Cạnh tranh ngày càng khốc liệt
Đà Lạt từ lâu được biết đến là trung tâm sản xuất nông nghiệp công nghệ cao lớn nhất cả nước. Không chỉ dẫn đầu về ngành hoa với hơn 10.880ha canh tác, sản lượng khoảng 4,4 tỷ cành mỗi năm, Lâm Đồng còn là địa phương có diện tích trồng rau, củ, quả thuộc nhóm lớn nhất Việt Nam.
Theo Sở NN&MT tỉnh Lâm Đồng, các vùng chuyên canh nổi tiếng như Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng, Lạc Dương… nhiều năm qua đã cung cấp khoảng 90% sản lượng rau, củ, quả cho TP Hồ Chí Minh, đồng thời xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, EU hay Thụy Sĩ.
Tuy nhiên, những năm gần đây, không ít nông dân Đà Lạt phải đối mặt với thực tế đáng lo ngại, rau làm ra tiêu thụ chậm hơn, giá bán giảm, sức cạnh tranh suy yếu. Ngay tại các chợ đầu mối và hệ thống siêu thị lớn, nhiều mặt hàng vốn là thế mạnh của Đà Lạt như bắp cải, xà lách, cà rốt, khoai tây, hành tây... đang phải chia sẻ thị phần với sản phẩm đến từ nhiều vùng trồng khác hoặc hàng nhập khẩu.
Theo ông Nguyễn Văn Thương, một nông dân có hơn 40 năm gắn bó với nghề trồng rau ở Đà Lạt, nguyên nhân lớn nhất khiến rau Đà Lạt mất dần lợi thế chính là chi phí sản xuất ngày càng tăng.
“Nông dân Đà Lạt hiện phải gánh quá nhiều khoản chi phí. Giá thuê đất tăng mạnh, đầu tư nhà kính, hệ thống tưới tự động, giống cây, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đều rất cao. Tiền công lao động thuộc nhóm cao nhất cả nước. Giá điện, nước và vật tư nông nghiệp cũng liên tục tăng!..”, ông Thương chia sẻ.
Trong khi đó, nhiều địa phương ở miền Trung và miền Tây có quỹ đất rộng, giá thuê đất thấp, nhân công rẻ hơn đáng kể nên chi phí sản xuất thấp hơn. Chính điều này giúp sản phẩm của họ dễ cạnh tranh về giá.
Đối với người tiêu dùng, khi chất lượng sản phẩm không còn chênh lệch quá lớn, mức giá lại trở thành yếu tố quyết định. Vì vậy, rau Đà Lạt dù vẫn được đánh giá cao về chất lượng nhưng không còn là lựa chọn duy nhất.
Đà Lạt không còn độc quyền rau ôn đới
Nằm trên cao nguyên, cách xa các trung tâm tiêu thụ lớn, mọi chuyến xe chở rau từ Đà Lạt xuống TP Hồ Chí Minh, các tỉnh miền Tây hay vận chuyển ra miền Bắc đều phải vượt qua những cung đường đèo dài, đòi hỏi xe lạnh chuyên dụng nhằm bảo đảm chất lượng nông sản. Chi phí logistics vì thế luôn ở mức cao, kéo theo chi phí bảo quản, hao hụt sau thu hoạch và thời gian giao hàng đều tăng lên.
Trong khi đó, rau sản xuất tại các vùng đồng bằng hoặc hàng nhập khẩu qua cửa khẩu thường được hưởng lợi từ hệ thống logistics quy mô lớn, cự ly vận chuyển ngắn hoặc được tối ưu hóa, giúp giảm đáng kể chi phí.
Theo ông Nguyễn Văn Trung, chủ một vựa nông sản tại Đà Lạt, cách đây hơn chục năm, khí hậu mát mẻ là lợi thế gần như tuyệt đối của Đà Lạt.
“Khi đó, rất ít nơi trồng được các loại rau ôn đới với chất lượng tương đương. Nhưng hiện nay, nhờ sự phát triển của khoa học kỹ thuật và nông nghiệp công nghệ cao, khoảng cách ấy đã thu hẹp rất nhiều!..”, ông Trung nhận định.
Hệ thống nhà kính, nhà màng, nhà lưới, tưới nhỏ giọt, giống mới và quy trình canh tác hiện đại đã giúp nhiều địa phương như Gia Lai, Kon Tum, Sơn La, Lào Cai, Nghệ An, Quảng Nam... phát triển mạnh các vùng rau chất lượng cao.
Ngay cả nhiều tỉnh đồng bằng cũng đầu tư nhà màng để trồng xà lách, cải, cà chua, dưa leo và nhiều loại rau khác đạt tiêu chuẩn an toàn. Điều này khiến lợi thế "khí hậu độc quyền" của Đà Lạt không còn như trước.
Ngoài sự cạnh tranh trong nước, rau Đà Lạt còn phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ hàng nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc.
Nhờ quy mô sản xuất lớn, chi phí nhân công thấp, chuỗi cung ứng hoàn thiện và sản lượng dồi dào, nhiều mặt hàng như bắp cải, cà rốt, khoai tây, hành tây, tỏi... nhập khẩu thường có giá thấp hơn đáng kể so với sản phẩm trong nước.
Đối với các chợ đầu mối và doanh nghiệp phân phối, yếu tố giá luôn có sức hấp dẫn lớn, nhất là trong bối cảnh sức mua giảm và người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chi phí sinh hoạt.
Ông Nguyễn Đình Trung, chủ một doanh nghiệp sản xuất rau ứng dụng công nghệ cao ở xã Đơn Dương cho biết, trong bối cảnh lợi thế về khí hậu không còn mang tính độc quyền, Đà Lạt khó có thể cạnh tranh bằng giá với các địa phương khác hay hàng nhập khẩu. Thay vào đó, hướng đi bền vững là tập trung vào chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu, phát triển nông nghiệp hữu cơ và chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng.
Song song đó, việc đầu tư hệ thống logistics hiện đại, giảm chi phí vận chuyển, mở rộng thị trường xuất khẩu và tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh.
Đà Lạt vẫn sở hữu nhiều lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có, từ điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất đến thương hiệu đã được khẳng định qua nhiều thập kỷ.
“Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chỉ chất lượng thôi là chưa đủ. Muốn giữ vững vị thế thủ phủ rau của cả nước, nông nghiệp Đà Lạt buộc phải tạo ra những giá trị mới, khác biệt và có sức cạnh tranh cao hơn trên thị trường!..”, ông Trung chia sẻ.
