Đến nay, tỉnh Nghệ An đang nỗ lực chuẩn bị các điều kiện tốt nhất để phục vụ dự án, trong đó đã sẵn sàng khởi công khu tái định cư đầu tiên vào ngày 19/8.
Theo Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc Bắc - Nam, dự án này có tổng chiều dài 1.541km, trong đó đoạn qua tỉnh Nghệ An dài 85,5km. Qua rà soát mới nhất của Sở Xây dựng Nghệ An, toàn tỉnh có khoảng 38 cụm dân cư bị ảnh hưởng bởi tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam, với tổng số 2.150 hộ dân có đất ở nằm trong phạm vi dự án; trong số đó 1.942 hộ dân sẽ được bố trí tái định cư.
Để giải quyết nhu cầu cấp thiết về chỗ ở mới cho người dân, tỉnh Nghệ An dự kiến xây dựng 30 khu tái định cư, với tổng diện tích lên tới hơn 102ha, tổng kinh phí đầu tư khoảng 1.450 tỷ đồng. Hiện tại, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Xây dựng và về việc mỗi tỉnh, thành phố có dự án đi qua cần hoàn thiện thủ tục phê duyệt đầu tư ít nhất 1 khu tái định cư trước ngày 19/8/2025, tỉnh Nghệ An đã xem xét, quy hoạch 3 vị trí tái định cư để kịp khởi công trước mốc thời gian nói trên.
Cụ thể, hiện nay 3 vị trí được đánh giá có quỹ đất sạch, khả năng kết nối hạ tầng thuận lợi, ít vướng mắc về giải phóng mặt bằng và có thể triển khai nhanh trong giai đoạn đầu của dự án gồm: khu đất diện tích 8ha, dự kiến bố trí 200 hộ dân, tổng kinh phí khoảng 100 tỷ đồng tại phường Hoàng Mai; khu đất diện tích 1,5ha, tái định cư cho 30 hộ dân với kinh phí khoảng 18 tỷ đồng tại xã Tân Châu và khu đất có diện tích 5ha, dự kiến tái định cư cho 145 hộ dân, với kinh phí khoảng 60 tỷ đồng tại xã Hưng Yên Nam.
Đến nay, Sở Xây dựng Nghệ An đã nỗ lực xây dựng mẫu định hình thiết kế quy định chung về xây dựng khu tái định cư. Đồng thời, tiếp tục rà soát các điểm chưa phù hợp trên tuyến theo hồ sơ thiết kế cơ sở, đặc biệt là các điểm chồng chéo vào khu dân cư, khu đất sản xuất, kinh doanh tập trung. Phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu giải pháp đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng; rà soát, tham mưu điều chỉnh các quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn và các quy hoạch liên quan để đảm bảo đủ cơ sở triển khai các khu tái định cư.
Đối với các khu tái định cư còn lại, hiện tỉnh Nghệ An vẫn đang nỗ lực rà soát, điều chỉnh hướng tuyến của dự án nhằm hạn chế tối đa tác động đến đời sống dân cư. Qua đó, trên cơ sở thực tiễn triển khai, tỉnh Nghệ An sẽ cho phép các địa phương được chủ động triển khai giải phóng mặt bằng và xây dựng các khu tái định cư trước, sau đó sẽ tiến hành điều chỉnh quy hoạch đất và các quy hoạch liên quan. Đồng thời, sớm bố trí nguồn vốn cho các địa phương hoặc kiến nghị Trung ương hỗ trợ, nhằm đảm bảo tiến độ thực hiện và sớm ổn định đời sống người dân bị ảnh hưởng.
Theo báo cáo, dự án đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc Bắc - Nam khi đi qua tỉnh Nghệ An dự kiến sẽ bố trí 2 trạm dồn dịch để phục vụ các phương tiện bảo trì. Tuyến được nghiên cứu và xác định theo hai đoạn chính, đoạn từ thị xã Hoàng Mai (cũ) đến núi Thần Vũ giáp ranh giữa các huyện Diễn Châu (cũ) và Nghi Lộc (cũ) và đoạn từ núi Thần Vũ đến sông Lam giáp tỉnh Hà Tĩnh.
Về cơ bản, các tuyến này song song về phía Đông với đường bộ cao tốc Bắc - Nam, sau đó đi chung hành lang và nằm giữa tuyến cao tốc và tuyến tránh Vinh để sang địa phận tỉnh Hà Tĩnh. Trên địa bàn tỉnh Nghệ An sẽ có một nhà ga đường sắt cao tốc với tên gọi ga Vinh đặt tại xã Hưng Nguyên (nằm trong Khu công nghiệp VSIP và trục Quốc lộ 46 mới). Ga Vinh kết nối khu vực phía Tây nội đô với trung tâm thành phố. Đây là ga có 4 đường, phục vụ tất cả các đoàn tàu dừng đỗ tại đây.
Ngoài ra, trên địa phận tỉnh Nghệ An còn có 1 Depot là nơi tập kết, bảo trì, bảo dưỡng các đoàn tàu, đồng thời phục vụ công tác kỹ thuật như kiểm tra phương tiện, thiết bị thi công. Depot Vinh được bố trí tại xã Lam Thành và xã Hưng Nguyên Nam, có chức năng phục vụ khai thác đoạn tuyến Ngọc Hồi - Vinh.
Ông Hoàng Phú Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết: để chuẩn bị các điều kiện tốt nhất, đặc biệt là khâu giải phóng mặt bằng, tái định cư cũng như di dời hạ tầng kỹ thuật đường điện, tỉnh Nghệ An đã huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, kết hợp tuyên truyền đến tận các cơ quan, tổ chức và người dân thuộc diện bị ảnh hưởng để đồng thuận trong quá trình thực hiện. Cùng với đó, ngày 30/6/2025 Tỉnh uỷ Nghệ An cũng đã ban hành Quyết định số 3995-QĐ/TU thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đoạn qua địa bàn tỉnh Nghệ An.
Ban Chỉ đạo do đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Đức Trung làm Trưởng ban. Cùng với đó, Nghệ An đã ban hành nhiều văn bản yêu cầu các sở, ngành và địa phương rà soát, triển khai các phần việc đảm bảo điều kiện thuận lợi nhất trong quá trình triển khai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Hoàng Phú Hiền cho biết thêm, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng, tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo các địa phương căn cứ hướng tuyến trong hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tính khả thi để tuyên truyền, thông báo đến người dân trong phạm vi dự kiến giải phóng mặt bằng, nhằm nâng cao ý thức, hạn chế tình trạng xây dựng trái phép, giữ gìn ANTT. Tỉnh cũng chỉ đạo các sở, ngành, địa phương rà soát hộ dân, khu dân cư bị ảnh hưởng để xác định quy mô, vị trí, số lượng khu tái định cư cần đầu tư. Với việc toàn tỉnh bố trí hơn 30 khu tái định cư trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã, cũng ảnh hưởng đến điều chỉnh các loại quy hoạch, trong đó có quy hoạch khu tái định cư, nên cần thêm thời gian khảo sát, lựa chọn vị trí phù hợp.
Đến nay, công tác chuẩn bị cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua địa bàn tỉnh Nghệ An đang được địa phương chuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo, đảm bảo tốt nhất trong quá trình triển khai thực hiện. Trong đó, trước tiên là chuẩn bị tốt nhất các điều kiện để sẵn sàng khởi công khu tái định cư đầu tiên vào ngày 19/8 sắp tới theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Xây dựng.
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư vào tháng 11/2024, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (hơn 67,3 tỷ USD). Tuyến dài 1.541 km, từ ga Ngọc Hồi (TP Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP Hồ Chí Minh), dự án đi qua 15 tỉnh, thành của cả nước. Tuyến đường sắt tốc độ cao sử dụng khổ đường đôi 1.435mm, tốc độ thiết kế 350km/h, tải trọng 22,5 tấn/trục.
Toàn tuyến có 23 ga hành khách, 5 ga hàng hóa, phục vụ vận tải tốc độ cao và có thể chuyển đổi sang chở hàng khi cần. Dự kiến, công trình khởi công trước ngày 31/12/2026 và cơ bản hoàn thành vào năm 2035.
Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực cho Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam 
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam: Hình thức đầu tư nào cũng phải đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc 
