Người tiêu dùng vẫn phải mua xe giá cao trong khi ngành sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước lại gặp khó khi phải đối phó với làn sóng nhập khẩu xe nguyên chiếc lấn lướt là nghịch lý với thị trường ôtô hiện nay.
Vẫn phải mua xe giá cao
Ông Trần Vinh, đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu xe nguyên chiếc ở TP HCM cho hay, giá "đô" tăng cao như thời gian gần đây, nhập một chiếc xe có giá bán tại nước ngoài là 20 - 30 ngàn USD sẽ phải bỏ ra thêm 30 - 40 triệu đồng. Chi phí này bắt buộc phải tính vào giá bán xe. Các nhà sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước cũng phải nhập khẩu linh kiện, máy xe… nên cũng không nằm ngoài tình trạng phải chịu trận do tỉ giá USD tăng. Do đó một số hãng đã tính đến chuyện nhích giá bán hoặc cắt bớt phụ tùng tặng kèm theo xe để bù đắp vào khoản này.
Anh Tú, một người dân ở quận Thủ Đức lần đầu mua xe hơi nên đã tỏ ra khá bất ngờ với số tiền tăng thêm so với giá bán chiếc xe là 999 triệu đồng đã có VAT. Bởi khi cộng các khoản phí trước bạ, lệ phí cấp đăng ký và biển số, bảo hiểm, phí giao thông đường bộ… chiếc xe đã có giá lên tới hơn 1,12 tỉ đồng.
Đắt đỏ là vậy, song vì nhu cầu đi lại, người mua xe vẫn cứ phải cắn răng chi trả và ôtô vẫn bán chạy ào ào. Tuy là tháng Ngâu, tiêu thụ xe giảm mạnh so với tháng trước, song theo thông tin từ Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (Vama), ông Yoshihisa Maruta, doanh số bán xe trên cả nước vẫn đạt 18.236 chiếc trong tháng 8 vừa qua, trong đó xe hơi chiếm 10.309 chiếc, còn lại là xe thương mại và một lượng nhỏ xe chuyên dụng.
Tổng doanh số tiêu thụ ôtô của cả nước đến hết tháng 8 vẫn tăng 57% so với năm ngoái khi đã có tới 142 ngàn xe các loại được bán ra. Xe trong nước hầu như không giảm giá suốt mấy năm gần đây, nên người tiêu dùng chỉ còn kỳ vọng vào các dòng xe nhập khẩu về từ khu vực AFTA với chính sách thuế đã giảm mạnh từng năm sẽ tạo áp lực kéo giảm xe bán trong nước xuống thấp hơn.
 |
| Ôtô trong nước gặp khó vì làn sóng xe nhập khẩu. |
Nhưng thực tế, từ đầu năm đến hết tháng 8 vừa qua đã có trên 36,8 ngàn xe nhập các loại được bán ra, chiếm hơn 1/4 lượng ôtô tiêu thụ trong nước, thì ôtô vẫn trong trạng thái neo giá và có xu thế nhích lên ở nhiều dòng xe. Mặc cho số liệu của Tổng cục Hải quan thể hiện rằng trong tháng 7 vừa qua, giá nhập khẩu bình quân với ôtô nguyên chiếc các loại đã giảm mạnh ở mức gần 31%.
Giá xe cao đã khiến người tiêu dùng thiệt thòi, thông tin một số hãng xe tiến hành triệu hồi xe do lỗi kỹ thuật liên tục được đưa ra gần đây càng khiến người sử dụng lo lắng. Hơn 2 năm rưỡi mua chiếc xe Chevrolet Captiva, ông Nguyễn Ngọc Đạt, ở quận 3, TP HCM chỉ được "trải nghiệm cảm giác xe xịn" được chừng 3 tháng. Sau đó phát hiện tiếng hú phát ra lúc xe đang chạy với vận tốc 60 km/h ở các số lớn. Ông Đạt đem xe đến Công ty TNHH Đông Đô Thành, đại lý ủy quyền của Hãng GM để kiểm tra và được phía công ty này cho người chạy xe để kiểm tra nhưng họ không phát hiện được tiếng hú của xe và khẳng định xe tốt không có gì trục trặc.
Tuy nhiên, vì nóng lòng với chiếc "xế cưng" của mình, sau đó ông Đạt đã chạy để kiểm tra và vẫn có tiếng hú. Bận công việc nên phải hai tháng sau đó ông Đạt mới đem xe đến đại lý để yêu cầu kiểm tra lại. Đại lý cho người chạy thử và vẫn cho rằng không phát hiện ra tiếng hú lạ từ xe. Một tháng sau, ông Đạt lại đem xe đến yêu cầu nơi bán cho người của công ty cùng đi, lần này nhân viên đại lý bán xe đã nghe và xác nhận có tiếng hú.
Tháng 9/2013, phía Công ty Đông Đô Thành đã có văn bản xác nhận tình trạng kỹ thuật xe. Theo đó, khi chạy thử xe trên đường cùng khách hàng, xe đạt tốc độ 60 km/h thì xuất hiện tiếng hú. Như vậy yêu cầu của khách hàng kiểm tra tiếng hú là có thật. Trách nhiệm bảo hành thuộc về phía Hãng GM, mà đại lý ủy quyền tại TP HCM là Công ty Đông Đô Thành. Nhưng đại lý này đề nghị ông Đạt phải cho mở hộp số ra để xem chi tiết nào bị lỗi. Không được chủ xe đồng ý vì xe mua mới chính hãng và mới chạy được gần 3.800 km, nơi bán xe đề nghị ông Đạt đem xe về chờ nhà máy trả lời sau.
Không được phản hồi, từ đó đến nay ông Đạt đã 2 lần khiếu nại tới Nhà máy GM Việt Nam tại Thanh Trì, Hà Nội, nhưng sự việc chưa được giải quyết dứt điểm. Ông Đạt bức xúc: "Từ khi mua xe đến nay, tôi không dám đi đường xa và cũng không dám chạy nhanh. Khi cầm lái, trong người lúc nào cũng lo lắng"…
Lo đối phó với xe nhập
Sau nhiều năm bị giới kinh doanh xe nhập nguyên chiếc phàn nàn về chuyện xe sản xuất lắp ráp trong nước được bảo hộ, đến nay công nghiệp chế tạo chi tiết, tổng thành ôtô trong nước mới chỉ có khoảng 200 doanh nghiệp nhưng chủ yếu chế tạo những chi tiết đơn giản, công nghệ thấp và chỉ để phục vụ trong nước. Về công nghiệp lắp ráp ôtô, dù đã có hơn 55 doanh nghiệp, đầu tư nhiều dây chuyền hiện đại, năng lực sản xuất khoảng 460 ngàn xe/năm, nhưng ôtô sản xuất lắp ráp trong nước vẫn đang phải đối mặt với áp lực từ các dòng xe nhập khẩu nguyên chiếc.
Nếu như năm 2013, tổng số lượng ôtô bán ra là 110,5 ngàn chiếc, xe lắp ráp trong nước còn đạt hơn 88 ngàn chiếc và xe nhập khẩu nguyên chiếc ở mức 22,5 ngàn chiếc. Thì năm 2014, trong số 157,8 ngàn xe đã bán ra, lượng xe nhập nguyên chiếc đã chiếm tới 41,2 ngàn. Trong 8 tháng đầu năm nay, doanh số bán ra của xe lắp ráp trong nước tăng 54% trong khi xe nhập khẩu tăng đến 67% với 36,8 ngàn xe được bán ra. Từ đầu năm tới nay, số tiền trả cho nhập khẩu ôtô đã đạt 3,8 tỉ USD, tăng hơn 80%, riêng ôtô nguyên chiếc tăng 132%.
 |
| Xe nhập ồ ạt về cảng. |
Dẫn đầu cả về năng lực sản xuất và số lượng xe tiêu thụ về Việt Nam, nhưng thông tin được chia sẻ trong một hội thảo về công nghiệp hỗ trợ vào cuối tháng 8 vừa qua cho thấy: Toyota đang phải cân nhắc việc sản xuất ôtô tại Thái Lan rồi bán sang Việt Nam hay duy trì sản xuất tại Việt Nam.
Lý giải cho vấn đề này là hiện mỗi năm Toyota Thái Lan sản xuất tới con số 1 triệu chiếc, trong khi đó Toyota Việt Nam chỉ sản xuất 45 ngàn xe nên chi phí sản xuất tại Việt Nam cao hơn Thái Lan 20%. Sức mua trên thị trường thấp, nên không chỉ riêng với nhà sản xuất này, chi phí sản xuất ôtô trong nước của các hãng khác cũng luôn cao hơn chi phí sản xuất xe cùng loại tại các nước Asean.
Đã vậy, công nghiệp lắp ráp, sản xuất ôtô trong nước còn phải lo đối phó với lộ trình giảm thuế nhập khẩu xe từ khu vực AFTA với mức thuế giảm dần, còn ở mức 0 - 5% vào năm 2018. Do đó cũng đã nhiều lần Vama đưa ra đề nghị giảm đến mức thấp nhất các loại phí và thuế liên quan đến đăng ký ôtô như phí trước bạ, phí cấp mới đăng ký và biển số... để kích cầu thị trường.
Giá xe trong nước cao đã tạo cơ hội cho xe nhập khẩu nguyên chiếc tràn về. Phân tích về nguồn gốc xe ngoại vào thị trường Việt Nam qua số liệu nhập khẩu suốt những năm qua, Trung Quốc hiện đã là thị trường chính cung cấp ôtô nguyên chiếc về Việt Nam. Nếu như năm 2013 các doanh nghiệp trong nước mới chỉ phải bỏ ra 165 triệu USD để nhập về 4,26 ngàn chiếc, thì đến năm 2014, đã có hơn 13,8 ngàn xe được nhập về từ Trung Quốc với số tiền bỏ ra đã tăng lên tới 538 triệu USD. Theo sát Trung Quốc, năm ngoái lượng xe nhập về từ Hàn Quốc đạt con số gần 9,8 ngàn chiếc, tăng 51%; xe nhập về từ Thái Lan là 8,3 ngàn chiếc, tăng 133%, và Ấn Độ 6,6 ngàn chiếc, tăng cao đến 134%...
Chỉ mới tính đến hết tháng 7 vừa qua cũng đã tiếp tục có hơn 18 ngàn xe được nhập về từ Trung Quốc; 14,2 ngàn xe nhập về từ Hàn Quốc; Thái Lan cũng đã kịp cung cấp 12 ngàn xe; Ấn Độ là 8,5 ngàn xe... do đó số tiền bỏ ra để nhập khẩu xe của cả nước từ đầu năm đến nay đã đạt tới con số 3,8 tỉ USD cũng là chuyện không lạ.
Để góp phần chặn bớt dòng chảy xe nguyên chiếc đang ồ ạt tràn vào Việt Nam, giới sản xuất, lắp ráp xe trong nước cũng đã đưa ra quan điểm là để đảm bảo tính công bằng giữa ôtô sản xuất, lắp ráp trong nước và ôtô nhập khẩu nguyên chiếc dạng cùng loại, Nhà nước cần xem xét cơ sở tính thuế tiêu thụ đặc biệt. Nhưng thực tế, chi phí sản xuất ôtô ở các nước trong khu vực thấp hơn trong nước, nên việc áp giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt bằng nhau giữa 2 dòng xe này là không có cơ sở.
Và câu chuyện lớn hơn vẫn là tâm lý tin tưởng vào xe nhập nguyên chiếc của người tiêu dùng: Chỉ cần bán với giá ngang bằng với xe cùng loại sản xuất lắp ráp trong nước, xe nhập nguyên chiếc đã có thể dư sức cạnh tranh với xe nội địa. Như vậy, ngành công nghiệp ôtô bao giờ mới có thể mạnh hơn được? Và người tiêu dùng, đến bao giờ mới được sử dụng những chiếc xe hơi đúng với giá trị đồng tiền mình bỏ ra?
