Báo chí đã “cứu” nhiều di sản của Hà Nội

Việc quản lý, bảo vệ và khai thác các giá trị văn hóa vật thể ở những di tích của Hà Nội còn nhiều hạn chế. Báo chí có vai trò gì trong việc bảo tồn văn hóa vật thể của Hà Nội, là câu hỏi xuyên suốt hội thảo “Báo chí với việc bảo tồn và phát huy văn hóa vật thể của Hà Nội” tổ chức ngày 11-6 tại Hà Nội.

Với vị trí của một miền đất hội tụ, kết tinh và tỏa sáng trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Hà Nội có số di tích đứng đầu cả nước với gần 6.000 di tích, trong đó có một di sản thế giới, 11 di tích quốc gia đặc biệt, 1.167 di tích quốc gia, 1.179 di tích cấp thành phố. 

Thế nhưng, việc quản lý, bảo vệ và khai thác các giá trị văn hóa vật thể ở những di tích này còn nhiều hạn chế. Báo chí có vai trò gì trong việc bảo tồn văn hóa vật thể của Hà Nội, là câu hỏi xuyên suốt hội thảo tổ chức ngày 11-6 tại Hà Nội, với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử có uy tín.

Nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu và nhà quản lý tham gia hội thảo.
Nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu và nhà quản lý tham gia hội thảo.

Không khó khăn gì để nhìn thấy thực trạng quản lý di sản ở Hà Nội hiện nay còn yếu kém. Đó là trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn các di tích chưa được phân công rõ ràng, thiếu sự phối hợp giữa nhà quản lý với người sử dụng, khai thác. 

Việc đầu tư nâng cấp, tôn tạo, trùng tu các di tích văn hóa vật thể chưa được triển khai theo một quy trình khoa học, chặt chẽ và toàn diện. Việc khai thác du lịch bừa bãi tồn tại bên cạnh vấn nạn thất thoát đồ cổ và xâm lấn di tích vv…

Giáo sư sử học Lê Văn Lan trăn trở với hiện trạng xâm lấn di tích đang diễn ra ở nhiều nơi, như gò Đống Thây (quận Thanh Xuân, Hà Nội) sau 10 năm được qui hoạch, tôn tạo là đầy rác và lều của những người tứ phương lấn chiếm. 

GS. Lê Văn Lan trăn trở với tình trạng di tích ở Hà Nội bị xâm lấn.
GS. Lê Văn Lan trăn trở với tình trạng di tích ở Hà Nội bị xâm lấn.

Hoàng thành Thăng Long có diện tích 140ha nhưng giờ chỉ còn 20ha. Dự án trưng bày hiện vật Hoàng thành Thăng Long vẫn chưa tiến triển được là bao, dù số hiện vật khai quật được tới hàng triệu. Nguyên do vì nhiều bộ, ngành cùng quản lý khu vực này. Tình trạng “năm cha ba mẹ” cũng diễn ra ở đền Ngọc Sơn.

Hàng loạt vụ vi phạm nghiêm trọng các di tích lịch sử, văn hóa thời gian gần đây cũng được ra, trong đó, vụ thay đổi toàn bộ hoa văn họa tiết, gác khánh và nhà Tổ của chùa Trăm Gian (huyện Chương Mỹ) được đưa ra như một điển hình về “thảm họa trùng tu” di sản. 

Rồi việc tự ý thay đổi thiết kế tại đình Quang Húc (huyện Ba Vì), xây bình phong không đúng mỹ thuật tại lăng Ngô Quyền (thị xã Sơn Tây), hay tự ý đưa tượng Phật Dược Sư vào Di tích lịch sử Quốc gia chùa Bà Đá (quận Hoàn Kiếm), tự ý đưa ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt vào Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng (huyện Gia Lâm) … đã gây bức xúc dư luận, là những minh chứng về sự yếu kém trong quản lý di sản.

Có ý kiến cho rằng, thái độ im lặng của chính quyền địa phương ở những nơi có di tích bị xâm phạm, xuống cấp đang là tình trạng phổ biến. Di tích bị mất cổ vật, hay bị mất cấu kiện chưa được quan tâm. Ở Hà Nội, việc xâm phạm di tích rất nhiều và ở nhiều mức độ, mà không ai chịu trách nhiệm.

“Thảm họa trùng tu”ở chùa Trăm Gian phát hiện nhờ báo chí.
“Thảm họa trùng tu”ở chùa Trăm Gian phát hiện nhờ báo chí.

Cùng với việc buông lỏng quản lý của cơ quan chức năng khi để các vi phạm liên tục diễn ra, còn có nguyên nhân ở sự thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân. 

Thực tế, có nhiều di tích nằm trong rừng sâu, nên không lực lượng nào có thể quản lý được nếu không dựa vào dân. Trong khi đó, ngay giữa lòng Hà Nội, biết bao cổ vật đã bị mất mát khi làm chiếc cầu vượt cuối đường Văn Cao, bởi xe ủi, gầu xúc đã phát nát một đoạn thành đẹp nhất, chứa nhiều hiện vật quí giá ở đường Hoàng Hoa Thám. 

Vì thế, việc tuyên truyền, phổ biến các kiến thức về di sản văn hóa cho nhân dân hiểu để họ cùng bảo vệ. Trong vấn đề này, vai trò của báo chí là rất cần thiết. Đây là quan điểm của nhà khảo cổ học Nguyễn Lân Cường.

Trong nhiều vụ việc, báo chí đã đóng vai trò đáng kể khi phát hiện các vụ vi phạm di tích để kịp thời cứu được di sản, cũng như đưa ra những kiến nghị để bảo tồn như vụ trùng tu chùa Trăm Gian, chùa Một Cột, lăng Ngô Quyền, hay vụ cố tình vùi lấp di tích khảo cổ ở đoạn dốc Tam Đa-Hoàng Hoa Thám…

 Việc báo chí phát hiện các di tích bị xâm phạm đãgiúp chính quyền địa phương và cơ quan quản lý biết được thực trạng. Đặc biệt, việc phản biện về chính sách, về công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản của báo chí đã gợi mở ra nhiều vấn đề cho những nhà quản lý văn hóa, để đạt tới vị thế cảnh giới về văn hóa và “điều trần về văn hóa”.

 Vì thế, vai trò của báo chí đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa của Hà Nội là rất quan trọng.

Tuy nhiên, không phải vụ việc nào báo chí cũng kịp thời bảo vệ di sản. Với quan điểm này, giáo sư Hoàng Chương đưa ra ví dụ về sự xuống cấp của di tích Bánh Ít –một trong những công trình đền tháp lớn nhất còn lại của vương triều Chămpa ở Bình Định - chỉ được báo động khi một tờ báo của Anh lên tiếng, lúc đó báo chí trong nước mới vào cuộc. 

Có tờ báo còn “tiếp tay” làm mờ bản sắc văn hóa dân tộc khi ca ngợi những việc làm phi nghệ thuật truyền thống.

Báo chí thường xuyên quan sát và bảo vệ làng cổ Đường Lâm .
Báo chí thường xuyên quan sát và bảo vệ làng cổ Đường Lâm .

Một vấn đề nữa được các đại biểu đặt ra là những người làm báo muốn bảo vệ được di sản văn hóa, phải có kiến thức về di sản văn hóa để đọc được các tầng nghĩa trong di sản và tuyên truyền cho người dân hiểu về giá trị của di tích.

 Vị đại biểu của Ban Tôn giáo Chính phủ lưu ý các nhà báo khi phản ánh các vụ xâm phạm di tích cần phải đi đến tận cùng vụ việc, vì có không ít vụ báo đăng nhưng khi kiểm tra, xác minh lại không hoàn toàn là sự thật.

Đã có rất nhiều ý kiến của các nhà sử học, các nhà nghiên cứu và quản lý  ở nhiều phương diện được đặt ra tại hội thảo “Báo chí với việc bảo tồn và phát huy văn hóa vật thể của Hà Nội”, không chỉ chỉ ra thực trạng di sản văn hóa vật thể Hà Nội, mà còn kiến nghị các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị tinh hoa văn hóa, trong đó, xác định vai trò của báo chí là rất quan trọng.

Thanh Hằng

Các tin khác

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.