Trạm Kiểm soát liên hợp Km15 - Bến tàu Dân Tiến (sau đây gọi tắt là Trạm KSLH Km15) nằm trên địa phận TP Móng Cái. Thời gian đầu, việc kiểm tra một chiều là hợp lý vì hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc chủ yếu là nông, thủy, hải sản với thuế suất ưu đãi ở mức 0% nên không có tác dụng phụ thu. Tuy nhiên, càng về sau, nhu cầu xuất khẩu càng ngày càng trở nên đa dạng, nhiều đối tượng buôn lậu đã nhanh chóng khai thác sự ưu đãi này để trốn thuế, thậm chí xuất khẩu ra nước ngoài khoáng sản quý, động vật hoang dã, cổ vật...
Theo Trạm trưởng Trần Văn Tính, quy trình kiểm tra 1 chiều thời gian đầu mở cửa thông thương với Trung Quốc gần như không có gì đáng để bàn cãi. Lúc đó, chính sách của ta là khuyến khích xuất khẩu hàng hóa nội địa sang phía bạn với thuế suất 0%. Vì vậy, chỉ kiểm tra hàng hóa, thủ tục xuất khẩu ngay tại khu vực cửa khẩu là đủ. Song, càng về sau, chính sách ưu đãi này đã bị lợi dụng.
Chuyện có thật từ nhiều năm trước đây, một doanh nghiệp từ TP Hồ Chí Minh xuất trình các thủ tục về việc nhận lại hàng hóa gồm lô vải may mặc kèm theo danh mục cho một doanh nghiệp có trụ sở tại Móng Cái. Lý do doanh nghiệp Móng Cái trả hàng vì bên bán đã không giao đúng chủng loại, chất lượng như hợp đồng hai bên đã ký kết trước đó.
Khi xe hàng này quay về (đương nhiên phải vào Trạm để kiểm tra), chỉ cần xuất trình những giấy tờ nói trên, kiểm tra thực tế thấy đúng như danh mục hàng hóa kèm theo là đủ điều kiện để ra khỏi Trạm. Đến khi phát hiện lô vải vóc này chính là hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trót lọt qua Trạm chỉ bằng các hợp đồng khống thì đối tượng đã xa chạy cao bay.
Tương tự, một lô hàng khác gồm toàn bóng điện của thương hiệu Điện Quang do một doanh nghiệp phía Nam bán cho doanh nghiệp Móng Cái, sau đó, bằng các lý do hàng hóa không bảo đảm chất lượng, mẫu mã theo hợp đồng nên bên mua trả lại cho bên bán. Để che mắt lực lượng kiểm tra, các bên đã thống nhất điều khoản khá kỳ lạ ghi trong hợp đồng ban đầu. Chẳng hạn: không in, gắn bất kỳ thông tin nào trên sản phẩm, không bao bì nhãn mác. Vì vậy, khi hàng về qua Trạm, đối chiếu với các thủ tục kèm theo, cán bộ kiểm tra không thể lấy lý do nào để xử lý đối với lô hàng.
Mãi về sau mới biết được, Công ty Điện Quang chưa bao giờ xuất bán cho ai lô hàng nào trơ trụi như thế (không bao bì, nhãn mác). Điều tra mở rộng mới phát hiện ra đây là lô hàng nhập lậu từ Trung Quốc, sau khi nhập về nội địa mới gia công bao bì, nhãn mác giả các thương hiệu nổi tiếng để tiêu thụ.
Không chỉ có hàng hóa tiêu dùng, bằng cách này hay cách khác, các đối tượng vẫn có thể vận chuyển các loại hàng cấm như động vật hoang dã, ma túy, cổ vật từ nội địa ra khu vực biên giới rồi tìm cách xuất lậu sang Trung Quốc.
Vụ hàng trăm cổ vật quý hiếm là đồ thờ tự, tượng phật bị Công an Móng Cái phát hiện khi chưa kịp xuất lậu cách đây chưa lâu là ví dụ điển hình.
Trước Tết Nguyên đán Nhâm Thìn 1 tuần, khi kiểm tra xe khách về từ Móng Cái, Trạm KSLH Km15 đã phát hiện đối tượng cất giấu khoảng 35kg thịt gấu (dạng đông lạnh) và cho rằng đây chính là hàng mang sang Trung Quốc tiêu thụ, vì lý do nào đó không thể giao được nên đối tượng mang về chờ cơ hội khác thì bị bắt.
Mùng 5 Tết, kiểm tra trên khâu lưu thông, các ngành chức năng tình cờ phát hiện hàng chục cá thể rắn (còn sống), trong đó có nhiều con thuộc diện "sách đỏ" đang trên đường mang ra khu vực biên giới để bán sang Trung Quốc. Nếu không bị phát hiện trên đường, chắc chắn giờ này số động vật hoang dã quý hiếm kia đã có mặt trên... bàn nhậu ở xứ người.
Theo Cục Hải quan Quảng Ninh, giai đoạn hiện nay, trong công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại, các lực lượng chức năng đã có thể kiểm soát được đối với hàng nhập lậu. Song, đối với hàng xuất khẩu nhất là xuất lậu qua đường biên không chính thức thì vẫn còn nhiều yếu tố chưa chặt chẽ.
Giả sử nếu thiết đặt cơ chế kiểm soát hai chiều tại Trạm KSLH Km15, chắc chắc không thể có chuyện đối tượng dùng hợp đồng bán khống hàng nội địa để chở về hàng nhập lậu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, để áp dụng cơ chế này, trước hết cần có sự cho phép của UBND tỉnh Quảng Ninh (vì mô hình Trạm KSLH do địa phương ra quyết định thành lập và chỉ đạo, điều hành). Tiếp đó cần có quy chế bổ sung của Bộ Công Thương thay mặt Chính phủ điều hành cơ chế xuất nhập khẩu.
Được biết đây cũng là vấn đề chung của các tỉnh có biên giới đường bộ tiếp giáp với Trung Quốc, Lào, Campuchia chứ không riêng gì Quảng Ninh. Vì vậy, việc rà soát, bổ sung những quy định đối với hàng hóa xuất nhập khẩu trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết và cấp bách
