Vợ chồng nghệ sĩ giữ lửa làm sao ?

Đời sống hôn nhân là người bên ngoài muốn thò chân vào bên trong còn người bên trong lại muốn nhảy ra bên ngoài. Sự thật có phải vậy?

Dưới đây, là  ba cặp vợ chồng nghệ sĩ. Họ là người rất biết cân bằng cuộc sống, vừa là người thành đạt trong công danh, sự nghiệp và lại giữ được mái ấm hạnh phúc gia đình trong suốt nhiều năm trời. Làm sao có thể gò mình trong khuôn khổ khi nội tâm của người nghệ sĩ thì luôn phức tạp, mâu thuẫn, nhất là với nghề đòi hỏi sự thăng hoa đầy cảm xúc. Hãy lắng nghe họ chia sẻ… bí quyết giữ lửa trong đời sống hôn nhân của ba cặp sau đây. Một cặp vợ chồng nhà văn quân đội, một cặp vợ chồng diễn viên quân đội, và một cặp vợ chồng đạo diễn.

Cặp vợ chồng Đại tá Nhà văn Chu Lai và Vũ Thị Hồng

Nhà văn Chu Lai: Người vợ cứ dịu hiền, nhân hậu thì người chồng có ngổ ngáo, ngang bạt như ông Chu Lai vẫn cứ muốn trở về.

Con người ta có một khả năng thích nghi rất lạ, thích nghi được trong chiến tranh, thích nghi được trong bão tố, và thích nghi vĩ đại nhất là sống được với nhau suốt đời. Một cô gái con cái nhà ai không biết, bỗng một ngày hành quân đến đời mình như duyên số, quản lý suốt đời mình mà lại sống được.

Sống miết trục trặc lung tung xòe nhưng rồi quen dần. Sự quen đó đến nỗi người vợ cảm thấy ông chồng này ngọ ngoạy thèm tự do thì tôi cho ông tự do. Người chồng hớt hải hoặc hồ hởi xách ba lô ra đến cổng, thấy nắng quá, gió quá, vấp lung tung, lại quay vào, lại chấp nhận.

Cuộc sống vợ chồng sống với nhau đến năm thứ 3 chưa chia tay thì chìm xuống thành một đạo lý. Nghĩa tình chồng vợ quen hơi bén mùi trên cơ sở tôn trọng nhau, thể tất cho nhau, vị tha đại lượng, nhất là phía người vợ. Người vợ cứ dịu hiền, nhân hậu thì người chồng dù có ngổ ngáo, ngang bạt như ông Chu Lai sau những bươn chải ngoài cuộc đời trở về có cảm giác như trở về những gì yên ổn. Một đống rơm, một khói bếp, một thung lũng xanh tươi rồi mình nghỉ ngơi, sau đó mình lăn vào cuộc đời. Biết thế nào là giữ lửa cho nhau.

Người chồng giữ lửa gia đình bằng cách gì?

Anh có thể có tật xấu này, tật xấu kia. Đàn ông có rất nhiều tật xấu, rượu chè, lãng du nhưng có những tật xấu không được phạm phải như vô trách nhiệm với gia đình vợ con, khi đấy người đàn bà không chịu được. Người đàn bà nhiều khi coi chồng như đứa trẻ thứ ba trong gia đình và thường đôn hậu, vị tha. Sự tôn trọng lẫn nhau, hiểu thấu nhau, bỏ qua cho nhau là nền tảng kết dính sẽ giữ được cái mạch chồng vợ đó đi.

Ở với nhau đến 10 năm, 15 năm, 20 năm thì chìm xuống thành một cái gì rất sâu. Đó là nghĩa tình chồng vợ. Và khi bước vào tuổi 70, 80 thì hình ảnh hai mái đầu bạc, hai bộ xương khẳng khiu sẽ nương tựa vào nhau, cầm tay nhau đi chầm chậm trên hè phố mùa đông, đi chéo qua công viên lá vàng rơi. Như là biểu tượng của đôi gắn bó từ đầu cho đến cuối cuộc đời.

Điều đó không phải gia đình nào cũng làm được, nó cực kỳ khó khăn và nếu không có cái nhìn thấu suốt, không có sự tôn trọng nhau thì dứt khoát nửa đường đứt gánh. 

Sở dĩ vợ chồng ông Chu Lai có rất nhiều điểm giống nhau. Cùng chiến trường ra, cùng bộ đội, cùng quân hàm, cùng huân chương. Ba cái "cùng" đó có khi đẩy nhau ra nhiều phen tưởng như tan nát nhưng rồi có mẫu số chung vì họ đều là người lính từ trong cánh rừng chiến trận trở về và họ đã mất mát nhiều quá rồi. Họ không nỡ để cho nhau mất mát thêm nữa. Họ cứ sống nương tựa vào nhau. Những suy nghĩ nhân văn, những suy nghĩ đạo lý đó và người chồng dù là ngang tàng nhất nhưng không bao giờ muốn xách va ly ra khỏi nhà. Người vợ cũng hiểu dần tính nết của ông chồng ngang tàng, đi đến chấp nhận thì cuộc sống chồng vợ bắt đầu ổn.

Tại sao người ta hay nói "tình nghệ sĩ"? Đại loại là chóng vánh, chóng qua, không sâu sắc và bùng lên như một cơn bão, cơn gió thoảng.

Tình nghệ sĩ có hai khía cạnh, nghệ sĩ biểu diễn và nghệ sĩ văn chương. Một nhà văn thì có nghĩa là một nhà chính trị, một nhà văn hóa, không đồng nghĩa với một nghệ sĩ biểu diễn. Nghệ sĩ biểu diễn sân khấu, điện ảnh, âm nhạc có nhiều điều kiện để họ chọn lựa và tác động. Một cô ca sĩ  bị một đám đông hâm mộ trong đó có các đại gia, các trang tu mi nam tử tỏ lòng thành kính, ngưỡng mộ và trái tim cô gái chao đảo. Còn đôi vợ chồng nhà văn thì bản thân nó có sức đầm của nhà văn hóa, không chịu sự cuồng nộ nhiều của các fan. Tất nhiên như ông Chu Lai có fan.

Tất nhiên là anh có rất nhiều fan. Vậy làm thế nào để tránh cạm bẫy?

Đúng là fan nữ là chủ yếu. Thế nhưng điều kiện để cho mình chóng vánh, chấp chới nó khác rất nhiều. Bởi vì anh nhà văn sống nặng về hướng nội. Và chính cuộc sống bên trong làm cho anh thích trở về cõi tĩnh. Nếu có một chuyện tình mới là chộn rộn, ghê gớm lắm. Và nếu có đến đi chăng nữa thì cũng mệt mỏi, lười nhác và muốn trở về cõi tĩnh của mình hơn. Cõi tĩnh đó tương đối là đứng đắn.

Tương đối thôi chứ thiếu gì những anh nhà văn là đa tình lắm, cũng thay đổi lòng dạ khủng khiếp lắm…

Nhưng tần suất của nó cũng hạn chế và có độ dừng. Và độ dừng ấy trên cơ sở anh chàng ấy có vợ rồi mà người vợ ấy không phạm lỗi gì ghê gớm, ví dụ như cô ấy không phản bội, không lãnh đạm với gia đình nhà chồng, không cờ bạc, hay buôn bán ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống gia đình  thì người chồng văn chương không bao giờ có thể phũ phàng ruồng bỏ. Còn có thể, những cặp khác đơn giản hơn. Trước một ánh sao băng xuất hiện, cùng đi đóng phim, cùng đi biểu diễn ở nước ngoài với nhau, mưa rơi, tuyết trắng  cái anh nhà văn không đứng đắn, nghiêm chỉnh gì hơn những anh khác trong nghề nghệ sĩ nhưng do đặc thù nghề nghiệp thì tạo cho anh nhà văn cảm giác có một vẻ ngoài tương đối chỉn chu hơn….

Cặp vợ chồng diễn viên Phạm Cường – Thu Quế

NSƯT Phạm Cường: Cả hai đều phải cố gắng, nỗ lực dành thời gian cho nhau.

Hai vợ chồng làm nghệ sĩ thì cuộc sống dù có vương giả thế nào đi chăng nữa cũng vẫn rất nhọc nhằn, khó khăn bởi hoàn cảnh chi phối rất nhiều. Sự trùng nhau về thời gian lao động và có những khó khăn chỉ người trong cuộc mới hiểu. Chính vì thế cả hai chúng tôi đều cố gắng. Khi người này đi đóng phim thì người kia phải điều tiết công việc để chồng hoặc vợ của mình toàn tâm toàn ý với vai diễn.

Trong gia đình, tôi đi làm thế này thì Quế hy sinh cho tôi nhiều lắm. Quế dành thời gian chăm sóc hai con, con gái đầu lòng năm nay 16 tuổi, cháu trai nhỏ mới được 5 tuổi. Có thể có những lúc hai vợ chồng quá bận rộn, bọn trẻ ăn uống bữa này, bữa nọ không chuẩn mực lắm, không đúng giờ giấc lắm nhưng không bao giờ vợ chồng tôi để các cháu thiếu thốn về tình cảm. Nhiều hôm, hai vợ chồng đi làm rất mệt, hầu như tôi hôm nào cũng tối mịt mới về. Vừa về đến nhà nhìn thấy hai đứa con, một cô con gái, một cậu con trai mà từ trên tầng chạy ào xuống bi bô chào mẹ, chào bố là lúc đó xóa hết nhọc nhằn của ngày lao động vất vả.

Gia đình nghệ sĩ Phạm Cường – Thu Quế.
Gia đình nghệ sĩ Phạm Cường – Thu Quế.

Môi trường ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống vợ chồng. Cả hai chúng tôi đều là những nghệ sĩ quân đội nên khi mặc bộ quần áo quân nhân thì không thể sống buông thả. Tuổi trẻ có những cái bồng bột chứ nhưng đến bây giờ càng ngày càng tích lũy ra một điều hai vợ chồng nghệ sĩ thì luôn có mối nguy hiểm thường trực, tại sao bây giờ rất nhiều cặp vợ chồng lại chia tay?

Đương nhiên mình không thể nói trước được điều gì đâu. Người nghệ sĩ rất nhạy cảm và cái tôi của họ quá lớn. Nếu như cả hai cùng nổi tiếng, đều được công chúng biết đến thì áp lực càng lớn. Áp lực ở đây không phải là áp lực về sự nổi tiếng. Mối nguy hiểm là nghĩ mình hơn người hoặc bình thường. Nếu như anh chồng hoặc cô vợ cứ nghĩ, ra ngoài đời được chiều chuộng nhiều lắm mà sao ở nhà lại chỉ như thế này thôi… Sự so sánh bắt đầu.

Một nữ diễn viên có tiếng khi ra ngoài đời, bao giờ cũng được sự quan tâm nhất định. Có khi là sự quan tâm thái quá của những người khác giới. Nhưng nếu cô không ý thức họ quý mến, chiều chuộng chẳng qua là ngưỡng mộ mình thôi. Mà khi đấy người vợ lại nghĩ là đang mâu thuẫn với chồng thì coi rằng chồng mình không xứng đáng với mình, còn người kia đang chiều chuộng mình. Đáng lý mình phải được chiều chuộng  như người kia chiều chuộng mình. Anh chồng cũng thế thôi. Bao giờ anh chồng là người của công chúng thì ra ngoài thiếu gì các cô gái trẻ, thiếu gì cô có nhan sắc. Người hâm mộ có. Người phải lòng có. Người yêu thích có. Mình vội vàng cho rằng mình xứng đáng được hưởng những điều như thế trong khi đó vợ cằn nhằn này nọ thì chuyện đó  rất dễ bị vỡ. Từ chỗ ý thức như thế, mình mới bình dị đi. Cuộc sống của chúng tôi bình dị, coi gia đình là nơi nương náu của tâm hồn, cùng chăm chút  và vun vén cho nhau.

Cặp vợ chồng đạo diễn Thanh Vân – Nhuệ Giang

Đạo diễn Thanh Vân: Thời gian với điện ảnh nhiều hơn nên tình cảm được nhân đôi.

Hai vợ chồng anh cùng làm đạo diễn thì cuộc sống có gì khác biệt với những cặp vợ chồng khác? Có cảm giác nghề đạo diễn cá tính rất mạnh, cái tôi rất lớn, vậy 2 cá tính mạnh ở cạnh nhau thì sẽ "va nhau" như thế nào?

Thì chúng tôi cũng có cãi vã, cũng có hờn giận, cũng có yêu thương như mọi người thôi. Không có khác biệt gì lắm đâu. Nhuệ Giang hơn tôi 5 tuổi. Cả hai đều là sinh viên của Trường đại học Sân khấu và Điện ảnh. Thậm chí trước đây chúng tôi cùng học Trường  đại học Kiến trúc. Nhưng lúc đó chúng tôi chưa quen nhau, sau này về Trường Điện ảnh thì mới biết nhau.

Ngay từ khi ra trường, hai chúng tôi đều về công tác ở Hãng Phim truyện Việt Nam và không cùng làm thước phim nào. Mỗi người đều có một dự án riêng của mình. Sau này chúng tôi thường hay đi làm phó cho nhau. Chỉ đến gần đây nhất mới tách ra riêng. Có phim của Giang là "Trái tim bé bỏng" thì không chung. Phim truyện nhựa "Tâm hồn mẹ" vừa rồi của Giang thì tôi đi cùng nhau. Những bộ phim Giang đạo diễn thường thì tôi hoặc làm phó, hoặc làm công việc gì đó bên cạnh.

Vợ chồng đạo diễn Thanh Vân – Nhuệ Giang.
Vợ chồng đạo diễn Thanh Vân – Nhuệ Giang.

 Thế thì cuộc sống thú vị nhỉ?

Thế bạn cứ thử đi xem nó có thật sự tất cả là thú vị hay không?! (cười)

Được làm công việc mình yêu thích được sống với con người mà cùng chí hướng  sở thích với mình thì chắc cũng rất thích.

Hai vợ chồng tôi không có gì khác biệt với người khác lắm đâu, nó cũng có chuyện cơm áo gạo tiền, này nọ như gia đình khác. Nhưng chỉ có điều thời gian với điện ảnh nhiều hơn nên tình cảm được nhân đôi.

Đạo diễn Nhuệ Giang: Ngay từ nhỏ tính tôi đã quyết đoán, mạnh mẽ, sau này làm nghề đạo diễn thì tính cách ấy lại càng bộc lộ rõ. Gia đình tôi, cả Vân và tôi đều quyết đoán như nhau. May mà chồng tôi là đạo diễn chứ nếu tôi mà lấy một người chỉn chu thì chắc hôn nhân không thể tồn tại. Tính tôi phiên phiến, sống bừa bộn, lúc nào trong đầu cũng ám ảnh về chuyện làm phim

Trần Mỹ Hiền (thực hiện)

Các tin khác

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Từng mang về những dấu son lịch sử cho thể thao nước nhà với 2 tấm huy chương Olympic của Hoàng Anh Tuấn và Trần Lê Quốc Toàn, cử tạ Việt Nam nhiều năm qua luôn được xem là môn thể thao thế mạnh.

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Giữa dòng chảy sôi động của thị trường âm nhạc hiện nay, vẫn còn không ít những sản phẩm gây chú ý bằng yếu tố phản cảm, dung tục, thậm chí lệch chuẩn về nội dung và hình ảnh. Khi ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và chiêu trò câu view bị xóa nhòa thì câu hỏi đặt ra không chỉ cho ý thức của người làm nghề, trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự tỉnh táo của công chúng trong việc tiếp nhận và chọn lọc giá trị văn hóa…

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Trong hành trình hướng đến ASIAD 20, bắn súng Việt Nam đang dần phát đi những tín hiệu tích cực cả về lực lượng lẫn thành tích. Từ sân chơi quốc nội đến đấu trường châu lục, các xạ thủ không chỉ duy trì phong độ mà còn tạo ra những điểm nhấn đáng chú ý. Đặc biệt, sự xuất hiện của những nhân tố trẻ cùng sự ổn định của các gương mặt chủ lực đang mở ra hy vọng cho một tương lai xán lạn của bắn súng Việt Nam.

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Phát trực tiếp (livestream) đang bị một bộ phận người dùng lợi dụng để tìm kiếm lượt xem (câu view), nhận tiền ủng hộ, tặng (donate) bằng những nội dung nguy hiểm, phản cảm, thậm chí, vi phạm pháp luật. Từ các trò hù dọa người đi đường, trẻ em đến việc tụ tập, sử dụng hung khí theo “thử thách” của người xem, cho thấy xu hướng lệch chuẩn này đang lan rộng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.