Bất cập việc kiểm dịch ở biên giới

Tại cửa khẩu không đủ máy móc, trang thiết bị để kiểm tra định lượng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, buộc phải gửi về Hà Nội và sau 5 - 7 ngày mới có kết quả. Theo thông lệ quốc tế, lô hàng đó vẫn được thông quan. Nếu kết quả không đạt thì cũng không biết đi đâu mà tìm lô hàng trên để thu hồi.

Lấy mẫu ngẫu nhiên: xét nghiệm đều đạt

Tân Thanh là cửa khẩu lớn nhất của tỉnh Lạng Sơn về hàng hóa nông sản, trái cây nhập khẩu. Mỗi ngày có trên dưới 100 xe container (khoảng 500 đến 600 tấn) chở trái cây, nông sản qua cửa khẩu này nhập vào nước ta.

Tại khu vực chờ thông quan, chúng tôi bắt gặp hàng dài xe container, xe ôtô tải chất đầy cam, quýt, dưa vàng, táo, lê… đứng chờ tới lượt. Nhiều nhất vẫn là xe chở cam và quýt. Hàng được đóng trong những thùng xốp, dưới đáy là các túi đá lạnh để giữ cho lâu hỏng. Nhìn mỗi xe container chở gần 10 tấn trái cây cao chất ngất, chúng tôi không hiểu, quy trình kiểm dịch thực vật sẽ diễn ra như thế nào?

Hai cán bộ của Trạm kiểm dịch thực vật Tân Thanh đang lấy mẫu để kiểm tra. Việc dỡ “công” diễn ra khá khó khăn vì xe nào xe nấy đều chật ních. Nhà xe trèo lên cuối “công” để lấy 1 thùng mẫu theo yêu cầu của cán bộ kiểm dịch. Sau đó, cán bộ lấy ra một túi quýt để mang về Trạm kiểm tra.

Chúng tôi băn khoăn, không biết việc lấy mẫu này đã đủ hay chưa vì cả xe có đến trăm thùng xốp, nếu chỉ lấy một thùng bất kỳ, còn các thùng dưới đáy “công”, liệu doanh nghiệp nhập khẩu có “độn” trái cây kém chất lượng vào không?

Trả lời cho câu hỏi này, bà Bế Thị Thu Hiền, Trạm trưởng Trạm kiểm dịch thực vật Tân Thanh khẳng định: “Chúng tôi lấy mẫu theo 5 điểm bất kỳ trên xe chở lô hàng đó để xét nghiệm. Lô hàng thường đồng nhất, không có trà trộn và chưa phát hiện được việc độn hàng kém chất lượng. Quy trình kiểm dịch đã đáp ứng được nhu cầu hiện nay”.

Bà Hiền cho biết thêm, quy trình kiểm dịch đối với bất kỳ một lô hàng hoa quả, nông sản nào cũng có 2 phần. Đó là kiểm dịch thực vật và kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm. Thông thường, một lô hàng khi nhập khẩu vào Việt Nam, chủ hàng phải đăng ký, kèm theo là giấy chứng nhận kiểm dịch của phía Trung Quốc là lô hàng đó đã kiểm dịch, đạt chất lượng xuất khẩu.

Việc kiểm tra chất lượng hoa quả, nông sản theo ông Nguyễn Quang Bách, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Tân Thanh là thực hiện theo Thông tư 13 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Cơ quan Hải quan chỉ căn cứ trên kết quả kiểm tra của cơ quan kiểm dịch và vệ sinh an toàn thực phẩm, lô hàng đạt chất lượng thì sẽ cho thông quan. Vì thế, cơ quan kiểm dịch giữ vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe, bữa ăn của người tiêu dùng.

7 ngày mới có kết quả kiểm dịch định lượng: quá chậm

Người tiêu dùng cả nước đang lo ngại khi quy trình kiểm dịch định lượng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trên trái cây, nông sản, rau tại cửa khẩu còn khá chậm, đây có thể là một trong những nguyên nhân gây mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Sở dĩ họ lo ngại là có lô hàng cán bộ kiểm dịch cửa khẩu nghi ngờ, gửi mẫu về tận Hà Nội để kiểm tra. Từ 5 đến 7 ngày sau mới có kết quả trả lời. Trong khoảng thời gian đó, lô hàng buộc phải được thông quan. Việc truy tìm lô hàng này là điều không tưởng, nếu nó là trái cây hoặc thực phẩm thì phần lớn đã ở “trong bụng” người tiêu dùng.

Tại cửa khẩu Tân Thanh, trái cây, rau củ được kiểm dịch thực vật bằng kính lúp và kính hiển vi để tìm ra sinh vật gây hại như vi khuẩn, nấm, côn trùng gây bệnh và cho kết quả trong vòng 2 giờ. Song song đó, cán bộ cũng lấy mẫu để kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm bằng test thử nhanh (mới đưa vào sử dụng từ tháng 7-2011).

Tùy theo tính chất của hàng hóa, có lô kiểm tra nhiều chỉ tiêu thì sau 2 giờ có kết quả, lô kiểm tra ít thì chỉ 30 phút. Chỉ lô hàng nào có nghi ngờ tồn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng thì mới chuyển mẫu về Trung tâm khảo nghiệm và kiểm định thuốc bảo vệ thực vật phía Bắc (tại Hà Nội) để kiểm tra.

“Chúng tôi mới chỉ kiểm tra được định tính chứ không kiểm tra được định lượng. Nguyên nhân là chưa có phương tiện, máy móc. Mẫu được chuyển xuống để kiểm tra xem nó là chất gì, có đảm bảo an toàn hay không. Theo Thông tư 13, lô hàng đó vẫn cho thông quan và sẽ áp dụng kiểm tra chặt các lô sau. Khi nào có kết quả thì mới cho thông quan hoặc lô sau vẫn vượt ngưỡng thì cho dừng và buộc phải tái xuất” - bà Hiền cho biết.

Đặt câu hỏi lô hàng có nghi ngờ vẫn được thông quan, nếu kết quả xét nghiệm vượt ngưỡng thì công tác thu hồi như thế nào? Bà Hiền cũng không giấu được lo lắng bởi theo bà, rất khó thu hồi và hầu như chưa thu hồi được vì không biết lô hàng đó ở đâu. “Chúng tôi không có quyền giữ lại lô đầu. Theo thông lệ quốc tế, buộc phải cho thông quan. Cái đó là chịu sự rủi ro của hàng hóa” - bà Hiền khẳng định.

Quy trình kiểm dịch trái cây, rau củ, nông sản nhập khẩu tại các cửa khẩu trên toàn quốc là then chốt để người tiêu dùng được sử dụng sản phẩm sạch và an toàn hay ngược lại. Bởi theo như Cục Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì khi lưu thông trong nội địa, nghĩa là trái cây, rau củ nhập khẩu đã đủ độ an toàn và không tái kiểm tra nữa. Người tiêu dùng lo ngại, trái cây, rau củ nhập lậu trà trộn vào hàng nhập khẩu, dán mác Mỹ, Australia thì ai đảm bảo chất lượng nếu không có sự hậu kiểm trong nội địa? Và quy trình kiểm tra định lượng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật kéo dài như hiện nay đang gây ra bất cập, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người tiêu dùng.