Báo chí đã “cứu” nhiều di sản của Hà Nội

Việc quản lý, bảo vệ và khai thác các giá trị văn hóa vật thể ở những di tích của Hà Nội còn nhiều hạn chế. Báo chí có vai trò gì trong việc bảo tồn văn hóa vật thể của Hà Nội, là câu hỏi xuyên suốt hội thảo “Báo chí với việc bảo tồn và phát huy văn hóa vật thể của Hà Nội” tổ chức ngày 11-6 tại Hà Nội.

Với vị trí của một miền đất hội tụ, kết tinh và tỏa sáng trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Hà Nội có số di tích đứng đầu cả nước với gần 6.000 di tích, trong đó có một di sản thế giới, 11 di tích quốc gia đặc biệt, 1.167 di tích quốc gia, 1.179 di tích cấp thành phố. 

Thế nhưng, việc quản lý, bảo vệ và khai thác các giá trị văn hóa vật thể ở những di tích này còn nhiều hạn chế. Báo chí có vai trò gì trong việc bảo tồn văn hóa vật thể của Hà Nội, là câu hỏi xuyên suốt hội thảo tổ chức ngày 11-6 tại Hà Nội, với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử có uy tín.

Nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu và nhà quản lý tham gia hội thảo.
Nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu và nhà quản lý tham gia hội thảo.

Không khó khăn gì để nhìn thấy thực trạng quản lý di sản ở Hà Nội hiện nay còn yếu kém. Đó là trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn các di tích chưa được phân công rõ ràng, thiếu sự phối hợp giữa nhà quản lý với người sử dụng, khai thác. 

Việc đầu tư nâng cấp, tôn tạo, trùng tu các di tích văn hóa vật thể chưa được triển khai theo một quy trình khoa học, chặt chẽ và toàn diện. Việc khai thác du lịch bừa bãi tồn tại bên cạnh vấn nạn thất thoát đồ cổ và xâm lấn di tích vv…

Giáo sư sử học Lê Văn Lan trăn trở với hiện trạng xâm lấn di tích đang diễn ra ở nhiều nơi, như gò Đống Thây (quận Thanh Xuân, Hà Nội) sau 10 năm được qui hoạch, tôn tạo là đầy rác và lều của những người tứ phương lấn chiếm. 

GS. Lê Văn Lan trăn trở với tình trạng di tích ở Hà Nội bị xâm lấn.
GS. Lê Văn Lan trăn trở với tình trạng di tích ở Hà Nội bị xâm lấn.

Hoàng thành Thăng Long có diện tích 140ha nhưng giờ chỉ còn 20ha. Dự án trưng bày hiện vật Hoàng thành Thăng Long vẫn chưa tiến triển được là bao, dù số hiện vật khai quật được tới hàng triệu. Nguyên do vì nhiều bộ, ngành cùng quản lý khu vực này. Tình trạng “năm cha ba mẹ” cũng diễn ra ở đền Ngọc Sơn.

Hàng loạt vụ vi phạm nghiêm trọng các di tích lịch sử, văn hóa thời gian gần đây cũng được ra, trong đó, vụ thay đổi toàn bộ hoa văn họa tiết, gác khánh và nhà Tổ của chùa Trăm Gian (huyện Chương Mỹ) được đưa ra như một điển hình về “thảm họa trùng tu” di sản. 

Rồi việc tự ý thay đổi thiết kế tại đình Quang Húc (huyện Ba Vì), xây bình phong không đúng mỹ thuật tại lăng Ngô Quyền (thị xã Sơn Tây), hay tự ý đưa tượng Phật Dược Sư vào Di tích lịch sử Quốc gia chùa Bà Đá (quận Hoàn Kiếm), tự ý đưa ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt vào Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng (huyện Gia Lâm) … đã gây bức xúc dư luận, là những minh chứng về sự yếu kém trong quản lý di sản.

Có ý kiến cho rằng, thái độ im lặng của chính quyền địa phương ở những nơi có di tích bị xâm phạm, xuống cấp đang là tình trạng phổ biến. Di tích bị mất cổ vật, hay bị mất cấu kiện chưa được quan tâm. Ở Hà Nội, việc xâm phạm di tích rất nhiều và ở nhiều mức độ, mà không ai chịu trách nhiệm.

“Thảm họa trùng tu”ở chùa Trăm Gian phát hiện nhờ báo chí.
“Thảm họa trùng tu”ở chùa Trăm Gian phát hiện nhờ báo chí.

Cùng với việc buông lỏng quản lý của cơ quan chức năng khi để các vi phạm liên tục diễn ra, còn có nguyên nhân ở sự thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân. 

Thực tế, có nhiều di tích nằm trong rừng sâu, nên không lực lượng nào có thể quản lý được nếu không dựa vào dân. Trong khi đó, ngay giữa lòng Hà Nội, biết bao cổ vật đã bị mất mát khi làm chiếc cầu vượt cuối đường Văn Cao, bởi xe ủi, gầu xúc đã phát nát một đoạn thành đẹp nhất, chứa nhiều hiện vật quí giá ở đường Hoàng Hoa Thám. 

Vì thế, việc tuyên truyền, phổ biến các kiến thức về di sản văn hóa cho nhân dân hiểu để họ cùng bảo vệ. Trong vấn đề này, vai trò của báo chí là rất cần thiết. Đây là quan điểm của nhà khảo cổ học Nguyễn Lân Cường.

Trong nhiều vụ việc, báo chí đã đóng vai trò đáng kể khi phát hiện các vụ vi phạm di tích để kịp thời cứu được di sản, cũng như đưa ra những kiến nghị để bảo tồn như vụ trùng tu chùa Trăm Gian, chùa Một Cột, lăng Ngô Quyền, hay vụ cố tình vùi lấp di tích khảo cổ ở đoạn dốc Tam Đa-Hoàng Hoa Thám…

 Việc báo chí phát hiện các di tích bị xâm phạm đãgiúp chính quyền địa phương và cơ quan quản lý biết được thực trạng. Đặc biệt, việc phản biện về chính sách, về công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản của báo chí đã gợi mở ra nhiều vấn đề cho những nhà quản lý văn hóa, để đạt tới vị thế cảnh giới về văn hóa và “điều trần về văn hóa”.

 Vì thế, vai trò của báo chí đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa của Hà Nội là rất quan trọng.

Tuy nhiên, không phải vụ việc nào báo chí cũng kịp thời bảo vệ di sản. Với quan điểm này, giáo sư Hoàng Chương đưa ra ví dụ về sự xuống cấp của di tích Bánh Ít –một trong những công trình đền tháp lớn nhất còn lại của vương triều Chămpa ở Bình Định - chỉ được báo động khi một tờ báo của Anh lên tiếng, lúc đó báo chí trong nước mới vào cuộc. 

Có tờ báo còn “tiếp tay” làm mờ bản sắc văn hóa dân tộc khi ca ngợi những việc làm phi nghệ thuật truyền thống.

Báo chí thường xuyên quan sát và bảo vệ làng cổ Đường Lâm .
Báo chí thường xuyên quan sát và bảo vệ làng cổ Đường Lâm .

Một vấn đề nữa được các đại biểu đặt ra là những người làm báo muốn bảo vệ được di sản văn hóa, phải có kiến thức về di sản văn hóa để đọc được các tầng nghĩa trong di sản và tuyên truyền cho người dân hiểu về giá trị của di tích.

 Vị đại biểu của Ban Tôn giáo Chính phủ lưu ý các nhà báo khi phản ánh các vụ xâm phạm di tích cần phải đi đến tận cùng vụ việc, vì có không ít vụ báo đăng nhưng khi kiểm tra, xác minh lại không hoàn toàn là sự thật.

Đã có rất nhiều ý kiến của các nhà sử học, các nhà nghiên cứu và quản lý  ở nhiều phương diện được đặt ra tại hội thảo “Báo chí với việc bảo tồn và phát huy văn hóa vật thể của Hà Nội”, không chỉ chỉ ra thực trạng di sản văn hóa vật thể Hà Nội, mà còn kiến nghị các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị tinh hoa văn hóa, trong đó, xác định vai trò của báo chí là rất quan trọng.

Thanh Hằng

Các tin khác

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Đêm hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, quốc thái dân an

Chào mừng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ 10 và kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tối 6/11, Ban Văn hóa Trung ương và Ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tổ chức Lễ hội hoa đăng cầu nguyện hòa bình thế giới, đất nước thanh bình, giáo hội hưng thịnh và nhân dân an lạc.

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Thông điệp niềm tin từ bìa báo số đặc biệt

Gần đây, cụm từ thường được nhắc đến là “nền kinh tế chú ý”. Nghĩa là sự sống còn đều nằm trong chữ “chú ý”. Trong kỹ thuật truyền thông, yếu tố tạo sự thu hút được công chúng trong ít nhất 3 giây được gọi là hook, nghĩa là cái móc tâm trí. Bìa báo được ví như mặt tiền của một gian hàng. Vậy đưa hình ảnh gì ra mặt tiền gây chú ý là một quyết định có tính thành - bại.

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Văn học Công an nhân dân: Khẳng định mình giữa tiến trình thời đại

Trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, văn học Công an nhân dân là một dòng chảy quan trọng, có tính thống nhất và xuyên suốt, gắn liền mật thiết với sự ra đời, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an trong công cuộc bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Sự đặc thù về “độ khó” của đề tài này vừa là thách thức, đồng thời cũng là cơ hội rộng mở cho các nhà văn cả trong và ngoài ngành dấn thân sáng tạo.

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Vận động hiến tặng tài liệu, hiện vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh Khánh Hòa

Để bổ sung đầy đủ hơn các giai đoạn lịch sử, sự kiện, chiến công của tập thể, cá nhân tiêu biểu, Giám đốc Công an tỉnh Khánh Hòa gửi thư ngỏ, mong muốn các đồng chí nguyên lãnh đạo Công an tỉnh, Công an các đơn vị, địa phương, các thế hệ cán bộ - chiến sĩ Công an cùng nhân dân hiến tặng, tài liệu, hiện vật, kỷ vật lịch sử cho Bảo tàng Công an tỉnh.

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Mạch nguồn tri ân và nét cọ tạc nên dáng hình đồng đội

Trong không gian linh thiêng của Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) - nơi từng chứng kiến bao dấu tích lịch sử - chương trình giao lưu nghệ thuật đặc biệt với chủ đề “Khúc tri ân” do Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra đầy xúc động.

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Bài 2: Cần màng lọc hiệu quả để chặn phim rác AI

Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra một nguồn cung nội dung khổng lồ với chi phí sản xuất thấp, có sức hút lớn đối với người xem. Nhưng khi tốc độ, số lượng phim sản xuất không tỷ lệ thuận với chất lượng và quá nhiều sản phẩm đơn giản, lặp lại, thiếu giá trị tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi người xem thì một “màng lọc” đủ hiệu quả là bài toán cấp thiết.

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Bài 1: Những thước phim vài phút và cái giá không chỉ tính bằng tiền

Phim ngắn được sản xuất bằng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có vô số sản phẩm có nội dung gần giống nhau, có nhiều tình tiết vô lý, thậm chí không ít sản phẩm dung tục tràn ngập trên không gian mạng. Đáng lo ngại là những sản phẩm này vẫn thường xuyên len lỏi vào văn phòng làm việc của nhiều cơ quan, đến tận góc bếp của các bà nội trợ và từng căn phòng ngủ của các gia đình...

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Ngày 29/9, Dự án đầu tư Bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên đã chính thức khởi công. Việc phục dựng công trình mang tính biểu tượng quyền lực quốc gia Đại Việt từ thế kỷ 15 – 18 được khẳng định là tôn trọng tối đa yếu tố gốc, bảo đảm tính xác thực của điện Kính Thiên. Tuy nhiên, vẫn ít người biết, cụ thể công trình này như thế nào.

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” và những câu chuyện phía sau tiếng còi

“Người giữ nhịp bình yên” (Trịnh Trung Hiếu, Nhà xuất bản Công an nhân dân) kể những câu chuyện phía sau sắc phục Cảnh sát giao thông - nơi có những ca trực lặng thầm, những tình huống bất ngờ và những con người ngày ngày góp phần giữ bình yên trên mỗi cung đường.

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Rà soát các trường hợp phổ biến phim trên mạng có dấu hiệu vi phạm

Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Chủ động kỹ năng tuyên truyền Năm APEC Việt Nam 2027

Ngoài việc tập huấn kỹ năng cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm về sự kiện đối ngoại quan trọng của đất nước; các cơ quan báo chí còn định vị năng lực công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin và chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực số trước khi bước vào Năm APEC 2027.

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Văn hóa, thể thao Phú Thọ: Sức sống mới từ Đất Tổ

Từ những lễ hội truyền thống, chương trình nghệ thuật phục vụ nhân dân đến các sân chơi thể thao sôi nổi ở cơ sở, năm 2026 đang ghi dấu một bước chuyển mạnh mẽ của đời sống văn hóa, thể thao Phú Thọ. Trong không gian mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, các giá trị văn hóa được tiếp tục gìn giữ, lan tỏa, trong khi phong trào thể dục, thể thao ngày càng đi vào chiều sâu, trở thành động lực nâng cao sức khỏe, tinh thần và chất lượng cuộc sống của người dân.