Ách tắc hàng hóa tại đây không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho doanh nghiệp mà còn trở thành hiểm họa đe dọa môi trường khi những lô hàng dạng phế liệu, hóa chất độc hại bị phân hủy.
Ảm đạm vùng biên giới
Ông Hoàng Văn Tuyến, Giám đốc Công ty XNK Hoàng Tiến, dẫn chúng tôi "mục sở thị" khu vực bãi hàng hóa và các bến chờ xuất hàng hóa XNK tại điểm thông quan Lục Lầm. Cảnh tượng đầu tiên đó là tầng tầng lớp lớp xe container đang nằm chờ kín bến bãi của Công ty Thương mại dịch vụ Tây Bắc, HTX Lục Lầm và Công ty Quang Phát.
Ông Tuyến than phiền: "Đã gần chục năm tham gia hoạt động XNK, nhưng chưa bao giờ tôi thấy tình trạng doanh nghiệp và phương tiện phải nằm chờ hàng tuần để xuất hàng như hiện nay. Theo tính toán cho thấy, mỗi một ngày doanh nghiệp phải chịu phí tổn để lưu container từ 60 - 80 USD…". Tổng chi phí của các doanh nghiệp là khá lớn.
Cùng với trăn trở của ông Tuyến, bà Nguyễn Thị Vui, Chủ doanh nghiệp Minh Phúc Vui (Hải Phòng), một trong những doanh nghiệp đang hoạt động vận tải hàng hóa XNK qua địa bàn Quảng Ninh cho rằng: "Hiện nay các doanh nghiệp đang phải đối mặt với những khả năng rủi ro lớn do quá phụ thuộc vào động thái quản lý cửa khẩu từ phía Trung Quốc. Cấm hay mở biên đều do họ quyết định và không theo nguyên tắc nào. Làm ngoại thương trong điều kiện không rõ ràng chẳng khác gì…đi câu cá, thật khổ sở, thua thiệt đủ điều”.
Ông Hoàng Cường, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Móng Cái, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty CP Indeco nhìn nhận: "Hệ quả của tình trạng này đã được báo trước từ nhiều năm nay, trong đó, biểu hiện rõ nhất là sự xuống cấp về hạ tầng thương mại và phục vụ XNK; các chính sách biên mậu; tầm nhìn công tác quy hoạch bến cảng, bãi tập kết… tất cả đã vượt tầm kiểm soát của doanh nghiệp. Tôi rất mong các cơ quan quản lý Nhà nước từ địa phương đến Trung ương cần có giải pháp tháo gỡ".
Theo báo cáo của Sở Công thương Quảng Ninh, ở thời điểm hiện nay, hàng hóa tại các khu vực biên giới đang bị ách tắc với số lượng lớn. Chỉ tính riêng khu vực cửa khẩu Móng Cái đã có khoảng 2.000 container hàng hóa XNK đang tồn đọng từ nhiều ngày nay, trong đó có khoảng 45% container hàng đông lạnh.
Giải pháp nào để tháo gỡ?
Sự ách tắc quá lâu khiến thiệt hại về kinh tế ngày càng trở nên trầm trọng. Bên cạnh đó, vấn đề an toàn, vệ sinh môi trường tại các cửa khẩu biên giới cũng đáng lo ngại. Khu vực cửa khẩu đang tồn đọng khoảng 421,81 tấn ắc quy và 255,88 tấn vi mạch điện tử và đầu kỹ thuật số đã qua sử dụng trong container của 5 doanh nghiệp.
Mặc dù Hải quan Quảng Ninh đã ra các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đồng thời buộc tái xuất toàn bộ hàng hóa có chứa chất thải nguy hại về quốc gia xuất khẩu, nhưng đến nay vẫn chưa thể thực hiện.
Sở Công thương Quảng Ninh cũng đã có văn bản kiến nghị UBND tỉnh báo cáo Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép cho doanh nghiệp được tái xuất toàn bộ hàng ắcquy đang lưu giữ tại Móng Cái sang Trung Quốc, nhằm tránh những hậu quả về môi trường trên địa bàn tỉnh. Song, số hàng hóa thông thường còn bị Trung Quốc "cấm biên" thì ắc quy cũ, rác thải điện tử làm sao chui lọt? Rất có thể sẽ xuất hiện "làn sóng" doanh nghiệp bỏ của lại "hiện trường". Lúc đó, ảnh hưởng về môi trường thì địa phương phải gánh chịu.
Để ổn định tình hình kinh doanh và bảo vệ môi trường ở cửa khẩu Quảng Ninh tại cuộc họp ngày 29/6 vừa qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành chức năng liên quan cần tạo mọi điều kiện tốt nhất hỗ trợ doanh nghiệp trong việc hoàn chỉnh giấy tờ, hồ sơ xuất khẩu; phân bổ lượng hàng hóa ra biên giới một cách hợp lý.
Mặt khác, yêu cầu Công ty Điện lực Quảng Ninh tăng cường chỉ đạo các chi nhánh điện tại các địa phương vùng biên giới có biện pháp cung cấp đủ nguồn điện, nhất là cung cấp tại các khu vực tập trung hàng đông lạnh tạm nhập tái xuất, để giảm thiệt hại cho các doanh nghiệp.
Theo dự đoán, những năm tới đây, chính sách và quy định của Trung Quốc đối với buôn bán biên mậu và các văn bản về kiểm dịch, vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn sẽ còn là trở ngại.
Vì vậy, doanh nghiệp cần nhạy bén trong kinh doanh, nâng cao tính chủ động tìm hiểu thông tin và những quy định mới để thực hiện, đồng thời cần đàm phán thống nhất với đối tác hạn chế gửi hàng từ nước ngoài về Việt Nam, tránh lưu giữ hàng hóa nhiều ngày tại khu vực biên giới để giảm thiểu thiệt hại về kinh tế, bảo đảm an ninh trật tự, môi trường.
Nhà nước cũng cần hoàn thiện hành lang pháp lý, sửa đổi, bổ sung các hiệp định và cần tiếp tục đầu tư phát triển có trọng điểm đối với các khu kinh tế cửa khẩu - đầu mối của các hành lang kinh tế liên vùng và cần có sự hỗ trợ hơn nữa cho công tác xúc tiến thương mại vào thị trường Trung Quốc
