Tất cả các bên cùng "khóc"
Giám đốc Công ty TNHH Phước Hồng, đơn vị xuất khẩu gạo lớn tại Hải Phòng cho biết, cho tới giờ, tổng số gạo của công ty ùn ứ lên đến hơn 30.000 tấn. Đó là chưa kể hàng ngàn tấn nữa đang nằm nguyên trên tàu neo tại cảng hơn 5 ngày qua, bị chủ tàu hối thúc bốc hàng liên tục để còn quay đầu vào Nam cũng đành gác máy, lánh mặt. Trong khi đó, cước vận tải gạo từ Hải Phòng đi Hà Giang đang từ 320.000đ/tấn bỗng tăng vọt lên 850.000 - 900.000đ/tấn, cước đi Lào Cai từ 500.000đ/tấn vọt lên 1 - 1,2 triệu đồng/tấn. Với giá cước tăng đột biến này, lô hàng coi như lỗ nặng. Nhưng dù chấp nhận lỗ để trả cước phí tăng vẫn không có nhà xe nào dám nhận.
Ông Phùng Ngọc Nguyên, PGĐ Công ty TNHH Thống Nhất Bắc Nam, đơn vị có hàng trăm đầu xe tải hạng nặng, trụ sở ở Bắc Giang nhưng cũng bỏ hết công việc xuống thường trực tại các cảng khu vực Hải Phòng nhằm giải quyết trình trạng ứ hàng. Sau khi đàm phán với các chủ hàng, giá cước đi từ Hải Phòng lên Hà Giang từ 500.000đ/tấn lên 1 triệu đồng/tấn đã được thỏa thuận vì giờ đây, mỗi xe chỉ vận tải số lượng giảm đi một nửa tải trọng so với trước thời điểm ngày 1/4.
Cụ thể, loại xe tải 3 dàn trục sau (không kể đầu kéo) trước đây chở 50 tấn thì nay chỉ chở 25 tấn. Bức xúc của ông Nguyên ở chỗ, kể cả khi chấp hành đúng quy định về tải trọng thì xe lên đến Trạm cân lưu động Việt Trì, tỉnh Phú Thọ vẫn bị phạt vì lỗi dàn tải không đều giữa các đầu trục bánh xe (?). Đây chính là nguyên nhân khiến xe chở đúng tải chỉ chạy được vài chuyến liền lập tức phải dừng. Bài toán tăng cước tháo gỡ ách tắc kể như không khả thi.
Chủ tàu Việt Phúc 07, một trong số hàng trăm con tàu neo đậu dọc sông Cấm phía thượng nguồn suốt cả tuần qua thì đứng ngồi không yên vì hàng hóa không thể xuống, mỗi một ngày câu lưu là chi phí phát sinh cả chục triệu đồng, chưa kể các hợp đồng vận chuyển gối đầu chắc chắn sẽ bị cắt bỏ, thất thu tiền tỷ chỉ vì tàu bị "giam lỏng" tại Hải Phòng.
Về phí cảng, bà Lê Thị Thanh Hằng, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Nam Ninh, là chủ nhiều cảng rời khu vực Sông Cấm cho biết, thông thường, mỗi con tàu 6.000 tấn hàng chỉ tối đa 2 ngày là được bốc dỡ xong. Nhưng hiện giờ toàn bộ dàn cầu cảng chỉ hoạt động cầm chừng, trên 300 lao động không có việc làm cũng chỉ vì quy định kiểm tra tải trọng trên các tuyến đường khiến nhà xe không dám chạy, hàng không thể bốc.
Tại thời điểm chúng tôi có mặt tại cảng Nam Ninh, lác đác vài dàn cẩu trục đang loay hoay xuống hàng xếp lên xe, nhưng bà Hằng cho biết, hàng xếp lên xe chỉ để gửi kho để giải phóng cho tàu biển. Nhưng đến nay, tất cả các kho chứa tại Hải Phòng đều đã chật kín hàng hóa gửi chờ vận chuyển. Thế nhưng, không phải chủ hàng nào cũng thuê được kho, còn kho cảng thì từ lâu đã chật cứng. Với tình trạng này, đừng nói là chủ hàng, ngay cả chủ cảng cũng "chết", mỗi một ngày không khai thác sản lượng hết công suất là thiệt cả trăm triệu đồng. Công nhân thiếu, nhỡ việc làm, đối tác bất an, trăm đường đều thua thiệt. Thua thiệt nhiều nhất là nông dân, gạo nói riêng và nông sản nói chung không lưu thông được, cước phí tăng thì doanh nghiệp sẽ buộc phải hạ giá đầu vào. Nghĩa là giá mua nông sản vốn đã thấp, sau thời điểm ngày 1/4 sẽ còn thấp hơn, bởi các nhà kinh doanh tìm mọi cách để bù vào cước phí vận chuyển thì mới có lãi.
Đâu giải pháp tháo gỡ?
Theo lý lẽ của Tổng cục Đường bộ, đơn vị đề ra chủ trương "phủ sóng" cả nước bằng trạm cân lưu động, thì việc kiểm soát tải trọng là điều rất cần thiết nhằm bảo vệ chất lượng những con đường, góp phần đảm bảo ATGT và giảm TNGT. Tuy nhiên, những gì diễn ra từ ngày 1/4 đến nay là điều nằm ngoài dự kiến. Lãnh đạo Sở GTVT Hải Phòng cũng bày tỏ sự ủng hộ chủ trương kiểm soát trọng tải, trạm cân cũng là giải pháp chống quá tải cần thực thi. Tuy nhiên, đặt vấn đề làm thế nào để giải thoát sự ùn tắc ước tính nửa triệu tấn hàng hóa tại các cảng hàng rời, sắp tới còn có thể nhiều hơn khi thắt chặt kiểm tra cả loại phương tiện vận chuyển container thì Sở chưa tìm ra giải pháp nào cả.
Cả Tổng cục Đường bộ lẫn Sở GTVT Hải Phòng đều phủ nhận việc "đánh úp" bằng quy định kiểm soát tải trọng từ ngày 1/4. Đây là quy định có trong Luật Giao thông đường bộ, kèm theo là nhiều văn bản pháp quy, thông tư hướng dẫn, thông báo lộ trình áp dụng đến các doanh nghiệp, đối tượng liên quan. Do đó, cần phải tuân thủ, không vì ách tắc hàng hóa mà hủy bỏ quy định.
Trong khi đó, các doanh nghiệp vận tải, chủ xe, tài xế, chủ hàng có mặt tại các cảng Hải Phòng vẫn quả quyết đây là quyết định bất ngờ. Họ cho biết, hơn 10 năm trước cũng đã một lần bất ngờ triển khai chủ trương kiểm soát tải trọng, hậu quả cũng như thế này (ùn tắc hàng hóa - PV) và sau đó lại hủy bỏ.
Ông Phùng Ngọc Nguyên, PGĐ Công ty TNHH Thống Nhất Bắc Nam đưa ra nhiều lý do để chứng minh quy định trên cần được giãn hoãn nếu không thay đổi nội dung hoặc hủy bỏ. Thứ nhất, hầu hết các phương tiện vận tải hàng hóa đều phải qua quá trình cải tạo thành, thùng xe để tăng sức chứa so với quy chuẩn và đều được cơ quan đăng kiểm của Bộ GTVT cấp phép lưu hành. Với quy định mới về tải trọng thì thành, thùng xe cơi nới trở nên phản tác dụng nên cần phải hoán cải trở lại nguyên dạng ban đầu. Với hàng triệu chiếc xe như thế thì chắc chắn phải có thời gian, phải lùi lại đến thời điểm thích hợp.
Thứ hai, các doanh nghiệp cũng cần có lộ trình sắp xếp lại lực lượng lao động, nhất là đội ngũ lái xe nhằm tránh lãng phí nhân lực tránh lãng phí. Quan trong hơn hết là cần có thời gian đàm phán giữa các thành phần liên quan như chủ hàng, chủ tàu, chủ cảng. Trong đó, mối quan hệ doanh nghiệp với nông dân là quan hệ nhân quả đạt sự đồng thuận, nhất là trong điều kiện kinh tế rất khó khăn như hiện nay, không để phát sinh thêm bất ổn về KTXH.
Thiết nghĩ, đó là những đề xuất hợp lý, đề nghị Bộ GTVT nên nghiên cứu xem xét điều chỉnh lộ trình, quy định về kiểm tra giám sát tải trọng thông qua hệ thống trạm cân lưu động
