Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp cùng nhiều biến động khác trong khu vực cũng như quốc tế, ASEAN vẫn kiên cường khẳng định rõ tinh thần đoàn kết, chủ động đối mặt với khó khăn, thách thức, cùng nhau vượt qua nghịch cảnh, từng bước phục hồi kinh tế để chăm lo ngày càng tốt hơn cho người dân.
Khẳng định vai trò, giá trị qua những thách thức
Kể từ khi thành lập tới nay, trải qua nhiều thử thách trước những biến động của thế giới, đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN ngày càng được bồi đắp và củng cố. Chính “phương cách ASEAN”, đoàn kết và thống nhất đã giúp ASEAN và các nước thành viên vượt qua những giai đoạn sóng gió của khu vực và thế giới.
Càng qua khó khăn và sóng gió, ASEAN càng trưởng thành, tinh thần đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm càng được đề cao, phương cách và bản sắc của ASEAN càng tỏa sáng. Thực tế cho thấy, chỉ khi giữ vững và phát huy phương cách và bản sắc của mình, ASEAN mới khẳng định được uy tín, vị thế và vai trò trung tâm, quan hệ với các đối tác được mở rộng và sâu sắc hơn, từ đó tranh thủ được sự ủng hộ và hỗ trợ của quốc tế cho thúc đẩy phát triển và liên kết của ASEAN.
Trung thành với mục đích, tôn chỉ hoạt động của mình, ASEAN đã phát huy đúng, đầy đủ và phù hợp vai trò trong thúc đẩy đối thoại, hợp tác, xây dựng lòng tin giữa các nước trong và ngoài khu vực nhằm duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực. Trên cơ sở đề cao luật pháp quốc tế, giải quyết các tranh chấp và bất đồng bằng biện pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, ASEAN đã và đang đóng góp quan trọng vào giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định trên Biển Đông, được cộng đồng quốc tế ủng hộ.
Thúc đẩy hội nhập và liên kết kinh tế là một nội dung trọng tâm trong tiến trình liên kết ASEAN suốt hơn 5 thập niên qua. Đến nay, trao đổi thương mại nội khối chiếm khoảng 25% tổng kim ngạch thương mại của ASEAN. Việc triển khai hiệu quả Cộng đồng Kinh tế ASEAN đang thúc đẩy ASEAN tiến tới một thị trường thống nhất với quy mô hiện nay gần 3.000 tỷ USD, hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và lao động kỹ năng được lưu chuyển tự do.
Bên cạnh đó, ASEAN còn là trung tâm của không gian kinh tế rộng mở với mạng lưới 8 hiệp định thương mại tự do (FTA) gồm Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) và 7 FTA với các đối tác quan trọng, trong đó Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) tạo nên một khu vực thương mại tự do chiếm 30% dân số thế giới và 32% GDP toàn cầu.
Trải qua 54 năm hình thành và phát triển, ASEAN có thể tự hào là một hình mẫu liên kết khu vực thành công. Những thành quả đã đạt được là rất đáng trân trọng và là cơ sở cho niềm tin lạc quan về tương lai phát triển của ASEAN vì hòa bình, ổn định, hướng đến người dân, thượng tôn pháp luật và cùng phát triển thịnh vượng.
Thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm
Gia nhập ASEAN năm 1995, trải qua 26 năm, Việt Nam đã trở thành một trong những thành viên chủ động, tích cực, có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào việc duy trì hòa bình, thịnh vượng ở khu vực, xây dựng ASEAN trở thành một Cộng đồng chung hoàn thiện, lấy người dân làm trung tâm. Trong những lần nắm giữ cương vị Chủ tịch luân phiên ASEAN, Việt Nam đã chủ động làm tốt vai trò trung tâm, dẫn dắt khi đưa ra một loạt sáng kiến, đề xuất.
Đặc biệt, trong ba lần Việt Nam đảm nhiệm vị trí này đều vào những giai đoạn có nhiều thử thách đối với Hiệp hội. Năm 2000-2001, ASEAN bước vào giai đoạn chuyển tiếp xây dựng Cộng đồng sau khi khu vực vừa trải qua khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998. Năm 2010, cụ thể hóa tầm nhìn Cộng đồng trong bối cảnh thế giới và khu vực chịu tác động nặng nề của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Năm 2020 thúc đẩy xây dựng Cộng đồng ASEAN trong bối cảnh đại dịch COVID-19 bùng phát trên toàn cầu và tình hình quốc tế trải qua nhiều biến động phức tạp.
Với phương châm chủ động, tích cực và có trách nhiệm và kiên trì các nguyên tắc của ASEAN, Việt Nam đã cùng các nước thành viên nỗ lực đưa con tàu ASEAN vượt qua sóng gió, chủ động ứng phó và thích ứng với bối cảnh mới, giữ vững đà hợp tác và liên kết khu vực, khẳng định được vai trò trung tâm và nâng cao vị thế của ASEAN.
Đặc biệt, trong năm 2020, nhiều sáng kiến của Việt Nam về hợp tác ứng phó với COVID-19 và phục hồi sau đại dịch đã được các thành viên ASEAN nhất trí và đưa vào triển khai như Quỹ ASEAN ứng phó COVID-19, Kho dự phòng vật tư y tế khẩn cấp ASEAN, Khung chiến lược ASEAN về các tình huống khẩn cấp, Khung phục hồi tổng thể ASEAN và Kế hoạch triển khai, Tuyên bố ASEAN về Khung thỏa thuận hành lang đi lại ASEAN... Những sáng kiến này đã góp phần giúp ASEAN đứng vững trước đại dịch COVID-19 và sớm đi vào phục hồi, bảo đảm cho định hướng phát triển của ASEAN.
Cũng trong 26 năm này, Việt Nam đã thể hiện sự chủ động, tích cực trong phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Việt Nam phù hợp với nhu cầu hợp tác, phát triển vì hòa bình, thịnh vượng của cả khu vực.
Về định hướng hoạt động trong 6 tháng cuối năm 2021, Việt Nam vẫn tiếp tục triển khai những hoạt động hợp tác với các nước trong khu vực và các nước đối tác với ASEAN bất chấp điều kiện dịch bệnh. Tùy theo thời điểm, hoàn cảnh cụ thể, Việt Nam sẽ tham gia duy trì đối thoại hợp tác trong khu vực dù trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp. Tình hình quốc tế và khu vực vẫn diễn biến phức tạp, do đó, Việt Nam cơ bản vẫn ưu tiên tham gia xử lý những vấn đề chung của khu vực như vấn đề Myanmar, diễn biến trên Biển Đông, cạnh tranh giữa các nước lớn...
Tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 54 (AMM-54) và các hội nghị liên quan mới diễn ra từ ngày 2 đến 8/6 theo hình thức trực tuyến, các đề xuất của Việt Nam đã nhận được sự ủng hộ của các nước bởi sự phù hợp, chủ động, thiết thực.
Về ứng phó dịch COVID-19, Việt Nam đề nghị ASEAN tận dụng hiệu quả các cơ hội hợp tác với các đối tác, nhất là trong mua sắm và chuyển giao công nghệ sản xuất vaccine, sớm hoàn tất Khung thỏa thuận hành lang đi lại ASEAN trong năm nay để đảm bảo kết nối, thúc đẩy phục hồi của khu vực.
Về quan hệ đối ngoại, các nước cũng chia sẻ quan điểm của Việt Nam về việc ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt; đồng thời đề cao đoàn kết, phát huy nội lực, bảo đảm tiếng nói chung và cách tiếp cận cân bằng trong quan hệ với các đối tác, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Trong công cuộc Đổi mới, ASEAN luôn giữ một vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Chính ASEAN là cánh cửa đưa Việt Nam tiến ra những “sân chơi” rộng lớn hơn của khu vực và thế giới. Tham gia ASEAN là một quyết sách có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước ta, góp phần tạo nên cục diện phát triển mới cho đất nước, củng cố môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài cho phát triển và nâng cao vị thế đất nước.
