Bắt buộc cũng trốn!
Gọi là bắt buộc nhưng thực tế, số đối tượng không tham gia còn khá nhiều (trốn đóng BHXH cả số lượng và mức tiền lương phải đóng BHXH), nhất là khu vực ngoài quốc doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, tổ chức và cá nhân kinh doanh có thuê, mượn lao động. Việc trốn đóng BHXH xảy ra cả trong khu vực nhà nước (chủ yếu ở các đơn vị sự nghiệp thuê lao động theo hợp đồng) nhưng ở mức thấp hơn. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới người lao động trốn BHXH bắt buộc, điều mà theo đúng nghĩa thì họ cần phải tham gia để được hưởng lợi.
Thực tế cho thấy, việc xác định và quản lý đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc theo luật định đối với khu vực ngoài nhà nước là công việc hết sức khó khăn. Mặc dù đã 6 năm bổ sung quy định về đối tượng đóng BHXH, đến nay chưa có bất kỳ cuộc điều tra, thống kê quy mô nào để có được số liệu một cách tương đối thống nhất làm cơ sở cho các cơ quan có trách nhiệm tiến hành quản lý, theo dõi số đối tượng đóng BHXH theo luật định một cách chặt chẽ.
Qua giám sát và phân tích số liệu cho thấy, tổng quỹ thu BHXH bắt buộc năm sau đều cao hơn năm trước nhưng thấp hơn tốc độ điều chỉnh tăng mức lương tối thiểu và tổng số đối tượng tăng thêm. Điều đó cho thấy, việc thu quỹ BHXH bắt buộc vẫn thụ động, phụ thuộc vào việc đăng ký của tổ chức, doanh nghiệp chứ chưa xuất phát từ công tác quản lý, kiểm soát số đối tượng và tiền lương đóng BHXH theo luật định của các cơ quan, tổ chức.
Tốc độ tăng thu quỹ BHXH thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng chi quỹ BHXH, như năm 2009 thu tăng 20,1% trong khi chi lại tăng 45,9%. So sánh chi - thu quỹ hằng năm cho thấy, tốc độ chi quỹ tăng rất nhanh và xu hướng tất yếu sẽ dẫn đến phải lấy vào quỹ kết dư để bảo đảm cân đối thu - chi hằng năm, về lâu dài sẽ dẫn tới mất an toàn quỹ BHXH. Đồng thời, trong khi cân đối thu - chi quỹ hưu trí, tử tuất ngày càng thu hẹp thì quỹ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp vẫn kết dư khá lớn.
Theo thống kê của BHXH Việt
Vì sao "né"?
Số nợ đọng BHXH vẫn "liên khúc tăng". Nếu như năm 2008 số tiền nợ, chậm đóng BHXH cộng dồn trên 2.286 tỷ đồng (trong đó số nợ đọng khó đòi là 966 tỷ đồng, chiếm 43,5%), năm 2009, con số này là 2.093 tỷ đồng (trong đó số nợ đọng khó đòi là 529 tỷ đồng, chiếm 25,3%) thì 6 tháng đầu năm 2010, số nợ đọng này vẫn ở tình trạng… khó đòi. Tình trạng nợ đọng, chậm đóng BHXH xảy ra ở tất cả các tỉnh, thành phố.
Qua phân tích, số nợ đọng so với tổng số Quỹ BHXH không phải quá lớn song tính chất lại nghiêm trọng do đây là khoản tiền của người lao động đóng góp bị chiếm dụng. Bên cạnh đó, tình trạng nợ đọng BHXH đã trở nên trầm trọng ở một số tỉnh, thành phố có số lượng doanh nghiệp lớn, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp và gây bức xúc cho các cơ quan quản lý nhà nước về lao động cũng như chính người lao động, ảnh hưởng đến chính sách an sinh xã hội lâu dài. Đặc biệt là tình trạng chây ỳ của một số doanh nghiệp và chưa có biện pháp giải quyết dứt điểm. Thực trạng nghiêm trọng ở một số địa phương như TP HCM, Hà Nội, Đồng Nai, tại đây đã tiến hành khởi kiện người sử dụng ra tòa án, tuy nhiên hành trình khởi kiện tỏ ra không mấy khả quan.
Chưa nhận thức được lợi ích lâu dài, mức thu nhập thấp và sự rườm rà trong khâu chi trả chính là nguyên nhân khiến người lao động tại đây không mặn mà
