Nhưng từ những cuộc thầu bỏ dở, những vấn đề phát sinh chính cơ quan quản lý cũng không lường trước xung quanh việc bán thương quyền các trạm thu phí đã để lại hệ quả không tốt, thì điều người dân mong đợi lần này là sự nhất quán trong xử lý các trạm thu phí, sao cho đạt các tiêu chí nhưng không làm giảm nhiệt huyết của các nhà đầu tư trong và ngoài nước bỏ vốn vào các công trình giao thông mà Bộ Giao thông vận tải đang chủ trương…
Đảm bảo đúng pháp luật, hài hoà các lợi ích
Sự kiện nóng trong dư luận những ngày qua, chính là việc Bộ Giao thông vận tải có Văn bản số 3478/BGTVT - ĐTCT đề nghị phương án xử lý trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài, theo hướng di chuyển trạm này từ vị trí hiện tại về trên tuyến quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên để cùng kết hợp với nhà đầu tư BOT quốc lộ 2 đoạn Nội Bài - Vĩnh Yên thu phí, mỗi nhà đầu tư thu một chiều và xem xét tăng giá vé để đảm bảo nguồn thu của các dự án.
Cần nhắc lại rằng, trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài được thành lập theo Quyết định số 327/KHĐT ngày 21/2/1997 của Bộ Giao thông vận tải; sau khi có ý kiến chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giao thông vận tải đã bàn giao nguyên trạng trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài cho nhà đầu tư là Công ty cổ phần Vietracimex8 theo Quyết định số 2465/QĐ - BGTVT ngày 25/8/2009 để thu phí hoàn vốn cho Dự án xây dựng quốc lộ 2 đoạn tránh TP Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc theo hình thức BOT.
Cho đến nay, nhà đầu tư mới chỉ khai thác trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài được hơn 2 năm, chưa bằng 1/8 thời gian thu phí để hoàn vốn và tạo lợi nhuận đúng như các văn bản đã ký kết. S
ẽ không có gì đáng nói nếu đề nghị của Bộ Giao thông vận tải về hướng xử lý đối với trạm thu phí trên phù hợp với nội dung Văn bản số 2250/TTg - KTN ngày 28/12/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc xử lý, sắp xếp lại các trạm thu phí đường bộ khi Quỹ bảo trì đường bộ đi vào hoạt động.
Tại khoản 2 văn bản này, Chính phủ giao Bộ Giao thông vận tải xoá bỏ, dừng thu từ ngày 1/1/2013 đối với các trạm thu phí sử dụng đường bộ nộp ngân sách Nhà nước, các trạm thu phí sử dụng đường bộ trả nợ vay; giao Bộ Giao thông vận tải chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan xử lý đối với các trạm thu phí khác (trừ các trạm thu phí hoàn vốn các dự án BOT) trong tháng 1/2013, báo cáo Thủ tướng Chính phủ những vấn đề vượt thẩm quyền…
Nhã ý của Chính phủ chính là sự nhất quán trong thu hút vốn BOT, không chỉ trong lĩnh vực giao thông mà cả các lĩnh vực khác, không chỉ cho hôm nay, với công trình cụ thể này mà là lâu dài để tiếp tục thu hút các nguồn lực cho chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Vì lẽ đó, cho dù tình hình có thay đổi thì quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ đầu tư vẫn được Chính phủ tôn trọng thực hiện.
Mặt khác, Hợp đồng BOT số 37/CĐBVN - HĐ.BOT ký ngày 14/8/2007 giữa Cục Đường bộ Việt Nam và chủ dự án BOT đường tránh Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc – Công ty Vietracimex8 vẫn đang có hiệu lực pháp luật.
Trả lời báo chí về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải - ông Nguyễn Hồng Trường cho biết: Lý do di chuyển trạm Bắc Thăng Long - Nội Bài lên vị trí như nêu trên vì trạm này thu cho tuyến đường tránh Vĩnh Yên đặt trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Hơn nữa, tuyến đường Thăng Long - Nội Bài do UBND TP Hà Nội quản lý, UBND TP Hà Nội đề nghị Bộ Giao thông vận tải di chuyển trạm để phù hợp với công tác quản lý kết cấu hạ tầng và tránh ùn tắc giao thông…
Thứ trưởng Nguyễn Hồng Trường cho biết thêm, việc di dời không ảnh hưởng tới lợi ích của nhà đầu tư mà thuận lợi cho người dân thì chúng ta nên làm. Bộ Giao thông vận tải đã có văn bản xin ý kiến Chính phủ. Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính xem xét, báo cáo Chính phủ trước ngày 15/5. Chỉ đạo của Chính phủ như thế nào, chúng tôi sẽ thực hiện như vậy.
Trạm thu phí Bắc Thăng Long - Nội Bài.
Phù hợp về quy hoạch, minh bạch trong quản lý mạng thu phí
Cách thức xử lý, sắp xếp lại các trạm thu phí giao thông nói chung và trạm thu phí BOT, PPP nói riêng can hệ trực tiếp tới việc huy động vốn của các nhà đầu tư vào dự án mới nhất là mở rộng nâng cấp quốc lộ 1A dài 1.284km (đoạn chưa mở rộng).
Theo Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Hồng Trường, trong dự án mở rộng quốc lộ 1A nguồn huy động vốn từ các nhà đầu tư qua hình thức BOT (xây dựng, kinh doanh, chuyển giao) và hình thức PPP (hợp tác công tư) giữ vai trò hết sức quan trọng, bởi vốn ngân sách hạn hẹp.
Trong đó, đáng chú ý là 540km của 16 dự án BOT cần huy động tới 38.460 tỷ đồng từ các nhà đầu tư, 18 dự án còn lại đầu tư bằng tiền ngân sách. Phương án hoàn vốn cho các dự án BOT này được thực hiện qua các trạm thu phí, bằng cách lập trạm mới hoặc sử dụng lại các trạm bán quyền thu phí đã hết hạn.
Như thế, chỉ riêng dự án quốc lộ 1A mở rộng sẽ thiết lập thêm khoảng 20 trạm thu phí BOT, xen kẽ còn có các dự án sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ. Nói cách khác, việc giải quyết đúng đắn, có lộ trình và quy hoạch phù hợp hệ thống các trạm thu phí hiện tại, chính là giữ chữ tín để mở đường cho việc thu hút các nguồn vốn vào các dự án BOT, PPP, không chỉ là dự án mở rộng quốc lộ 1A.
Việc sắp xếp các trạm thu phí BOT không chỉ nghiêng về yêu cầu thu hồi vốn, mà còn phải quan tâm tới khả năng chịu đựng của các doanh nghiệp vận tải, các chủ phương tiện bởi đó mới chính là hiệu quả kinh tế - xã hội mà con đường mang lại, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam nêu ý kiến; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thụ, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch và Quản lý giao thông vận tải cho rằng: Thực hiện chiến lược phát triển giao thông vận tải, trong đó phát triển mạng lưới cầu đường nhanh như hiện nay thì việc sắp xếp, điều chỉnh lại các trạm thu phí là cần thiết, nhưng việc xác lập trạm thu phí phải có tầm nhìn dài hạn dựa trên chiến lược phát triển.
Điều này vừa đúng với lộ trình phát triển hạ tầng giao thông nói chung, vừa đảm bảo quyền lợi chính đáng cho các nhà đầu tư đã bỏ vốn vào các công trình giao thông. Tránh tình trạng như việc Bộ Giao thông vận tải cho lập trạm thu phí Định Quán ở Đồng Nai để hoàn vốn cho dự án sửa chữa, nâng cấp quốc lộ 20.
Chưa hết thời hạn thì Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh này kiên quyết đề nghị Bộ Giao thông vận tải dừng ngay việc thu phí trong tháng 4/2013 với lý do không đặt trạm thu phí một nơi mà lại đầu tư BOT ở một nơi khác.
Trở lại việc chuyển giao quyền thu phí trạm Bắc Thăng Long - Nội Bài cho đơn vị đầu tư BOT mới hơn hai năm mà đến nay đã bị coi là không còn phù hợp. Đó chỉ có thể giải thích là cơ quan quản lý chưa đề ra bản quy hoạch phù hợp với tầm nhìn dài hạn đối với các trạm thu phí, nên phải giải quyết phát sinh của từng trạm mang tính tình thế như hiện nay.
Người ta cũng rất khó hiểu, bởi việc thực hiện chủ trương xã hội hoá quyền thu phí chưa thật lâu, mới ngày nào bán thương quyền thu phí các trạm Phù Đổng, Hoàng Mai, Bàn Thạch và trạm cầu Bãi Cháy, nay Bộ Giao thông vận tải lại phải khó khăn trong đàm phán với các nhà đầu tư mua lại quyền thu phí ở một số trạm để phục vụ yêu cầu của Chính phủ. Mà thực chất, chủ trương về quy hoạch phát triển các trạm thu phí bắt nguồn từ sự đề xuất, tham mưu giúp việc của chính Bộ Giao thông vận tải.
Tất nhiên người tham gia giao thông cũng hiểu được khó khăn vướng mắc trong lĩnh vực thu phí và nỗ lực của ngành Giao thông trong tình hình hiện nay. Người dân mong rằng, những vướng mắc tương tự trong lĩnh vực thu phí đường bộ không lặp lại, để giao thông thực sự là mũi tiên phong cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước
