết, trên tuyến sông Tiền thuộc địa bàn tỉnh hiện có 33 mỏ cát với diện tích 1.633ha và trữ lượng khai thác trên 37,8 triệu m3/năm. Trong đó, tỉnh đã cấp phép khai thác cát cho 21 doanh nghiệp đủ điều kiện với công suất khai thác gần 3,4 triệu m3/năm.
Tại Cần Thơ, vào thời điểm Campuchia đóng cửa các mỏ cát, do bị hụt nguồn cung cho các hợp đồng lỡ ký với đối tác nước ngoài, hàng chục doanh nghiệp quay về ngày đêm băm nát lòng sông Hậu, ngành chức năng kiểm tra và đánh giá trữ lượng cát chỉ trên sông Hậu lên tới trên 25 triệu m3 tập trung thành 10 mỏ cát.
Tỉnh Đồng Tháp cũng có trữ lượng 700 triệu tấn, khối lượng cát khai thác hằng năm (khoảng hơn 10 triệu tấn) đủ để xây dựng và san lắp đảm bảo đáp ứng nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.
Thất thu thuế nghiêm trọng
Tình trạng khai thác cát lụi diễn ra hầu khắp các địa phương đã là một thực tế diễn ra hàng chục năm nay, gây đau đầu, bức xúc cho chính quyền, ngành chức năng và người dân các địa phương. Mỗi ngày, một lượng cát khổng lồ bị múc lên đi bán, nhưng Nhà nước không chỉ không thu lại được một đồng thuế mà còn phải bỏ ra tiền tỷ để nay hỗ trợ người dân đến nơi an toàn, mai xây kè chống sạt lở. Ngành Thuế mới đây phải “kêu trời” do không thể nào thu đúng, thu đủ từ nhiều nguyên nhân.
Theo báo cáo của ngành chức năng Vĩnh Long, hiện tỉnh này có 28 khu vực mỏ cát trải dài trên sông Tiền, sông Hậu và sông Cổ Chiên, với tổng trữ lượng khai thác đến năm 2020 khoảng 125 triệu m3. Trong số 25 doanh nghiệp tham gia khai thác cát, năm 2011 thuế tài nguyên cát sông ngành Thuế thu được trên 1,4 tỷ đồng, với sản lượng hơn 1,5 triệu m3.
Ông Đặng Văn Danh - Cục phó Cục Thuế tỉnh Vĩnh Long cho biết, dù số tiền thuế thu được kể trên có tăng (so với 2010) nhưng theo đánh giá của ngành chỉ mới đạt khoảng 70%. Điều này cũng có nghĩa là khi doanh nghiệp múc lên 3m3 cát tại mỏ thì ngành Thuế chỉ thu thuế được khoảng 2m3.
“Hiện doanh nghiệp tự tính, tự khai, tự nộp. Trong khi đó, các doanh nghiệp hoạt động trên sông nên việc kiểm tra rất khó khăn cho nên nhiều doanh nghiệp có tình trạng trốn thuế” – ông Danh nói.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, phần lớn doanh nghiệp sau khi được cấp phép đã không trực tiếp khai thác mà lại ký hợp đồng giao khoán cho một đơn vị khác khai thác nên sản lượng cát khai thác thực tế khó mà kiểm soát được. Trong khi đó, khi các cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện vi phạm thường chỉ mới dừng lại ở chỗ xử phạt đơn vị nhận khoán chứ chưa đề cập đến đơn vị giao khoán.
Để chống việc thất thu thuế đối với hoạt động khai thác cát sông, ngoài việc tập trung tuyên truyền để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp, lãnh đạo Cục Thuế tỉnh Vĩnh Long đề nghị cần tăng cường công tác hậu kiểm; chính quyền cho phép ngành Thuế phối hợp với các ngành kiểm tra tất cả các công trình xây dựng cơ bản trên địa bàn có sử dụng cát sông để xem lại chứng từ hóa đơn của các doanh nghiệp này. Đối với doanh nghiệp, nếu cố tình không khai bổ sung thì sẽ tiến hành thanh tra tại doanh nghiệp
