Loại pháo này có nét tương đồng với pháo hoa là dùng phản ứng tạo lửa, màu sắc, âm thanh. Được biết, các loại hóa chất được dùng để chế tạo loại pháo này không gây độc hại, không gây cháy nổ và ảnh hưởng tới môi trường xung quanh. Đến nay, Nhà máy Z121 đã sản xuất khoảng 10 loại pháo này...
Liên quan vấn đề này, chúng tôi có cuộc trao đổi với đại biểu Quốc hội. Qua hai ý kiến dưới đây (một của nhà nghiên cứu lịch sử, một của cơ quan thẩm tra) cho thấy, cùng sự ủng hộ nhất định thì còn đó những băn khoăn, quan ngại.
Trao đổi bên hành lang Quốc hội sáng 30/5, đại biểu Dương Trung Quốc cho hay, thông tin kiến nghị cho phép sản xuất, sử dụng pháo hỏa thuật giải trí là vấn đề đáng quan tâm, nhưng cần phân biệt rõ pháo nổ với pháo không nổ (pháo hỏa thuật giải trí). Ông Quốc nói:
Đề xuất cho phép đốt pháo hỏa thuật chỉ có hiệu ứng ánh sáng, tôi rất hoan nghênh. Nhưng điều kiện là chúng ta phải quản lý tốt. Tôi thấy một số nước từng cấm pháo cũng đang nới lỏng dần. Tôi chỉ băn khoăn là trong cơ chế thị trường, người ta luôn hướng tới lợi nhuận từ việc sản xuất, buôn bán pháo. Vì hiệu quả kinh tế mà có thể làm những quả pháo không có chất lượng, pháo độc hại, gây nguy hiểm cho người sử dụng cũng như ô nhiễm môi trường.
- Có nghĩa ông ủng hộ sáng kiến pháo hỏa thuật giải trí?
Tôi cho đây là đề xuất về giải pháp rất đáng hoan nghênh, để đảm bảo chất lượng pháo thì chỉ cấp phép cho một số cơ sở sản xuất của nhà nước, do quân đội nắm giữ. Bởi vì họ có công nghệ, có trách nhiệm, có điều kiện quản lý sản xuất tốt. Tôi cho đây là điều cần thiết. Sau nữa phải quản lý chắc nguồn pháo. Còn nếu sau này, những làng pháo nổi tiếng, chẳng hạn như Bình Đà, khôi phục lại dưới sự quản lý chặt, được tạo hành lang pháp lý để phát huy nghề truyền thống, mang lại lợi ích cho người sản xuất nhưng vẫn có trách nhiệm với người sử dụng thì cũng là bước phát triển bình thường.
Dự hội rước pháo ở Đồng Kỵ (Bắc Ninh), tôi thấy người dân tuân thủ rất nghiêm quy định, chỉ rước mô hình quả pháo không nổ, chứng tỏ người dân vẫn giữ truyền thống và hy vọng một ngày nào đó tiếng pháo lại nổ. Đó là điều đáng suy nghĩ, làm sao để cho ngày đó đến gần hơn. Trở lại giá trị văn hóa thì vấn đề quản lý phải đặt lên hàng đầu.
- Từ pháo không nổ, nhiều ý kiến cũng quan tâm tới pháo nổ - đã bị nghiêm cấm gần 20 năm nay. Một số ý kiến thăm dò dư luận cho thấy, nhiều ý kiến ủng hộ tiếp tục cấm pháo vì sự nguy hiểm của sản xuất, đốt pháo nổ, nhưng cũng có ý kiến cho rằng có thể cho phép nếu quản lý tốt?
Đốt pháo không phải là truyền thống riêng của Việt Nam, cũng không phải của châu Á mà của rất nhiều cộng đồng cư dân trên thế giới. Tuy nhiên, việc vào một thời điểm nhất định ta cấm pháo tôi cho là đúng đắn, bắt nguồn từ chỗ nhà nước không quản lý được pháo như một sản phẩm văn hóa nữa mà chủ yếu mang tính chất thương mại, khó kiểm soát được việc sản xuất. Khi nào quản lý tốt hơn, ý thức người dân được tăng cường hơn thì việc trở lại những sinh hoạt vốn có trong đời sống xã hội, tôi cho là tích cực. Cái khó là nhà quản lý phải cân đong, đo đếm được vấn đề này và thực hiện có lộ trình. Đặc biệt, việc cho phép đốt pháo phải đi liền với quản lý rất chặt chẽ.
- Vậy, nếu quản lý tốt thì ông hoàn toàn ủng hộ?
Đề xuất cho phép đốt pháo hỏa thuật chỉ có hiệu ứng ánh sáng, tôi rất hoan nghênh. Tôi nghĩ rằng đến lúc nào đó kể cả pháo nổ cũng vậy. Nhưng điều kiện là chúng ta phải quản lý thật tốt.
Phó Chủ nhiệm UB Quốc phòng & An ninh Lê Việt Trường cho rằng, việc đề xuất cho phép đốt pháo hỏa thuật giải trí vào thời điểm này là “quá sớm”. Ông giải thích, chúng ta thực hiện Chỉ thị 406 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủ về cấm sản xuất, buôn bán và đốt pháo nổ cách đây gần 20 năm. Đó là một chính sách thành công điển hình dù việc này động đến tập tục truyền thống lâu đời của người dân Việt Nam. Kết quả là chúng ta đã làm thay đổi được nhận thức của người dân về sự lãng phí, ảnh hưởng môi trường cũng như sự nguy hiểm của việc đốt, sử dụng pháo nổ.
- Nhưng đây là đề xuất sản xuất, sử dụng pháo hỏa thuật giải trí, không nổ, thưa ông?
Tôi rất e ngại diễn biến của việc này. Pháo làm ra, nếu đúng như thông tin là chỉ tạo hiệu ứng âm thanh, ánh sáng, không có tiếng nổ… thì cũng sẽ làm xã hội, tâm lý người dân quay lại với không khí, thói quen đốt pháo trước đây. Tôi nghĩ có rất nhiều cách để tạo không khí sôi nổi cho ngày xuân, ngày Tết, còn cho đốt pháo có thể sẽ lợi bất cập hại. Ở góc độ thẩm tra chính sách, tôi cho rằng giờ chưa phải lúc vì nhận thức chung của nhân dân hiện giờ vẫn chưa tới. Chúng ta vẫn đang phải nỗ lực củng cố kết quả đạt được trong việc thực hiện Chỉ thị cấm đốt pháo, vậy mà nơi này nơi khác, chỉ lơi lỏng một chút đã lại chệch choạc.
- Loại pháo không nổ có tính giải trí, sẽ đảm bảo an toàn, không gây nguy hại như pháo nổ?
Ta thử suy nghĩ xem nếu chỉ cho đốt loại pháo có hình thức là ánh sáng như pháo hoa thôi thì tôi sợ chưa hẳn người dân đã thích vì pháo nổ như trước đây tạo ra những yếu tố khác hoàn toàn, khi đốt có tiếng nổ giòn giã, có khói, có lửa, có mùi thuốc pháo, thuốc súng… Những cái đó đã đi vào tiềm thức mỗi người. Ta sẽ biết kết quả nếu thử làm một điều tra xã hội học, đó là lấy ý kiến loại pháo tương tự như một thiết bị điện tử, phát ra ánh sáng so với việc đốt pháo như trước đây, người dân thích cách nào ta sẽ biết ngay thôi. Tôi cam đoan người dân thích đốt pháo kiểu truyền thống hơn...
Ngoài ra, tôi cho rằng, rất có khả năng khi loại pháo công nghệ này được bán ra, dù là đơn vị sản xuất khẳng định họ độc quyền nhưng khó có gì đảm bảo công nghệ không được nhân bản bên ngoài, kèm theo đủ loại biến thể khác. Giờ chỉ cần nhà nước cho phép, người ta có thể làm nhái y chang...
