“Mỡ treo miệng mèo”
Đi theo tuyến tỉnh lộ 639 qua địa bàn thôn Chánh Thiện (xã Cát Thành), chỉ cần tiến thẳng về phía bờ biển chừng 10m là phát hiện cảnh đào bới titan huyên náo. Tiếng máy bơm nước, tiếng cười nói, gọi nhau râm ran… như một công trường đang thi công. Những đối tượng thu mua titan lậu cũng “không ngán” các cơ quan chức năng, số titan thu mua được chất thành từng đống ngay lề tỉnh lộ 639. Thậm chí nhiều chủ xe còn chất đống titan ngay trong vườn nhà mình.
Nhắc đến chuyện khai thác titan lậu, ông Nguyễn Văn Thanh, Trưởng thôn Chánh Thiện, lắc đầu nói rất khó ngăn chặn bởi “mỡ không bao giờ giữ được nếu treo trước miệng mèo”! Ông Thanh cho biết: “Với giá bán titan thô từ 700 đến 1.000 đồng/kg thì mỗi người kiếm được từ 100.000 đến 300.000 đồng/ngày. Trong khi đó lao động công nhật ở địa phương có 60.000 đồng/ngày. Vậy nếu đi đào bới titan mà các cơ quan chức năng không truy bắt thường xuyên thì chẳng ai dại gì mà không đi kiếm tiền, còn nếu bắt thì làm ban đêm”.
Người dân xã Cát Thanh khai thác titan trái phép.
Đầu năm 2011, khi Công ty BIMAL (Công ty Liên doanh khoáng sản Bình Định Việt Nam – Malaysia) chấm dứt hoạt động khai thác titan (do hết hạn cấp phép) thì nạn khai thác titan trái phép xuất hiện. Ban đầu chỉ có vài người vào khu vực nhà máy của Công ty BIMAL mót titan bán nhưng khi thấy bán titan thu nhiều tiền thì rủ cả làng ra khu vực mỏ để khai thác. Tình trạng này không chỉ diễn ra tại xã Cát Thành mà còn lan rộng ra các xã lân cận như Cát Khánh, Cát Hải…
Tháng 10/2011, UBND tỉnh Bình Định vào cuộc quyết liệt, ban hành quyết định cấm xuất titan thô ra ngoài tỉnh, kiểm tra, tịch thu titan thô không rõ nguồn gốc… thì tình nạn khai thác titan trái phép có phần thuyên giảm. Tuy nhiên, trước và sau Tết Nguyên đán, khi các cơ quan chức năng lơ là trong công tác ngăn chặn thì người dân lại ào ạt khai thác titan trái phép.
Khó trị sốt tận gốc?
Theo Báo cáo của UBND xã Cát Thành gửi cho UBND huyện Phù Cát, bắt đầu vào đêm 2/2 có 5 xe tải đến Cát Thành thu gom titan bị tổ công tác của địa phương truy đuổi, trong đó có 2 xe mang BKS 77C 01547 và 77C 01433 của Công ty TNHH Hoàng Tiến. Từ đêm đó cho đến nay, tầm 1h sáng lại có xe đến thu gom titan trái phép để chở đi.
Ông Nguyễn Hữu Hạnh, Chủ tịch UBND xã Cát Thành, cho biết: “Hiện mỗi ngày có từ 300 đến 500 người trong xã đi khai thác titan trái phép. Chúng tôi đã có danh sách 27 đầu nậu chuyên thu mua titan trái phép. Mỗi đêm có 3 đến 4 xe chở titan thô, mỗi xe chở khoảng 30 đến 40 tấn thì mỗi đêm số titan bị bọn buôn lậu thu gom hơn 100 tấn. Với chức năng của mình, chúng tôi chỉ biết vận động, tuyên truyền cho các đầu nậu và người dân địa phương nhưng họ không nghe theo”.
Ông Phạm Dũng Luận, Phó trưởng Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Phù Cát, cho rằng việc tuyên truyền, vận động không làm thuyên giảm tình trạng khai thác, vận chuyển titan trái phép. Thậm chí, các đối tượng khai thác, mua bán titan trái phép ngày càng liều lĩnh hơn. Tổ công tác của huyện Phù Cát phát hiện titan khai thác trái phép chất đống trên tỉnh lộ 636 nhưng không lập biên bản được vì không biết ai là chủ. Nhưng nếu cho xe đến thu gom thì chắc chắn xảy ra xô xát với dân!
Mỗi khi nạn khai thác titan trái phép lên “cơn sốt” thì các cơ quan chức năng tỉnh Bình Định vào cuộc quyết liệt nên tình hình tạm lắng một thời gian nhưng sau đó lại bùng phát trở lại. Tại sao như vậy? Người dân cố tình phạm pháp vì khoản tiền thu được rất lớn từ việc bán titan cho các đầu nậu.
Vì vậy, việc tuyên truyền cho dân khó có hiệu quả mà cần phải ngăn chặn, xử lý mạnh tay các đối tượng mua, bán, vận chuyển titan lậu, tức là trị dứt cái “nọc” titan lậu. Hầu hết số titan khai thác không phép tại Phù Cát được chở vào các cảng ở Quy Nhơn tiêu thụ, cách nơi khai thác từ 40 đến 60km, vậy sao vẫn trót lọt qua khỏi vòng kiểm soát? Nếu cứ để tình trạng “con voi chui qua lỗ kim” như thế thì tài nguyên quốc gia sẽ thất thoát ngày càng nhiều
