Từ những ký ức...
Trong cơn mưa chiều nặng hạt, hàng chục cán bộ, chiến sĩ Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS), Công an xã Ea Knốp và Đội K51 thuộc Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk vẫn miệt mài lần tìm những dấu vết của ngôi mộ chiến sĩ, liệt sĩ Kiều Đăng Khoa (quê ở Hà Tây (cũ), nay là TP Hà Nội) trong khu vườn của gia đình ông Tô Điền Lâm (trú tại xã Ea Knốp). Đây là ngôi mộ liệt sĩ được gia đình ông Tô Điền Lâm trình báo khi tiếp nhận thông tin, tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân cung cấp thông tin liên quan đến các phần mộ liệt sĩ còn thất lạc của Ban Chỉ huy Quân sự xã Ea Knốp những ngày qua.
Chia sẻ với chúng tôi, ông Lâm cho biết, cách đây hơn 10 năm, một nhóm người ở tỉnh Hà Tây (cũ), gồm thân nhân và đồng đội từng trực tiếp tham gia chôn cất liệt sĩ đã tìm đến khu vườn của ông để xác định vị trí an táng.
“Theo thông tin từ đoàn tìm kiếm, chiến sĩ, liệt sĩ được chôn cất nơi này là Kiều Đăng Khoa (quê ở Hà Tây cũ, nay là TP Hà Nội), hy sinh trong trận chiến ác liệt tại một sân bay dã chiến vào năm 1972. Vị trí chôn cất được xác định cách khu đất của gia đình tôi khoảng 400m. Tuy nhiên, sau nhiều ngày dò tìm, đoàn vẫn không xác định được manh mối nên họ đã trở về quê”, ông Lâm cho hay.
Cũng theo ông Lâm, dù thời gian đã trôi qua hơn 10 năm nhưng ông còn nhớ rất rõ, những đồng đội đi tìm mộ liệt sĩ đã mô tả khá chi tiết địa hình, hướng đi cũng như đặc điểm lúc an táng. “Theo thông tin từ đoàn tìm kiếm thì thi hài liệt sĩ được bọc trong tăng nilon, kèm theo một số di vật như giày, thắt lưng, bút máy và bi đông nước. Tuy nhiên, dù đã tiến hành đào tìm ở một số vị trí, việc quy tập vẫn chưa thành công”, ông Lâm nhớ lại.
Rồi thời gian trôi qua, số điện thoại liên lạc của những người cung cấp thông tin cũng bị thất lạc. Sau hơn một thập kỷ, những ký ức ấy lại được gia đình ông Lâm chia sẻ với lực lượng Quân sự địa phương, mở ra cơ hội mới trên hành trình tìm đồng đội. Đánh giá đây là nguồn tin có giá trị, Ban CHQS, Công an xã Ea Knốp lập tức phối hợp với Đội K51 thuộc Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk khảo sát thực địa, đối chiếu các dữ liệu lịch sử và báo cáo Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực 4 - M’Đrắk xây dựng phương án tìm kiếm.
“Mặc dù điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết không thuận lợi song với tinh thần trách nhiệm, sự quyết tâm và lòng tri ân sâu sắc đối với các Anh hùng liệt sĩ, các lực lượng tham gia đang khẩn trương thực hiện từng phần việc theo đúng quy trình, đảm bảo an toàn. Với mong muốn sớm tìm được các anh để đưa về với vòng tay gia đình, về với quê mẹ”, ông Nguyễn Thanh Hưng, Phó chủ tịch UBND xã Ea Knốp chia sẻ.
Tinh thần quyết tâm ấy cũng đang lan tỏa mạnh mẽ ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Mới đây, từ nguồn tin quý giá của ông Sô Hỗn (SN 1930, dân tộc Chăm H’roi, trú tại thôn Phước Tân, xã Tây Sơn), ngày 7/7, Đội K51 Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ tại khu vực núi Hòn Ông, thuộc thôn Phước Tân, xã Tây Sơn để đưa các anh về an táng.
Trong ký ức của ông Hỗn, những năm kháng chiến ác liệt 1968 - 1969, ông từng làm giao liên tại khu vực Bệnh xá Trúc Bạch nằm bên dòng suối Cà Lúi. Thời điểm đó, nhiều cán bộ, chiến sĩ bị thương được đưa về điều trị tại bệnh xá, không ít người đã anh dũng hi sinh và được an táng ngay tại khu vực núi Hòn Ông, xung quanh bệnh xá. Tiếp nhận nguồn tin quý giá này, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ông Hỗn nhiều lần trước đó, ngay trong ngày 7/7, hàng chục cán bộ, chiến sĩ của Đội K51 Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương đã vượt rừng, lội suối hơn 5km vào hiện trường vị trí xác định nơi chôn cất các liệt sĩ.
Theo Chỉ huy Đội K51 Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk cho biết, sau một ngày tổ chức tìm kiếm, lực lượng làm nhiệm vụ đã quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. “Các hài cốt tìm thấy được bọc trong túi tử sĩ, còn lưu giữ một số phần xương, răng cùng các di vật liên quan.
Ngay sau khi quy tập, 2 hài cốt liệt sĩ đã được lấy mẫu sinh phẩm theo đúng quy định của cơ quan chuyên môn để phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính. Hiện các hài cốt đang được thờ cúng tại Nhà linh Nghĩa trang liệt sĩ Sơn Hòa, chờ tổ chức lễ truy điệu và an táng theo đúng nghi thức”, chỉ huy Đội K51 thông tin.
Theo Chỉ huy Đội K51 Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk, khu vực Bệnh xá Trúc Bạch trước đây đã có nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu trở lại tìm kiếm đồng đội nhưng chưa đạt kết quả. Đơn vị mong muốn các nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh và nhân dân tiếp tục cung cấp thông tin để góp phần tìm kiếm, quy tập thêm nhiều hài cốt liệt sĩ còn nằm lại trên các chiến trường xưa.
Cần sự chung tay của cả cộng đồng
Hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất, những dấu vết còn sót lại của chiến tranh đang mờ dần theo thời gian, theo sự đổi thay của địa hình, sự ít dần của nhân chứng. Vì vậy, mỗi tin báo từ người dân, dù nhỏ nhất, đều mang giá trị đặc biệt, có thể mở ra hy vọng tìm thấy thêm một người con của Tổ quốc còn nằm lại nơi rừng sâu, núi thẳm về với đất mẹ. Trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mỗi kỷ vật, mỗi tấm giấy cũ hay lời kể của nhân chứng đều có thể trở thành “chìa khóa” mở ra một cuộc đoàn tụ sau nhiều thập kỷ.
Theo Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk, Phó trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk cho biết, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có khoảng 23.000 liệt sĩ hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh. Đến nay, cơ quan chức năng đã tìm kiếm, quy tập được hơn 10.300 hài cốt liệt sĩ, còn hơn 6.600 liệt sĩ chưa được quy tập và hơn 6.000 liệt sĩ chưa rõ thông tin quy tập. “Trên những cánh rừng xa xôi, nương rẫy hay vùng đất từng in dấu chiến tranh, những người lính dũng cảm hy sinh đã nằm xuống vẫn chưa xác định được địa điểm chôn cất, đây chính là nỗi day dứt của tất cả chúng ta”, Đại tá Đinh Văn Hưng chia sẻ.
Cũng theo Đại tá Đinh Văn Hưng, điều đáng trân trọng là thời gian qua, phía sau mỗi cuộc quy tập hài cốt liệt sĩ được tìm thấy luôn có sự đồng hành của nhân dân. Đây là minh chứng cho thấy công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ chưa bao giờ là việc riêng của Quân đội. Đây là sự cộng hưởng giữa trách nhiệm của lực lượng vũ trang và ký ức, tình cảm của nhân dân - những người đã sống, gắn bó với mảnh đất từng là chiến trường xưa.
Tuy nhiên, nỗi trăn trở mang tên “danh tính” vẫn day dứt chúng ta vì phần lớn hài cốt được tìm thấy đều chưa xác định được thông tin. Đây là thực tế phổ biến và cũng là phần việc khó khăn nhất trong toàn bộ quy trình quy tập. Tìm được hài cốt đã là một hành trình gian nan, nhưng đưa được tên tuổi, quê quán của liệt sĩ trở về đúng với gia đình còn khó khăn hơn gấp bội. Điều đó đòi hỏi tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN, đối chiếu hồ sơ quân nhân, số hóa dữ liệu liệt sĩ, đồng thời phát huy vai trò của nhân chứng lịch sử và người dân địa phương trong việc cung cấp thông tin là rất quan trọng.
“Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Không chỉ dừng ở việc tìm kiếm phần mộ, Chiến dịch đặt trọng tâm vào việc trả lại tên cho các Anh hùng liệt sĩ, để ngày càng ít đi những tấm bia mang dòng chữ “chưa biết tên”. Mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một gia đình có cơ hội khép lại nỗi mong chờ, thêm một liệt sĩ được trở về trong vòng tay quê hương, thêm một trang sử được nối dài bằng sự biết ơn và nhân văn. Đây là lời nhắc nhở về trách nhiệm của các cấp, ngành và toàn xã hội đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc”, Đại tá Đinh Văn Hưng khẳng định.
Để nâng cao hiệu quả của Chiến dịch, Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; gửi thư ngỏ kêu gọi nhân dân cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; ứng dụng mã QR để tiếp nhận thông tin từ người dân. Đến nay, Chiến dịch đã tiếp nhận hàng trăm thông tin, trong đó có nhiều thông tin về nơi an táng hài cốt liệt sĩ đã được xác minh, quy tập đưa các liệt sĩ về an táng.
“Tuy khối lượng công việc lớn, địa bàn rộng, nhiều khu vực đã thay đổi địa hình, hồ sơ lịch sử còn thiếu, nhiều hài cốt đã bị phân hủy theo thời gian khiến việc lấy mẫu ngày càng khó khăn, song với sự chung tay của các cấp, các ngành, đặc biệt là sự hưởng ứng, cung cấp thông tin của quần chúng nhân dân, lực lượng chức năng tỉnh Đắk Lắk quyết tâm hoàn thành tốt “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ””, Đại tá Đinh Văn Hưng khẳng định.
