Sau khi Báo CAND đăng bài “11.277 tỷ đồng xây Bảo tàng Lịch Sử Quốc gia", nhiều bạn đọc đã gửi ý kiến bày tỏ sự quan tâm tới dự án này. Để rộng đường dư luận, Báo CAND tiếp tục đưa ý kiến của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học có uy tín về “bảo tàng nghìn tỷ”.
GS Lê Văn Lan: Quan trọng là chi tiêu đúng, phục vụ giá trị cao
PV: Là một “cây đại thụ” của ngành sử học, Giáo sư có ý kiến gì trước việc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (BTLSQG) chuẩn bị được xây dựng với kinh phí tới 11.277 tỉ đồng?.
GS. Lê Văn Lan: Các nước đã có hệ thống bảo tàng (BT) đầy đủ và thành công, đóng góp cho sự phát triển của đất nước, còn hệ thống BT của ta hiện vừa thiếu, lại vừa yếu, vì thế, xây dựng BT là cần thiết, do đã muộn rồi. Nói 11.000 tỷ là lớn, nhưng đặt cạnh thất thoát của vụ Vinashin, Vinaline sẽ thấy không thấm vào đâu. Nhưng vấn đề là, trong tình trạng kinh tế khó khăn, ta phải xây theo phương châm không thiếu và không yếu. Nghĩa là, phải xây dựng BT xứng với số tiền 11.000 tỷ, có chất lượng tốt, có giá trị công năng, nội dung hấp dẫn mọi người, đảm bảo tính khoa học, nghệ thuật và kỹ thuật trưng bày. BT Hà Nội tiêu tốn mấy nghìn tỷ vẫn chưa quyết toán được, mà trong ruột chưa biết bày gì. Rồi chùa Bái Đính cũng hơn 3.000 nghìn tỷ mà kiến trúc hoàn toàn của Tàu, lại ngự trị ở điểm linh thiêng nhất của đất nước, như quảng bá kiến trúc Trung Hoa. Đó mới là vấn đề cần nói.
PV: Giáo sư có thể đánh giá đôi nét về hệ thống BT của ta hiện nay?
GS. Lê Văn Lan: Ở các nước, BT được làm với đầy đủ mẫu vật, mỗi năm cả triệu người vào học hỏi, ngẫm ngợi, thậm chí xúc động đến rơi nước mắt trước những gì được chứng kiến. Còn đặc trưng của BT ở ta là èo uột, khô cứng, cổ lỗ, với “tư duy hàng xén”, như bày bán hiện vật, thiếu khoa học. Trên thế giới, công thức đúc kết sự thành công của BT là xây dựng một, trưng bày phải tốn gấp 3. Còn ta thì, hì hục xin xỏ, vay mượn chật vật mới được ít tiền và xây nhà là coi như xong, mà không biết, đó chỉ là cái xác, còn cái mà BT đóng góp cho cuộc sống chính là nội dung trưng bày. Cái đó mới cần rất nhiều tiền.
Còn nữa, khoa học nghệ thuật, kỹ thuật trưng bày BT của ta cũng yếu. Nghệ thuật trưng bày ở BT các nước đòi hỏi cao, từ ánh đèn loại gì, tia, chùm hay chuyển động? Đèn để ở chỗ nào, màu sắc ra sao? Rồi tủ kê, bục bệ, thậm chí vải lót hiện vật cũng phải là nhung thượng thặng, màu sắc phù hợp với từng hiện vật. Còn ta, đưa được mảnh giấy hay vải vào đã thấy sung sướng rồi. Chính vì thế mà công chúng quay lưng lại với BT.
PV: Cảm ơn Giáo sư!
NGND.GS.TS. Nguyễn Thế Bá, Chủ tịch danh dự Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt
Nhà nước cần cân nhắc, vì trong xây dựng đô thị không thể theo kiểu nhảy vọt được. Mà phải xây dựng hạ tầng như điện, nước, đường xá vv… trước, rồi mới đến các công trình. Hơn nữa, chúng ta đã có một hệ thống BT từ quốc gia tới các tỉnh, thành, nên cần khai thác, phát huy những gì đã có, tu chỉnh và nâng cao chất lượng, chứ không nhất thiết phải xây dựng thêm một BT mới nữa vì BT không phải là chỗ để phô trương.
BT là nơi du khách nước ngoài đến tìm hiểu về đất nước, con người Việt
PGS.TS. Huỳnh Đăng Hy, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt
Xây BT cũng là cần thiết, nhưng xây to quá với số tiền kinh khủng thế không biết để làm gì, nhất là khi chưa ai biết nội dung trưng bày sẽ ra sao, hơn nữa, hệ thống bảo tàng của ta đã có nhưng chưa phát huy hết hiệu quả, nhiều BT không có người xem. Trong khi đó, đất nước còn bao điều cần lo. Hiện nhiều nơi không đủ trường mẫu giáo, hay như Trường Đoàn Thị Điểm ở Hà Nội, chỉ có diện tích 6.000m2 mà có tới 2.600 em học sinh; các khu dân cư đều thiếu sân chơi; giao thông cũng thiếu vv…
Vì thế, theo tôi, số tiền đó nên đầu tư cho những vấn đề cấp thiết khác như công viên, đảm bảo môi trường cho người dân, hay chăm lo cho giáo dục, mở đường giao thông. Đất dành cho BT cứ để đó, ít năm nữa, thế hệ sau giàu có sẽ xây dựng BT lớn cũng không chết ai. Tôi cho rằng, đừng có phô trương, mà nên thiết thực chăm lo cuộc sống cho cộng đồng hiện nay.
GS Phong Lê - nguyên Viện trưởng Viện Văn học Việt
Về dự án Bảo tàng Lịch sử Quốc gia 11.227 tỷ đồng đang gây dư luận, tôi thấy có 2 vấn đề phải lưu ý: Kinh phí xây dựng như vậy có tương ứng với nền kinh tế và tình hình xã hội hiện nay không, khi đời sống của nhân dân còn thấp, thiếu mọi thứ, từ trường học, bệnh viện đến giao thông vv…Còn bao nhiêu bức xúc, mà bỏ ngần ấy tiền ra xây BT liệu có hợp lý không? Người ta có đo được hiệu quả của công trình này không? BT Hà Nội hơn 2.300 tỷ vẫn bỏ hoang chưa phải là một bài học sao?
Tôi đề nghị cần có cuộc điều tra ý kiến người dân trước quyết định này, để xem bây giờ người dân thực sự cần cái gì: cái ăn, cái học, cái chữa bệnh, hay là BT? Giả sử chúng ta quá thiếu BT, nhu cầu của dân chúng tăng cao, xếp hàng đi xem mà các BT vẫn không đủ chỗ, nên cần phải xây thêm để đáp ứng nguyện vọng dân chúng thì tôi ủng hộ ngay. Đằng này các BT vắng hoe, để cho thuê đám cưới, công suất không sử dụng hết, là thực tế có phải không ai biết đâu?
Bên cạnh đó, phải phân tích thấu đáo dưới góc độ khoa học: sẽ trưng bày gì ở BTLSQG, trong khi các dữ liệu hoàn toàn trống trải? Liệu BT có rơi vào tình trạng không có hiện vật để đắp điếm? Nếu muốn xây, hãy thuyết phục người dân xem sẽ bày gì vào đó, đừng lao theo những thứ hoành tráng phù phiếm. Tôi đồng ý là chúng ta cần có BTLSQG, nhưng vấn đề là bây giờ chưa đến lúc, hãy thư thư một chút, chờ đến lúc trình độ dân trí phát triển tương xứng và quan trọng hơn là nhu cầu người dân thực sự khát khao có BT, lúc ấy vẫn còn chưa muộn. Còn thời điểm này, tôi thấy chuyện đó rất viển vông
