Đến tận nhà, tìm từng người thân
Ở xóm Nà Luông, xã Quảng Lâm, muốn đến nhà bà Đào Thị Xé, mẹ liệt sĩ Lý Văn Hính, cán bộ Công an phải để xe dưới chân núi, rồi đi bộ theo đường mòn, vượt những con dốc cao mới lên được ngôi nhà nằm chênh vênh trên đỉnh núi.
Bà Xé là người dân tộc Mông, không biết nói tiếng phổ thông. Để việc trao đổi, xác minh thông tin thuận lợi, đoàn công tác có cán bộ Công an xã biết tiếng địa phương đi cùng phiên dịch, giải thích cặn kẽ mục đích thu nhận mẫu sinh phẩm và lắng nghe những thông tin gia đình cung cấp về người con đã hy sinh.
Đại úy Hoàng Mạnh Thường, cán bộ Đội Hướng dẫn đăng ký, quản lý cư trú; cấp, quản lý căn cước, Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Cao Bằng cho biết, các tổ công tác thu nhận mẫu sinh phẩm ADN phối hợp với Công an cấp xã, lực lượng y tế và chính quyền địa phương đến tận nhà thân nhân để thu nhận mẫu. Việc lấy mẫu tại nơi cư trú giúp thân nhân liệt sĩ có điều kiện tiếp cận tham gia chương trình mà không phải vượt quãng đường xa.
sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn tỉnh.
Tại các địa bàn như Bảo Lâm, Bảo Lạc, Yên Thổ, Quảng Lâm, nhiều gia đình sống biệt lập trên núi, đường đi cách trở. Có nơi chưa có điện, sóng điện thoại chập chờn. Khi cần tra cứu, xác thực thông tin, cán bộ phải di chuyển đến vị trí có sóng để liên lạc, kiểm tra dữ liệu. Những việc tưởng chừng đơn giản đôi khi cũng mất nhiều thời gian, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.
Nhưng vượt qua những con dốc chưa phải phần việc khó nhất. Sau nhiều thập kỷ, thông tin về liệt sĩ và thân nhân có thể không còn đầy đủ; người thân đã qua đời, gia đình chuyển nơi cư trú, địa danh thay đổi. Mỗi chi tiết thu thập được đều cần kiểm tra, đối chiếu để tránh nhầm lẫn. Mẫu sinh phẩm phải được lấy đúng người, đúng quy trình, bởi kết quả giám định sau này có thể trở thành căn cứ quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ.
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, có những trường hợp khiến cán bộ Công an trực tiếp thu nhận mẫu sinh phẩm nhớ mãi. Đó là bà Triệu Thị Ráy, sinh năm 1923, mẹ Việt Nam anh hùng, mẹ đẻ liệt sĩ Nông Văn Tồn; bà La Thị Nằm, mẹ liệt sĩ Lục Văn Dén, ở Lũng Rỳ, Nội Thôn, xã Lũng Nặm, nằm liệt giường; bà Nông Thị Vản, mẹ liệt sĩ Vi Văn Thèo, ở Cốc Phát, xã Nguyễn Huệ, 99 tuổi, nằm liệt giường; mẹ Việt Nam anh hùng Mã Thị Nòn, mẹ liệt sĩ Hà Văn Phượng, ở Ngũ Lão, xã Hòa An, nay đã 103 tuổi.
Mỗi người mẹ một hoàn cảnh, nhưng đều mang trong lòng nỗi nhớ người con đã đi mãi không về. Có người đã sống gần trọn một thế kỷ, có người tuổi cao, sức yếu, phải nằm một chỗ. Thời gian khiến ký ức có thể phai nhạt, nhiều thông tin không còn nguyên vẹn, nhưng nỗi mong ngóng tin con vẫn hiện hữu trong những gia đình ấy.
Đại úy Hoàng Mạnh Thường chia sẻ, khi biết có chương trình tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, nhiều thân nhân rất xúc động. Tại các điểm thu nhận mẫu, có người mang ảnh liệt sĩ ra cho cán bộ xem, kể lại những câu chuyện còn nhớ về người thân và nỗi chờ đợi suốt bao năm.
Những tấm ảnh đã cũ, những câu chuyện được truyền lại qua ký ức gia đình là những thông tin đáng quý. Có người còn nhớ ngày người thân lên đường, có người chỉ biết tin hy sinh qua lời kể của đồng đội hoặc giấy báo tử. Mỗi câu chuyện đều được lắng nghe, ghi nhận, nhưng để trở thành căn cứ phục vụ xác minh, thông tin vẫn phải được kiểm tra, đối chiếu với hồ sơ và các nguồn dữ liệu liên quan.
Từ dữ liệu dân cư đến cơ hội tìm lại tên người đã khuất
Để một mẫu sinh phẩm có thể góp phần xác định danh tính liệt sĩ, việc thu nhận phải đi cùng quá trình rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và xác minh quan hệ thân nhân. Đây là phần việc đòi hỏi sự phối hợp giữa lực lượng Công an, cơ quan quân sự, chính quyền cơ sở và các đơn vị chuyên môn.
Theo Thượng tá Lê Thanh Bình, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cao Bằng, Công an tỉnh đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, phối hợp với các sở, ban, ngành và địa phương triển khai rà soát, xác minh, thu thập, cập nhật thông tin liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ lên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đảm bảo đầy đủ, đúng chính xác thông tin phục vụ công tác thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính theo chỉ đạo của Bộ Công an. Trong đó, Công an cấp xã phát huy vai trò nòng cốt, tham mưu huy động các lực lượng tại cơ sở, tổ chức rà soát đến từng gia đình, thu thập thông tin và cập nhật lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ công tác lấy mẫu đảm bảo kết quả cao nhất.
Cao Bằng là 1 trong 7 tỉnh triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN diện rộng đầu tiên trên toàn quốc được Bộ Công an ghi nhận. Trước đợt cao điểm theo Kế hoạch số 453/KH-BCA-C06 ngày 08/6/2026 của Bộ Công an, tỉnh đã thu nhận 2.932 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Sau đợt thu nhận này, Công an tỉnh tiếp tục chỉ đạo rà soát, bổ sung dữ liệu để phục vụ cho đợt thu nhận tiếp theo vào đầu tháng 11/2026, đồng thời phối hợp hỗ trợ các tổ, đội lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn tỉnh
Theo Công an tỉnh Cao Bằng, toàn tỉnh đã nhập 6.260 thông tin liệt sĩ lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trong đó, 1.737 trường hợp đã xác định được thông tin phần mộ, 4.523 trường hợp chưa xác định được thông tin phần mộ. Cơ quan chức năng đã cập nhật thông tin của 3.010 thân nhân thuộc nhóm liệt sĩ chưa xác định được thông tin phần mộ, đạt 66,5% số trường hợp cần rà soát. Vẫn còn 1.513 trường hợp chưa xác định được thông tin thân nhân phù hợp để lấy mẫu.
Trong khi Công an phối hợp tìm kiếm thân nhân và hoàn thiện thông tin, lực lượng Quân đội triển khai lấy mẫu sinh phẩm từ những phần mộ đủ điều kiện tại các nghĩa trang liệt sĩ. Hai phần việc bổ trợ cho nhau: Mẫu từ hài cốt cung cấp dữ liệu phục vụ giám định, còn mẫu của thân nhân cùng thông tin quan hệ gia đình tạo cơ sở đối chiếu. Chỉ khi dữ liệu được thu thập, quản lý và kết nối chính xác, kết quả giám định mới có thể giúp làm rõ danh tính người đã khuất.
Việc bàn giao mẫu là một bước quan trọng, nhưng chưa đồng nghĩa danh tính các liệt sĩ đã được xác định. Kết quả còn phụ thuộc vào quá trình giám định chuyên môn và khả năng đối chiếu với mẫu sinh phẩm thân nhân. Vì vậy, thu nhận mẫu, xác minh thông tin và hoàn thiện hồ sơ phải được tiến hành song song, bảo đảm chặt chẽ, chính xác.
Một kết quả cụ thể mang lại niềm vui cho thân nhân là việc ba phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh được đặt lại tên dịp 27/7/2026. Những phần mộ từng thiếu thông tin đã có cơ hội được trả lại danh tính, để sự hy sinh của các liệt sĩ được ghi nhận đầy đủ hơn.
Theo Công văn số 8468/C06-TTDLDC ngày 24/9/2026 của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an, về việc triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ theo dòng mẹ đợt 2 năm 2026, Cao Bằng tiếp tục chuẩn bị thu nhận mẫu tại nơi cư trú cho 1.264 thân nhân. Theo rà soát của Công an tỉnh, còn 822 liệt sĩ với 1.192 thân nhân đăng ký lấy mẫu trong đợt tới. Đây là những số liệu cần được phân định rõ theo từng nhóm đối tượng, kế hoạch và thời điểm triển khai để bảo đảm tổ chức thực hiện chính xác.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, vẫn còn nhiều phần việc phía trước. Đó là những chuyến đi đến vùng sâu, những hồ sơ phải đối chiếu nhiều lần, những mối quan hệ thân nhân cần xác minh và những mẫu sinh phẩm đang chờ kết quả giám định. Công việc đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lực lượng, nhưng trước hết cần sự tận tụy của từng cán bộ trong từng phần việc cụ thể.
