Những ngày cận Tết Trung thu, căn nhà trên đường 30/4 của chị Phan Dương Xuân Nguyệt (SN 1981, ngụ phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) trở nên rực rỡ với đủ đồ chơi và lồng đèn. Giữa những sản phẩm hiện đại, những chiếc lồng đèn thủ công bằng tre vẫn nổi bật bởi màu sắc giản dị, hình dáng quen thuộc.
Chị Nguyệt cho biết, nghề làm lồng đèn được ông và cha truyền lại. Từ nhỏ, chị theo cha làm những công việc đơn giản như giữ khung, dán giấy. Qua thời gian, chị học cách chọn tre, chẻ nan, uốn khung, dán giấy, tạo hình và trang trí... đến nay gần 20 năm.
Theo chị Nguyệt, để hoàn thành một chiếc lồng đèn phải trải qua nhiều công đoạn. Khung tre phải được uốn cân đối, nan tre có độ dẻo vừa phải, giấy dán phải căng, đều. Chỉ một công đoạn không chính xác cũng có thể khiến chiếc đèn bị lệch hoặc mất dáng.
Công việc thường bắt đầu từ tháng 5 âm lịch, chị Nguyệt chuẩn bị khung sườn trước, sau đó mới dán giấy và hoàn thiện sản phẩm. Tùy nhu cầu, chị làm nhiều mẫu khác nhau như con thỏ, con bướm, chiếc thuyền và các con vật quen thuộc.
Trước sự phát triển của đồ chơi hiện đại, chị Nguyệt tìm cách thay đổi để lồng đèn truyền thống phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng. Một số sản phẩm được chị kết hợp thêm đèn điện tử, đèn chớp nhằm tăng tính tiện dụng, nhưng vẫn giữ kiểu dáng và cách làm thủ công.
“Cha mẹ đa số sợ bé bị bỏng nên mình vẫn làm lồng đèn truyền thống, nhưng mình gắn thêm đèn điện tử, đèn chớp vào. Một mùa Trung thu mà có lồng đèn giấy thấy ấm áp hơn”, chị Nguyệt nói.
Không chỉ với người lớn, những chiếc lồng đèn Trung thu truyền thống vẫn có sức hút riêng đối với trẻ em và những người muốn tìm lại ký ức xưa. Chị Nguyễn Thùy Trang (ngụ phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau) cho biết: “Tôi hướng cho con tới những chiếc lồng đèn truyền thống như thế này. Năm nào tôi cũng ưu tiên mua lồng đèn để các cháu được trải nghiệm”.
Điều đáng quý là nghề làm lồng đèn của gia đình chị Nguyệt không chỉ được duy trì trong phạm vi gia đình. Chị còn hướng dẫn những người có nhu cầu học nghề, nhất là các bạn trẻ, với mong muốn những kỹ thuật làm lồng đèn thủ công tiếp tục được trao truyền.
Bạn Ngô Thị Duy Trân (ngụ phường Bạc Liêu) chia sẻ: “Em được cô Nguyệt tận tình chỉ bảo từng bước dán kiếng, đóng khung, làm lồng đèn truyền thống. Mẫu mã không khác nhiều nhưng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống của người Việt Nam”.
Gần 2 thập niên gắn bó với những thanh tre, tờ giấy màu, chị Nguyệt hiểu rằng điều khó nhất không phải làm ra một chiếc lồng đèn, mà là giữ được nghề trong cuộc sống hiện đại. Với chị Nguyệt, mỗi chiếc lồng đèn hoàn thiện không chỉ là món đồ chơi dành cho trẻ nhỏ mà còn là sự tiếp nối ký ức gia đình. Từ người ông, người cha đến chị, nghề đã đi qua 3 thế hệ và vẫn đang được chị gìn giữ bằng đôi tay, sự kiên nhẫn và tình yêu dành cho những giá trị truyền thống.
Giữa muôn vàn sản phẩm hiện đại, những chiếc lồng đèn bằng tre vẫn lặng lẽ xuất hiện mỗi mùa Trung thu đến. Ánh sáng từ những chiếc lồng đèn không chỉ gợi nhớ một mùa trăng tuổi thơ, mà còn là ánh sáng của sự tiếp nối, khi một nghề truyền thống được gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác.
