Quy mô dữ liệu tăng nhanh trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu thống nhất
Chiều 23/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An ninh dữ liệu. Thay mặt Cơ quan chủ trì soạn thảo trình bày Tờ trình về dự án luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm thể chế hoá các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số, trong đó xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Về cơ sở thực tiễn, theo đồng chí Thứ trưởng, quy mô dữ liệu tại Việt Nam gia tăng nhanh trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất. Năm 2025 ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, 5.230 cơ quan, doanh nghiệp bị tổn hại; phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu cá nhân trái phép với hơn 1,7 triệu bản ghi, trong đó có vụ chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản ghi thông tin khách hàng của một tổ chức tín dụng.
Nhiều hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng còn phụ thuộc tiêu chuẩn mật mã quốc tế, Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ hoặc đặt tại nước ngoài; sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và máy tính lượng tử làm phát sinh rủi ro an ninh mới, trong đó có nguy cơ dữ liệu đã mã hoá bị thu thập trái phép để chờ giải mã trong tương lai. Quy định về an ninh dữ liệu hiện nằm rải rác tại các luật, văn bản, chưa có quy định tập trung, thống nhất về bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo mức độ rủi ro và chế tài đủ sức răn đe...
Dự thảo luật đề cập 6 chính sách: Chính sách 1: Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia; Chính sách 2: Bảo đảm an ninh dữ liệu theo cấp độ rủi ro, xuyên suốt vòng đời dữ liệu; Chính sách 3: Bảo đảm an ninh trong lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới. Chính sách 4: Bảo đảm an ninh dữ liệu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới; Chính sách 5: Bảo đảm an ninh dữ liệu trong phát triển kinh tế dữ liệu, đổi mới sáng tạo, tự chủ công nghệ; Chính sách 6: Đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phát triển nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh dữ liệu.
Thẩm tra dự án luật, Thường trực Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại (UBQPANĐN) nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh thông tin, chuyển đổi số quốc gia.
Về bảo đảm an ninh dữ liệu đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (Điều 15), Thường trực UBQPANĐN ghi nhận, dự thảo luật đã đặt ra yêu cầu bảo mật dài hạn trước điện toán lượng tử và bảo đảm an ninh dữ liệu huấn luyện trí AI. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị điều chỉnh lộ trình chuyển đổi mật mã kháng lượng tử theo hướng quy định khung chính sách định hướng, ưu tiên kiểm kê, chuyển đổi trước đối với mật mã bất đối xứng; mở rộng phạm vi áp dụng lộ trình cho các chủ quản dữ liệu ngoài khu vực nhà nước.
"Đối với AI, đề nghị bổ sung yêu cầu bảo vệ cả tính bảo mật và tính toàn vẹn của dữ liệu huấn luyện AI; rà soát để tránh chồng chéo với quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo và quy định rõ cơ quan nhà nước không được yêu cầu doanh nghiệp bàn giao mã nguồn hoặc trọng số thuật toán lõi trong quá trình kiểm tra, thẩm định", Chủ nhiệm Uỷ ban QPANĐN Lê Tấn Tới cho hay.
Việc Bộ Công an thí điểm xây dựng mật mã an ninh là bước đi tiên phong, đột phá
Qua thảo luận, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KHCN&MT) Nguyễn Thanh Hải cho rằng, đề xuất xây dựng, nghiên cứu và phát triển mật mã an ninh hoàn toàn có căn cứ pháp lý rõ ràng. Loại mật mã này không nhằm thay thế mật mã cơ yếu, mà như một giải pháp mật mã dự phòng, hàng rào kỹ thuật bổ trợ cho mật mã cơ yếu trong những tình huống cụ thể.
Nghiên cứu thực tiễn, nguy cơ mất an toàn thông tin từ phát triển công nghệ lượng tử cho thấy, mọi mật mã chúng ta đang sử dụng hiện nay, các thuật toán có nguy cơ bị máy tính lượng tử đủ mạnh phá vỡ. Dự kiến trong khoảng năm 2029 - 2031, toàn bộ mật mã này sẽ bị phá huỷ khi sự phát triển của máy tính lượng tử đủ mạnh. Ngoài ra, có nguy cơ hiện hữu là có nhiều tổ chức thu thập dữ liệu, mai kia có máy tính lượng tử người ta sẽ giải mã xong. Do đó, nguy cơ mất an toàn rất cao.
"Bên cạnh đó, bí mật nhà nước thường có thời hạn kéo dài, thậm chí hàng chục năm. Nếu chúng ta chỉ dựa vào một hệ thống mật mã duy nhất thì toàn bộ dữ liệu có nguy cơ bị lộ lọt đồng loạt một lúc ngay khi thuật toán này bị phá vỡ trong tương lai" - bà lo ngại.
Chủ nhiệm Uỷ ban KHCN&MT đánh giá cao sự chủ động và kết quả nghiên cứu của Bộ Công an trong thời gian qua. Đây là công nghệ lõi, tự chủ được trong nước, không phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và tiêu chuẩn nước ngoài. Hệ thống mật mã an ninh hoàn toàn có thể chủ động ứng phó sự cố khủng hoảng chuỗi công nghệ hay khi cần triển khai nhanh cho hệ thống nghiệp vụ đặc thù. Ngoài ra, các nghiên cứu của Bộ Công an không phải từ vạch xuất phát mà đã có những thành tựu nhất định, đã làm chủ công nghệ lõi.
"Việc Bộ Công an thí điểm xây dựng mật mã an ninh, bảo vệ toàn bộ dữ liệu của mình không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, mà là bước đi tiên phong, mang tính đột phá, thể hiện tư duy an ninh chủ động, khẳng định bản lĩnh tự chủ công nghệ", bà nhấn mạnh và đề nghị cần nghiên cứu kỹ, đánh giá khả năng, lộ trình để mật mã an ninh không chỉ phục vụ trong lĩnh vực Công an mà sau này từng bước trở thành giải pháp dự phòng bảo vệ bí mật nhà nước một cách toàn diện hơn trong tương lai.
Việc Bộ Công an thí điểm xây dựng mật mã an ninh, bảo vệ toàn bộ dữ liệu của mình không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật, mà là bước đi tiên phong, mang tính đột phá, thể hiện tư duy an ninh chủ động, khẳng định bản lĩnh tự chủ công nghệ
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, muốn quản lý đất nước thì phải có dữ liệu, và muốn quản lý dữ liệu thì phải quản lý bằng an ninh. Qua theo dõi luật này từ tháng 7 năm 2026, khi Bộ Công an công khai lấy ý kiến rộng rãi, Chủ tịch Quốc hội thấy rằng, dự án luật đã được rút gọn phân nửa với nhiều nội dung phù hợp hơn.
Đánh giá việc trung tâm quản trị an ninh dữ liệu quốc gia trực thuộc Bộ Công an là rất đúng, có chức năng giám sát thời gian thực hợp lý, tuy nhiên Chủ tịch Quốc hội cho rằng, phải có cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo vệ dữ liệu, thương mại, bí mật kinh doanh khi giám sát.
"Về lộ trình mật mã kháng lượng tử đến năm 2035, việc giải thích từ ngữ cần dễ hiểu. Đây là điểm có tầm nhìn dài hạn rất tốt, chúng ta có lộ trình 8-9 năm phù hợp với kỹ thuật, nhưng cần có danh mục hệ thống bắt buộc chuyển đổi rõ ràng theo từng giai đoạn, từ nay đến năm 2028, 2030, 2035...", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
