Bộ máy mới phải tạo ra năng lực bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân

Chính quyền cơ sở mạnh là nền tảng của an ninh từ sớm, từ xa

Thông điệp này có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Bởi an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội không chỉ được giữ vững bằng những biện pháp nghiệp vụ ở tầm vĩ mô, mà còn bắt đầu từ từng địa bàn dân cư, từng xã, phường, từng thôn, tổ dân phố, từng vụ việc nhỏ được phát hiện sớm, xử lý sớm, không để tích tụ thành điểm nóng.

Một bộ máy mới vận hành tốt phải là bộ máy không để khoảng trống trong quản lý, không để đứt gãy trong cung ứng dịch vụ công, không để người dân lúng túng khi tiếp cận chính sách, không để những bức xúc chính đáng bị chậm lắng nghe, chậm giải quyết.

Từ góc độ an ninh, cơ sở mạnh thì xã hội ổn định. Cơ sở chủ động thì rủi ro được ngăn chặn từ sớm. Cơ sở gần dân thì thông tin được nắm chắc hơn, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân được phản ánh kịp thời hơn. Cơ sở có năng lực thì các vấn đề về đất đai, môi trường, trật tự xây dựng, an sinh, khiếu nại, mâu thuẫn trong cộng đồng sẽ được xử lý ngay từ đầu, không để kéo dài, phức tạp hóa, trở thành nguy cơ mất ổn định.

Vì vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh phải coi năng lực thực thi của cấp xã là thước đo kiểm định thành công của mô hình mới, đó không chỉ là một yêu cầu về tổ chức hành chính, mà còn là yêu cầu về bảo đảm an ninh con người, an ninh xã hội, an ninh từ cơ sở. Thành công của cải cách không thể chỉ đo bằng số đầu mối được tinh giản, mà phải đo bằng việc người dân có được phục vụ tốt hơn không, những rủi ro ở địa bàn có được phát hiện sớm hơn không, trật tự, kỷ cương có được giữ vững hơn không, niềm tin xã hội có được củng cố hơn không.

Thực tiễn cũng cho thấy đây là nhiệm vụ không đơn giản. Khối lượng công việc chuyển xuống cơ sở rất lớn, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên sâu về đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư, công nghệ thông tin, thanh tra, quản lý đô thị và các lĩnh vực phức tạp khác còn thiếu. Bài phát biểu nêu một con số rất đáng suy nghĩ: theo đánh giá, chỉ có 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Điều đó cho thấy, nếu không nhanh chóng nâng cao năng lực cán bộ cơ sở, bộ máy mới có thể chịu áp lực lớn, nhất là ở những địa bàn phức tạp về an ninh, trật tự, đô thị hóa nhanh, dân cư biến động, nhiều vấn đề xã hội mới phát sinh.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, yêu cầu ấy càng đặt ra trách nhiệm phối hợp chặt chẽ hơn với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở. Công an xã, phường không chỉ giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh, trật tự, mà còn là một bộ phận quan trọng của hệ thống quản trị cơ sở, tham gia nắm tình hình, phòng ngừa vi phạm, bảo vệ bình yên cuộc sống, hỗ trợ người dân trong nhiều vấn đề thiết thực. Khi chính quyền cơ sở mạnh, lực lượng Công an cơ sở cũng có điều kiện phát huy tốt hơn vai trò bám dân, gần dân, hiểu dân, vì nhân dân phục vụ.

Ở chiều sâu hơn, cải cách bộ máy là cải cách văn hóa thực thi công vụ. Một nền quản trị tốt không chỉ dựa vào bộ máy gọn, mà dựa vào tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương, thái độ phục vụ và khả năng phối hợp. Nếu cấp trên không nắm chắc cơ sở, hoặc cấp dưới việc gì cũng phải xin ý kiến, thì bộ máy khó linh hoạt, khó chủ động, khó xử lý kịp thời những vấn đề mới phát sinh. Bài phát biểu đã cảnh báo rõ hai nguy cơ này sau khi không còn cấp huyện: hoặc cấp trên không nắm chắc cơ sở, hoặc cấp dưới phải xin ý kiến quá nhiều, làm giảm tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm.

Vì vậy, chính quyền cơ sở mạnh phải là chính quyền được trao đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực, đủ công cụ, đủ dữ liệu và đủ cơ chế giám sát. Mạnh không phải để xa dân hơn, mà để gần dân hơn. Mạnh không phải để làm thay dân, mà để phục vụ dân tốt hơn. Mạnh không phải để tăng thêm tầng nấc quản lý, mà để giảm bớt sự chậm trễ, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm.

Trong bối cảnh các yếu tố an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao, tranh chấp dân sự, mâu thuẫn xã hội, vấn đề môi trường, đất đai, đô thị hóa, di cư lao động ngày càng đan xen, cấp cơ sở càng phải là nơi phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Mỗi vụ việc nhỏ nếu được giải quyết kịp thời sẽ góp phần giữ ổn định chung. Mỗi phản ánh của người dân nếu được lắng nghe nghiêm túc sẽ góp phần giảm bức xúc xã hội. Mỗi cán bộ cơ sở nếu làm đúng trách nhiệm sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhân dân.

An ninh không chỉ là không có tội phạm, không có rối ren, không có điểm nóng. An ninh còn là cảm giác yên tâm của người dân khi sống trong một cộng đồng được quản trị tốt, khi quyền lợi chính đáng được bảo vệ, khi chính quyền gần gũi và có trách nhiệm, khi lực lượng chức năng hiện diện kịp thời và nhân văn. Đó chính là nền tảng sâu xa để xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc trong tình hình mới.

Phân quyền, dữ liệu và kỷ cương - điều kiện để bộ máy vận hành thông suốt

Trước hết, phân cấp, phân quyền phải thực chất. Bài phát biểu chỉ rõ phải khắc phục tình trạng giao việc xuống dưới nhưng không giao đủ điều kiện cần thiết; phân cấp không phải là chuyển gánh nặng xuống cấp dưới, mà là chuyển thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và trách nhiệm một cách rõ ràng, minh bạch, có kiểm soát. Đây là điểm có ý nghĩa rất lớn đối với bảo đảm an ninh, trật tự và kỷ cương xã hội.

Một địa bàn cơ sở muốn xử lý tốt các vấn đề phát sinh phải có đủ quyền hạn trong phạm vi được giao, có cán bộ đủ năng lực, có dữ liệu đầy đủ, có công cụ quản lý phù hợp và có cơ chế phối hợp nhanh giữa các lực lượng. Nếu mọi việc đều phải chờ cấp trên, rủi ro có thể vượt qua “thời điểm vàng” để xử lý. Nhưng nếu phân cấp mà thiếu kiểm tra, giám sát, thiếu trách nhiệm giải trình, thì cũng có thể phát sinh tùy tiện, lạm quyền hoặc bỏ lọt trách nhiệm. Vì vậy, phân quyền phải đi cùng kiểm soát quyền lực; trao quyền phải đi cùng kỷ luật; chủ động phải đi cùng minh bạch.

Thứ hai, dữ liệu phải trở thành nền tảng của quản trị hiện đại. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải coi dữ liệu là tài sản, là nguồn lực, là nền tảng của quản trị hiện đại. Chuyển đổi số không chỉ là sử dụng phần mềm, mà là thiết kế lại phương thức điều hành, từ dữ liệu gốc, hồ sơ công việc, quy trình liên thông đến bảng điều hành theo thời gian thực và cơ chế giám sát trách nhiệm.

Đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự, dữ liệu càng có ý nghĩa then chốt. Quản lý cư trú, dân cư, đất đai, doanh nghiệp, phương tiện, an sinh, y tế, giáo dục, dịch vụ công, trật tự đô thị, môi trường… nếu được kết nối, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả sẽ giúp chính quyền và lực lượng chức năng nắm chắc địa bàn, dự báo sớm nguy cơ, xử lý nhanh tình huống, giảm phiền hà cho người dân. Ngược lại, dữ liệu phân tán, phần mềm không liên thông, thông tin thiếu chính xác sẽ làm giảm hiệu quả quản lý, tăng áp lực cho cán bộ và tạo kẽ hở trong thực thi.

Bài phát biểu đã chỉ ra những hạn chế rất cụ thể: một số hệ thống phần mềm chưa liên thông, chưa ổn định; cán bộ cơ sở phải sử dụng nhiều hệ thống, nhiều phần mềm khác nhau; trung tâm dữ liệu quốc gia mới kết nối 5/12 cơ sở dữ liệu chiến lược và 60/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành; cả nước có 106 triệu thửa đất nhưng chỉ có 23,5 triệu thửa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”. Những con số ấy cho thấy chuyển đổi số trong quản trị nhà nước phải đi vào thực chất hơn, đồng bộ hơn, lấy hiệu quả phục vụ và năng lực điều hành làm thước đo.

Thứ ba, phải xác lập rõ trách nhiệm. Một nguyên tắc rất quan trọng được nêu trong bài phát biểu là đối với các lĩnh vực liên ngành còn giao thoa, cần rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ theo hướng: một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; một nguồn dữ liệu dùng chung; một quy trình phối hợp liên thông; đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát và quy trách nhiệm rõ ràng.

Đây là yêu cầu trực tiếp liên quan đến kỷ cương quản trị. Trong nhiều trường hợp, điểm nghẽn không phải thiếu quy định, mà là trách nhiệm không rõ; không phải thiếu cơ quan tham gia, mà là thiếu đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng; không phải thiếu quy trình, mà là quy trình không liên thông. Khi trách nhiệm rõ, việc sẽ nhanh hơn. Khi đầu mối rõ, phối hợp sẽ hiệu quả hơn. Khi dữ liệu dùng chung, quyết định sẽ chính xác hơn. Khi quy trình liên thông, người dân và doanh nghiệp sẽ bớt phải đi lại, chờ đợi, bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Cùng với đó, phải đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát và phương thức chỉ đạo, điều hành. Bài phát biểu yêu cầu kết hợp kiểm tra trực tiếp với giám sát dựa trên dữ liệu, phát hiện sớm, xử lý sớm các vấn đề, không để những khó khăn nhỏ tích tụ thành những vấn đề lớn; đồng thời xây dựng bộ chỉ số theo dõi vận hành mô hình mới như thời gian xử lý thủ tục hành chính, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, tỷ lệ công việc cấp xã phải xin ý kiến cấp trên, số lượng vụ việc phát sinh được phát hiện sớm và xử lý sớm.

Đây là tư duy quản trị rất cần thiết trong bảo đảm an ninh, trật tự. Phát hiện sớm, xử lý sớm luôn tốt hơn xử lý khi vụ việc đã phức tạp. Giám sát bằng dữ liệu giúp hạn chế cảm tính, tăng minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình. Đo lường bằng chỉ số giúp cải cách không dừng ở khẩu hiệu, mà trở thành kết quả có thể kiểm chứng.

Một nội dung khác cũng có ý nghĩa đối với ổn định xã hội là xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở, hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp. Tài sản công dôi dư nếu được xử lý minh bạch, đúng quy định, ưu tiên cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và nhu cầu thiết thực của cộng đồng sẽ trở thành nguồn lực phát triển. Ngược lại, nếu chậm xử lý, để hoang hóa, lãng phí hoặc phát sinh tiêu cực, sẽ ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân. Quản lý tốt tài sản công cũng là một biểu hiện của kỷ cương, liêm chính và trách nhiệm.

Đặc biệt, bài phát biểu đặt ra yêu cầu vừa bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, vừa xử lý nghiêm hành vi lợi dụng đổi mới để vi phạm pháp luật, trục lợi hoặc né tránh trách nhiệm. Đây là sự cân bằng rất quan trọng.

Cải cách cần những cán bộ có bản lĩnh, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm. Nhưng đổi mới phải trong khuôn khổ pháp luật, công khai, minh bạch, có căn cứ chuyên môn và không vụ lợi. Kỷ cương không được làm thui chột sáng tạo; sáng tạo cũng không thể đứng ngoài kỷ cương.

Nhìn tổng thể, thông điệp từ hội nghị cho thấy cải cách bộ máy đang bước vào giai đoạn khó hơn nhưng cũng quyết định hơn. Khó hơn vì không chỉ sắp xếp tổ chức, mà phải nâng cao năng lực vận hành. Quyết định hơn vì thành công hay không sẽ được đo bằng kết quả thực tế ở cơ sở, bằng sự chuyển biến trong chất lượng phục vụ, bằng sự bình yên của đời sống, bằng niềm tin của nhân dân.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, đây cũng là yêu cầu tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, đồng thời gắn chặt hơn với nhiệm vụ xây dựng nền quản trị cơ sở hiện đại, kỷ cương, gần dân. Công an cơ sở phải tiếp tục bám dân, bám địa bàn, nắm chắc tình hình, phối hợp chặt chẽ với chính quyền và các lực lượng khác để bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân ngay từ cơ sở.

Đó chính là chiều sâu của thông điệp tại hội nghị: xây dựng một bộ máy hiện đại, liêm chính, kiến tạo, phục vụ nhân dân; một hệ thống chính trị vận hành thông suốt, kỷ cương, trách nhiệm; một nền quản trị đủ năng lực bảo vệ ổn định xã hội, giữ vững an ninh, trật tự và tạo nền tảng vững chắc cho đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới.