Khi hóa chất biến thực phẩm thành “món hàng”
Ngày 11/5, Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TP Hồ Chí Minh triệt phá một cơ sở tại phường Bình Trị Đông chuyên sử dụng chất cấm để sản xuất, buôn bán thịt bò giả. Các đối tượng mua thịt đùi heo về ngâm trong dung dịch pha Sodium Metabisulphite để khử mùi, thay đổi màu sắc và trạng thái. Sau đó, thịt tiếp tục được xử lý, tạo màu để giống thịt bò rồi đưa ra thị trường. Biết rõ loại hóa chất này bị cấm sử dụng để chế biến thịt nhưng các đối tượng vẫn làm vì lợi nhuận. Người mua khó biết miếng thịt đang nằm trên quầy hàng là thịt heo đã ngâm hóa chất. Từ năm 2024 đến nay, hơn 15 tấn thịt bò giả và hơn 50 tấn thịt bò đông lạnh ngâm hóa chất đã được đưa ra thị trường, thu lợi hơn 9 tỷ đồng.
Ngày 5/10, Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TP Hồ Chí Minh phối hợp với các đơn vị chức năng triệt phá đường dây nuôi, vận chuyển và tiêu thụ heo sử dụng chất salbutamol với quy mô lớn. Cơ quan CSĐT đã khởi tố, bắt tạm giam 9 bị can về các tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, “Buôn bán hàng cấm”, “Đưa hối lộ” và “Nhận hối lộ”.
Từ tháng 1/2026 đến nay, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn heo sử dụng chất cấm tạo nạc ra thị trường, giá trị ước tính hơn 600 tỷ đồng.
Đáng chú ý, vụ án không chỉ dừng lại ở người chăn nuôi hay kinh doanh heo. Cơ quan điều tra còn làm rõ hành vi của một kiểm dịch viên động vật thuộc Trung tâm kiểm dịch và chẩn đoán xét nghiệm thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản TP Đồng Nai. Người này bị cáo buộc nhận tiền để ký xác nhận kiểm dịch, cấp giấy chứng nhận sai quy trình, tạo điều kiện để heo nhiễm chất cấm được đưa ra khỏi địa bàn.
Khi giấy kiểm dịch trở thành tấm vé đưa heo nhiễm chất cấm ra thị trường, câu chuyện không còn là sai phạm của một hộ chăn nuôi. Nó đã trở thành vấn đề của cả chuỗi kiểm soát.
Tại Đồng Nai, một đường dây thu mua, giết mổ và tiêu thụ heo bệnh, heo chết cũng bị Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an thành phố triệt phá. Kết quả điều tra ban đầu xác định khoảng 400 tấn heo bệnh, heo chết đã được đưa ra thị trường, thu lợi bất chính trên 10 tỷ đồng.
Chất cấm không chỉ sử dụng đối với heo, các đối tượng còn dùng để tẩm vào mì, bún, rau củ quả… Chẳng hạn, ngày 26/4, Cơ quan CSĐT Công an TP Hồ Chí Minh khởi tố, bắt giam Nguyễn Thị Mỹ Phụng và chồng là Phạm Tuấn Thanh về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”. Từ năm 2014 đến nay, hai đối tượng này sử dụng hóa chất cấm để tăng độ dai, kéo dài thời gian bảo quản và đưa ra thị trường hơn 2.800 tấn mì tươi chứa độc tố. Người mua không thể nhận biết chúng đã được tẩm hóa chất cấm.
Mỗi vụ án được làm rõ không chỉ ngăn thực phẩm nguy hại lên mâm cơm mỗi gia đình mà còn là lời cảnh báo đối với những người bất chấp sức khỏe cộng đồng để trục lợi.
Không để lòng tham đánh đổi sức khỏe cộng đồng
Đằng sau mỗi vụ thực phẩm không an toàn không chỉ có người trực tiếp sản xuất hay buôn bán, mà còn có thể là cả một chuỗi người tham gia từ cung cấp nguyên liệu, vận chuyển đến hợp thức hóa giấy tờ. Biết sai nhưng vì lợi nhuận nên nhiều người vẫn làm, thậm chí tiếp tay, làm ngơ trước vi phạm. Vì vậy, cuộc chiến chống thực phẩm “bẩn” không thể chỉ dừng ở kiểm tra, xử phạt mà phải kiểm soát chặt từ gốc đến tay người tiêu dùng.
Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TP Hồ Chí Minh cho rằng, sự thiếu minh bạch trong chuỗi sản xuất, kinh doanh thực phẩm tạo ra rủi ro lớn cho người tiêu dùng và gây khó khăn cho công tác quản lý. Do đó, cần xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, qua đó chuyển từ phương thức quản lý, phòng chống theo kiểu truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ. Việc này không chỉ phục vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn là công cụ rất quan trọng đối với cơ quan quản lý và lực lượng chức năng. Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an, Công an TP Hồ Chí Minh đang tổng rà soát các cơ sở sản xuất, kinh doanh theo những ngành hàng trọng điểm.
Điều đó có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh những thủ đoạn gian dối ngày càng tinh vi. Khi một miếng thịt heo có thể biến thành thịt bò, khi hóa chất có thể làm thay đổi đặc tính thực phẩm, khi giấy tờ kiểm dịch có thể bị lợi dụng thì việc chỉ nhìn vào sản phẩm là không đủ, cần kiểm soát cả nguồn gốc, quá trình sản xuất và lưu thông.
Ông Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Nhà nước quản lý chủ yếu theo hướng "hậu kiểm", phần lớn sản phẩm do doanh nghiệp tự công bố hoặc đăng ký bản công bố. Vì vậy, tính trung thực và minh bạch thông tin là điều kiện tiên quyết để hệ thống này vận hành. Nếu thông tin bị làm giả hoặc mập mờ, người tiêu dùng sẽ gánh chịu rủi ro lớn nhất về ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Với doanh nghiệp chân chính, thương hiệu sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Còn với cơ quan quản lý rơi vào thế bị động, gặp rất nhiều khó khăn trong việc khoanh vùng, thu hồi sản phẩm vi phạm, làm tăng nguy cơ lan rộng các sự cố an toàn thực phẩm.
Người tiêu dùng không thể đánh giá mức độ an toàn của sản phẩm, làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm, sử dụng thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng hoặc không bảo đảm quy chuẩn. Thực phẩm không an toàn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển giống nòi. Minh bạch hóa thông tin thực phẩm không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà là điều kiện sống còn để xây dựng một môi trường tiêu dùng an toàn, bảo vệ sức khỏe nhân dân và khẳng định uy tín thương mại của doanh nghiệp, người sản xuất.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra 16.540 cơ sở, phát hiện 1.135 cơ sở vi phạm; đã xử lý 1.023 cơ sở, tổng số tiền phạt hơn 11 tỷ đồng. Cơ quan chức năng đã khởi tố 26 vụ án với 60 bị can liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm và vi phạm quy định an toàn thực phẩm. Thành phố cũng ghi nhận 21 vụ nghi ngờ ngộ độc thực phẩm; 9 vụ đã có kết luận với 637 người mắc, 453 người nhập viện.
Khi một thời gian dài người tiêu dùng liên tiếp nghe thông tin thịt giả, mì chứa hóa chất, heo nhiễm chất cấm, heo bệnh, sữa giả, thuốc giả... niềm tin vào thị trường sẽ bị bào mòn. Khi ấy, người chịu thiệt không chỉ là người tiêu dùng, mà những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào nguyên liệu, quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng cũng bị ảnh hưởng.
Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của cuộc chiến chống thực phẩm “bẩn” không phải làm cho người dân sợ tất cả thực phẩm. Mục tiêu là tạo ra một thị trường mà người dân có thể biết mình đang mua gì, sản phẩm từ đâu đến, ai chịu trách nhiệm và nếu có sai phạm thì ai bị xử lý.
Một mâm cơm an toàn phải bắt đầu từ trách nhiệm và sự minh bạch của cả chuỗi cung ứng. Bất cứ ai đặt lợi ích lên trên sức khỏe cộng đồng đều bị ngăn chặn và xử lý nghiêm trước khi sản phẩm ấy đến tay người tiêu dùng.
