Phát huy vai trò của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở
Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).
Phát biểu tại phiên thảo luận, các đại biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương mới của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát huy các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án; đáp ứng yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sắp xếp tổ dân phố. Đồng thời, khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải cơ sở.
Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hoá) cho rằng, hòa giải bắt đầu bằng sự tự nguyện, vận hành bằng niềm tin và kết thúc bằng một lối ra pháp lý rõ ràng. Quyền của người dân phải được bảo vệ trong toàn bộ quá trình, cả khi hòa giải không thành.
“Hòa giải tốt là bảo vệ đúng quyền, dừng đúng lúc, chuyển đúng nơi, không làm suy giảm sự nghiêm minh của pháp luật”, đại biểu Bùi Văn Dũng khẳng định.
Theo ý kiến của đại biểu Đặng Hồng Ân, việc sử dụng tiếng nói, chữ viết dân tộc của chính hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, người phiên dịch, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín. Do đó, phải ưu tiên ngân sách, bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở, nhất là tại vùng miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn còn có khó khăn.
Đề cập đến đặc điểm địa bàn và chi phí thực tế của hoạt động hòa giải, đại biểu Đặng Hồng Ân (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) cho rằng không nên áp dụng một cơ chế bình quân. Vì tổ hòa giải ở địa bàn đô thị, dân cư tập trung sẽ khác với tổ hòa giải xã miền núi, biên giới có địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thành phần dân tộc. Điều kiện hoạt động ở đồng bằng sẽ rất khác với địa bàn miền núi, từ chi phí đi lại, yêu cầu về ngôn ngữ, tài liệu tập huấn đến khả năng tiếp cận công nghệ.
Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ) cũng nhấn mạnh rằng, luật cần có quy định cụ thể nhằm phát huy vai trò hoà giải của các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng nòng cốt tại cơ sở như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi, đặc biệt là lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Theo đại biểu, thực tế cho thấy, thời gian qua, lực lượng này có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn, tổ chức các cuộc hoà giải thành công.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoà giải ở cơ sở
Chuyển đổi số trong hòa giải ở cơ sở là vấn đề được các đại biểu quan tâm. Đại biểu Đặng Hồng Ân (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) tán thành với việc xây dựng hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu và nền tảng số về hòa giải ở cơ sở thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đây là hướng đi cần thiết để phục vụ quản lý, thống kê, chia sẻ dữ liệu hòa giải gắn liền với công tác quản lý.
Tuy nhiên cần quy định rõ về phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện hòa giải trực tuyến và trách nhiệm của các chủ thể. Bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và giá trị của hồ sơ, kết quả hòa giải điện tử. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ hiệu quả hoạt động hòa giải nhưng không làm thay đổi bản chất tự nguyện, linh hoạt và vai trò của hòa giải viên.
Nêu ý kiến về hình thức hoà giải trực tuyến, đại biểu Đặng Hồng Ân đề nghị cần xác định rõ nguyên tắc: nền tảng thống nhất nhưng phương thức và lộ trình triển khai phải phù hợp với từng địa bàn. Do đó, hòa giải trực tuyến không nên được hiểu là một mô hình bắt buộc phải triển khai đồng loạt tại những địa bàn khó khăn.
Đại biểu dự phiên thảo luận.
Theo đại biểu, hoà giải trực tuyến là phương thức rất hữu ích, nhưng ở vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng thiết bị và kỹ năng số còn hạn chế thì hòa giải trực tiếp vẫn là phương thức chủ đạo, bình đẳng và đầy đủ về giá trị pháp lý, trừ trường hợp hai bên quá xa cách về mặt địa lý.
Vì vậy, đại biểu đề nghị khi quy định chi tiết cần đạt 3 yêu cầu: nền tảng dùng chung; dữ liệu tối thiểu thực sự cần thiết; lộ trình áp dụng phù hợp với điều kiện từng địa bàn để người dân tiếp cận hòa giải dễ hơn, hòa giải viên làm việc thuận lợi hơn và mâu thuẫn được giải quyết sớm hơn từ cộng đồng.
Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tiếp thu giải trình, làm rõ một số vấn đề ĐBQH nêu. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ chính sách hòa giải ở vùng miền núi, vùng khó khăn là điểm mới trong dự thảo nhằm tháo gỡ bất cập của luật hiện hành.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, sẽ có những quy định một số nguyên tắc cụ thể hơn để đảm bảo việc tổ chức hoà giải trực tuyến được thực hiện chặt chẽ và đúng mục đích; quy định rõ điều kiện, đảm bảo danh tính người tham gia. Hoà giải trực tuyến không bắt buộc áp dụng cứng nhắc ở vùng sâu, vùng xa, ở những khu vực chưa đáp ứng được điều kiện về hạ tầng công nghệ.
