Vụ "PVN góp vốn vào Oceanbank": 7 bị cáo phải bồi thường 800 tỷ đồng

• Ngân hàng Nhà nước mua lại Oceanbank với giá 0 đồng để bảo vệ quyền lợi cho người dân
• Ông Thăng: “Mua lại Oceanbank với giá 0 đồng là không đúng pháp luật”
• Vì sao PVN mất 800 tỷ đồng khi góp vốn vào Oceanbank?

Được xác định giữ vai trò chính trong vụ án này, ông Thăng đã bị Hội đồng xét xử sơ thẩm TAND TP Hà Nội tuyên phạt 18 năm tù về tội "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng" (Điều 165 Bộ luật hình sự năm 1999). Ngoài hình phạt tù, ông Thăng còn phải nhận hình phạt bổ sung là bồi thường 600 tỷ đồng (trong số 800 tỷ đồng) mà Hội đồng xét xử xác định ông Thăng và đồng phạm đã làm thất thoát của Nhà nước.

Góp vốn khi chưa được Thủ tướng Chính phủ đồng ý

Năm 2008, sau khi không được phép thành lập Ngân hàng TMCP Hồng Việt, PVN chuyển sang phương án góp vốn mua cổ phần của Ngân hàng TMCP Đại Dương (Oceanbank). Thực hiện chỉ đạo của ông Đinh La Thăng, một số lãnh đạo chủ chốt của PVN thời điểm đó gồm: Ninh Văn Quỳnh, Kế toán trưởng kiêm trưởng Ban Tài chính kế toán và kiểm toán PVN; Vũ Khánh Trường, thành viên HĐTV PVN; Nguyễn Xuân Sơn, Phó Tổng Giám đốc PVN; Nguyễn Xuân Thắng, thành viên HĐTV PVN; Nguyễn Thanh Liêm, thành viên HĐTV PVN và Phan Đình Đức, thành viên HĐTV PVN đã thực hiện 3 lần góp vốn của PVN vào Oceanbank với tổng số tiền 800 tỷ đồng.

Bị cáo Nguyễn Xuân Thắng.

Do năng lực yếu kém của Oceanbank và những hành vi vi phạm pháp luật của Hà Văn Thắm, Chủ tịch HĐQT Oceanbank thời điểm đó đã khiến Oceanbank bị thua lỗ nghiêm trọng, không còn vốn của chủ sở hữu dẫn đến mất toàn bộ số tiền 800 tỷ đồng góp vốn của PVN tại Oceanbank. Hệ quả là Ngân hàng Nhà nước phải mua bắt buộc Oceanbank để Nhà nước khắc phục hậu quả thiệt hại nặng nề mà Oceanbank gây ra.

Bản án sơ thẩm xác định, ông Đinh La Thăng với tư cách là Chủ tịch HĐQT/HĐTV PVN thời điểm đó đã ký thoả thuận số 6934 ngày 18-9-2008 về việc tham gia góp vốn vào Oceanbank với Hà Văn Thắm, Chủ tịch HĐQT Oceanbank lúc đó nhưng không thông qua HĐQT PVN. Sai phạm nghiêm trọng ấy thể hiện rõ qua việc, ông Thăng quyết định góp vốn khi biết rõ năng lực yếu kém của Oceanbank; ký ban hành nghị quyết thực hiện các lần góp vốn, bổ sung vốn góp khi chưa được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ. Ông Thăng cũng không thực hiện theo yêu cầu của Bộ Tài chính để đảm bảo các điều kiện về vốn góp.

Đến thời điểm ngày 1-1-2011, khi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 có hiệu lực, Luật quy định "Một cổ đông là tổ chức không được sở hữu vượt quá 15% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng...". Nhưng với vai trò là Chủ tịch HĐTV, ông Thăng vẫn quyết định duy trì tỷ lệ sở hữu góp vốn điều lệ của PVN tại Oceanbank là 20%, vượt quá tỷ lệ cho phép 15%.

Hành vi cố ý làm trái của ông Thăng đã vi phạm quy định tại khoản 4, điều 16, khoản 1, điều 20 Điều lệ tổ chức và hoạt động của PVN được ban hành kèm theo Quyết định số 36/2017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và trái với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 3780/VPCP-ĐMDN ngày 9-6-2008 của Văn phòng Chính phủ. Hành vi cố ý làm trái của ông Thăng và đồng phạm đã gây thiệt hại cho PVN tổng số tiền 800 tỷ đồng.

Tại phiên toà, ông Đinh La Thăng và luật sư bào chữa cho rằng, ông Thăng không có hành vi cố ý làm trái, việc đầu tư góp vốn của PVN vào Oceanbank là đúng quy định của pháp luật, đã xin ý kiến Thủ tướng Chính phủ và được Chính phủ đồng ý.

Về điều này, Hội đồng xét xử thấy rằng, ông Đinh La Thăng khi ký kết Thỏa thuận số 6934/TTHT ngày 18-9-2008 về việc PVN tham gia góp vốn vào Oceanbank mà không thông qua Hội đồng quản trị PVN để thống nhất chủ trương góp vốn của PVN vào Oceanbank cũng như đánh giá của Hội đồng quản trị PVN về năng lực hoạt động và khả năng tài chính của Oceanbank là trái với Điều lệ tổ chức và hoạt động của PVN được ban hành kèm Quyết định số 36/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng quản trị quyết định các dự án đầu tư, góp vốn, mua cổ phần của công ty khác...".

Từ việc ký thoả thuận góp vốn, ông Thăng không báo cáo Thủ tướng Chính phủ xin chủ trương. Đến khi ra nghị quyết thực hiện góp vốn, ông Thăng cũng không chờ ý kiến của Thủ tướng Chính phủ.

Trong khi đó, tại khoản 3, điều 27 (Quyền hạn của Hội đồng quản trị) Quy chế quản lý tài sản tài chính Công ty mẹ-PVN ban hành kèm theo Nghị định số 142/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định "Trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư và xây dựng, đầu tư ra ngoài Công ty mẹ..." và tại Công văn số 3870/VPCP/ĐMDN ngày 6-6-2008 của Văn phòng Chính phủ thông báo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ: "Từ nay, việc đầu tư của các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty Nhà nước vào lĩnh vực tài chính, chứng khoán, ngân hàng phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước khi thực hiện". Ngoài ra, ngày 14-10-2008, Bộ Tài chính có Công văn số 12144/BTC gửi PVN cho ý kiến về việc PVN góp vốn vào Oceanbank có nêu "PVN cần báo cáo rõ tình hình hoạt động của Oceanbank..., xác định giá trị thực cổ phiếu của Oceanbank tránh rủi ro trước khi quyết định đầu tư".

Nhưng khi nhận được văn bản này, ông Thăng không chỉ đạo PVN thực hiện báo cáo, đánh giá theo chỉ đạo của Bộ Tài chính mà vẫn chuyển tiền góp vốn.

Lợi nhuận theo báo cáo tài chính của Oceanbank là ảo

Các luật sư bào chữa cho rằng, không có hậu quả thiệt hại vì hoạt động góp vốn có hiệu quả, hàng năm vẫn được chia cổ tức. Vì thế, hành vi của ông Đinh La Thăng và các bị cáo khác không có mối quan hệ nhân quả với hậu quả gây ra.

Bị cáo Ninh Văn Quỳnh.

Về việc này, Hội đồng xét xử thấy rằng, theo Kết luận thanh tra Oceanbank số 427 ngày 27-12-2012 của Cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thì: kết quả kinh doanh số liệu thanh tra lỗ luỹ kế 922.620 triệu đồng.

Tại Kết luận thanh tra Oceanbank số 340 sau đó cũng chỉ rõ các tồn tại, sai phạm trong kết luận thanh tra số 427. Tuy nhiên Oceanbank không những không chỉnh sửa, rút kinh nghiệm chấm dứt sai phạm mà càng tái phạm với mức độ lớn hơn. Theo số liệu thanh tra cho thấy, trong các năm từ 2009 đến 2013, Oceanbank kinh doanh thua lỗ, lỗ luỹ kế và dẫn tới âm vốn chủ sở hữu (lợi nhuận trước thuế sau thanh tra) tới 2,5 lần.

Điều đó cho thấy, số liệu báo cáo tài chính hàng năm tại Oceanbank là không chính xác, phản ánh không đầy đủ hoạt động tài chính, không phản ánh các sai phạm trong cấp tín dụng cũng như huy động vốn tại Oceanbank, đặc biệt là chủ trương "chi lãi ngoài" của Nguyễn Xuân Sơn và Hà Văn Thắm đã gây thiệt hại cho khách hàng hơn 69 tỷ đồng; thiệt hại cho các cổ đông của Oceanbank là 1.576 tỷ đồng, trong đó PVN là 49 tỷ đồng. Do vậy, lợi nhuận cũng như cổ tức có được theo báo cáo tài chính của Oceanbank là ảo, không đúng với bản chất hoạt động của Oceanbank.

Ở vụ án này, ngoài những sai phạm của ông Đinh La Thăng, còn một sự vụ khác là việc ông Ninh Văn Quỳnh nhận quà biếu 20 tỷ đồng. Trước đó, ngày 18-9-2008, PVN ký thỏa thuận hợp tác với Oceanbank và trở thành cổ đông, đối tác chiến lược nắm 20% vốn điều lệ của Oceanbank. Ngay khi hợp đồng được ký kết, ông Nguyễn Xuân Sơn được PVN giới thiệu làm thành viên Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Oceanbank từ ngày 1-1-2009 đến ngày 15-11-2010.

Còn ông Quỳnh giữ vị trí Kế toán trưởng, kiêm Trưởng ban Tài chính kế toán và kiểm toán PVN. Từ đây, ông Hà Văn Thắm, lúc đó là Chủ tịch HĐQT Oceabank và ông Sơn bàn bạc về việc huy động vốn cho Oceanbank. Ông Sơn đề nghị ông Thắm chi chăm sóc khách hàng với lãi suất ngoài hợp đồng để có thể huy động được vốn từ PVN. Được ông Thắm đồng ý, ông Sơn đã nhiều lần chi chăm sóc khách hàng với số tiền lớn.

Một trong những người được ông Sơn "chăm sóc" nhiều nhất là ông Quỳnh. Số tiền ông Quỳnh nhận từ ông Sơn chia làm nhiều lần và lên tới 20 tỷ đồng. Tại phiên toà xét xử vụ án Hà Văn Thắm diễn ra năm 2017, ông Sơn khai đưa lại cho ông Quỳnh khoảng 30 đến 40 tỷ đồng để nhờ cảm ơn lãnh đạo PVN đã chỉ đạo các đơn vị thành viên PVN sử dụng dịch vụ, gửi tiền tại Oceanbank.

Sang giai đoạn năm 2010-2014, khi ông Sơn về làm Phó Tổng giám đốc PVN, ông Hà Văn Thắm tiếp tục nhờ ông Sơn nhận tiền để chi lãi ngoài hợp đồng tiền gửi cho nhóm khách hàng dầu khí gửi tiền tại Oceanbank. Ông Sơn khai, trung bình khoảng 45 ngày, em họ ông là Nguyễn Xuân Thắng, Phó Giám đốc Khối Khách hàng lớn và Đối tác chiến lược Oceanbank lại nhận tiền từ Oceanbank đưa về cho mình khoảng 5 tỷ đồng để đưa lại cho ông Quỳnh.

Tại phiên tòa năm 2017, ông Quỳnh khẳng định chỉ nhận từ ông Sơn 20 tỷ đồng chứ không phải từ 30 đến 40 tỷ đồng như ông Sơn khai. Sau đó, ông Quỳnh xin được cùng gia đình nộp lại toàn bộ tiền đã chiếm đoạt. Ngoài 20 tỷ nộp bằng tài sản như: nhà, xe, sổ tiết kiệm, ông Quỳnh còn nộp hơn 300 triệu tiền mặt là tiết kiệm từ lương và thưởng trong quá trình công tác.

Tháng 1-2018, ông Quỳnh và ông Sơn bị đưa ra xét xử cùng ông Đinh La Thăng trong vụ án cố ý làm trái quy định Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, xảy ra tại PVN và Tổng Công ty Xây lắp Dầu khí Việt Nam (PVC). Trong vụ án này, ông Thăng bị TAND TP Hà Nội xử phạt 13 năm tù; bị cáo Quỳnh 7 năm tù và bị cáo Sơn 9 năm tù.

Về vấn đề này, Hội đồng xét xử nêu quan điểm, tại phiên toà, bị cáo Nguyễn Xuân Sơn khai nhận đã nhận số tiền trên 200 tỷ đồng từ Hà Văn Thắm, sau đó đưa cho bị cáo Ninh Văn Quỳnh khoảng 180 tỷ đồng. Ngoài ra bị cáo Sơn còn khai mua cho bị cáo Quỳnh một căn hộ tại Toà nhà Star City ở đường Lê Văn Lương (Hà Nội).

Nhưng tại phiên xử, bị cáo Quỳnh chỉ khai đã nhận 20 tỷ đồng từ bị cáo Sơn. Và số tiền này, gia đình đã thay bị cáo Quỳnh nộp vào Cơ quan thi hành án để khắc phục hậu quả. Về số tiền còn lại theo lời khai của bị cáo Sơn, Hội đồng xét xử kiến nghị cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ về việc chi lãi ngoài và sử dụng như thế nào, nếu có vi phạm thì xử lý theo quy định của pháp luật.