Những ngày sau đó, Công an huyện Xín Mần cũng đã bắt giữ hàng loạt xe tải liên quan đến hoạt động mua bán đá trái phép này. Tuy nhiên, việc xử lý của cơ quan chức năng dường như vẫn còn nhẹ tay…
Ngang nhiên hoạt động
Báo CAND trong các số 6086 và 6087 (ra ngày 27 và 28/3/2022) đăng tải loạt bài điều tra về tình trạng khai thác đá tại dự án xây dựng trụ sở Chi cục Hải quan cửa khẩu Xín Mần bộc lộ nhiều sai phạm. Trong đó, tình trạng mua bán đá vật liệu xây dựng (VLXD) thông thường diễn ra trong một thời gian dài nhưng cơ quan chức năng lại cho rằng không biết, còn doanh nghiệp thì lấp liếm bằng cách vừa bán, vừa cho, thậm chí đổ thừa công nhân bán trộm.
Trong những ngày PV đến tác nghiệp thì hoạt động khai thác, chế biến đá tại đây tạm dừng hoạt động. Dọc tuyến công trình từ Km30 (Thèn Phàng, Xín Mần) lên cửa khẩu Xín Mần - nơi đang thi công dự án nâng cấp cải tạo đường Km90 (Đường BQ-XM) đi cửa khẩu Xín Mần và Mốc 198 huyện Xín Mần (giai đoạn 2) do các đơn vị thi công không đạt chất lượng phải khắc phục lại cho thấy, tình trạng nhiều doanh nghiệp đã tạm dừng hoạt động có lẽ vì không còn đá trộn bê tông.
Ngày 17/3, PV đã có hành trình từ trung tâm huyện Xín Mần ra TP Hà Giang làm việc với chủ đầu tư là Cục Hải quan tỉnh Hà Giang và về Hà Nội làm việc với đại diện lãnh đạo Công ty TNHH Giao thông xây dựng 556 (Công ty 556). Từ nguồn tin của một người dân, dường như những người liên quan đến hoạt động khai thác đá nắm rất rõ lịch trình của PV nên lập tức tái khởi động việc mua bán đá; chính vì thế, ngay trong đêm PV đã quay trở lại Xín Mần.
Đúng như thông tin phản ánh, hoạt động khai thác mua bán đá tại đây lại nhộn nhịp, những chiếc xe tải vào khu vực bãi đá do ông Bùi Văn Lượng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thuỳ Châm (Hà Giang) quản lý thoải mái “ăn” hàng rồi chở đến các công trình. Theo ghi nhận của PV những ngày sau đó, tại bãi đá do ông Lượng phụ trách liên tục xuất hiện 2 chiếc xe tải hạng nặng (loại Howo) hàng chục tấn mang các biển kiểm soát: 23C-05769 và 89H-01292 được xác định là của Hợp tác xã Hoàn Tâm (HTX Hoàn Tâm), đăng ký trụ sở tại xã Thèn Phàng, huyện Xín Mần; hay xe tải mang BKS: 23C-057.04… thường xuyên ra, vào lấy đá dăm 1x2 sử dụng trộn bê tông và cám đá chở về trung tâm huyện.
Xử lý theo kiểu “giơ cao đánh khẽ”?
Ngày 12/4, trao đổi với PV Báo CAND, Thượng tá Bùi Đình Tiến, Trưởng Công an huyện Xín Mần cho biết: “Sau khi nắm được nguồn tin từ PV Báo CAND cung cấp, Công an huyện Xín Mần đã vào cuộc. Ngày 25/3, đơn vị bắt giữ 1 xe tải của doanh nghiệp ông Bùi Đình Lượng chở 20m3 đá được khai thác trong quá trình thi công trụ sở Chi cục Hải quan cửa khẩu Xín Mần đem bán cho Công ty TNHH Đức Thành không có hoá đơn chứng từ. Sau thời gian tạm giữ phương tiện 7 ngày, đơn vị đã ra quyết định xử phạt hành chính số tiền 15 triệu đồng”.
“Khoảng 2h ngày 8/4, lực lượng Công an huyện tiếp tục bắt giữ 2 xe tải loại xe Howo của HTX Hoàn Tâm, chở đá trộn bê tông từ xã Xín Mần về hướng trung tâm huyện. Hiện đơn vị cũng đang xác minh nguồn đá các đối tượng mua, bán lấy từ mỏ đá nào trên địa bàn. Bước đầu, các lái xe này khai nhận chở từ mỏ đá ở xã Xín Mần nhưng chưa khai rõ lấy ở đâu. Trước hết, đơn vị tạm giữ phương tiện theo quy định, sau đó yêu cầu đối tượng vi phạm nộp phạt hành chính. Nếu không nộp phạt sẽ tiếp tục gia hạn giữ phương tiện và xác minh vụ việc”, Thượng tá Bùi Đình Tiến thông tin thêm.
Trao đổi với PV về việc liên quan đến trách nhiệm của các bên, ông Nguyễn Thành Biên, Chánh Văn phòng Cục Hải quan tỉnh Hà Giang cho biết, mặc dù đơn vị là chủ đầu tư còn đơn vị thi công là liên danh Công ty 556 và Công ty CP thi công Cơ giới 1, nhưng để xảy ra tình trạng mua bán đá được khai thác để phục vụ dự án này như thông tin PV phản ánh thì Cục Hải quan tỉnh Hà Giang cũng có một phần trách nhiệm.
Cũng theo ông Nguyễn Thành Biên, quá trình thi công quản lý dự án này là Ban QLDA đầu tư xây dựng huyện Xín Mần và nhà thầu tư vấn giám sát là Công ty CP Tư vấn thiết kế xây dựng Hà Giang. "Chúng tôi sẽ cho kiểm tra và xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm, đồng thời kiến nghị cơ quan chức năng vào cuộc xử lý" - ông Biên khẳng định.
Thượng tá Bùi Đình Tiến, Trưởng Công an huyện Xín Mần cũng cho biết, đơn vị thi công khai thá đá thực hiện dự án xây dựng trụ sở Chi cục Hải quan cửa khẩu Xín Mần chỉ được phép mang sang bãi tập kết bên cạnh để sau này phục vụ việc thi công xây dựng dự án này. Đối với hành vi các phương tiện vào chở đá đi ra khỏi vị trí là hoàn toàn sai và nếu phát hiện sẽ bị xử phạt hành chính. Còn đối với hành vi mua bán với số lượng lớn mà cơ quan chức năng phát hiện có thể bị xử lý hình sự.
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trịnh Anh Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, đối chiếu với quy định, nếu như Công ty 556 và Công ty TNHH MTV Thuỳ Châm tổ chức khai thác đá vượt trữ lượng được UBND tỉnh Hà Giang cấp quyền khai thác và mang bán, tặng cho đá khai thác không đúng với nội dung Quyết định số 2588/QĐ-UBND ngày 07/12/2021 của UBND tỉnh Hà Giang, gây thiệt hại cho Nhà nước thì các hành vi trên có dấu hiệu phạm vào tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên được quy định tại Điều 227 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017.
“Hiện nay, nhiều doanh nghiệp ở các tỉnh chủ yếu khu vực miền núi không được cấp phép khai thác khoáng sản dẫn đến nguồn khoáng sản làm VLXD thông thường khan hiếm. Để đi “đường vòng”, một số người lập các dự án, công trình xây dựng và xin được cấp “giấy phép con” rồi lợi dụng khai thác khoáng sản trái phép. Điển hình, mới đây, ngày 6/1/2022 Công an tỉnh Lào Cai cũng đã khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên” liên quan đến dự án xây dựng nhà hàng, khách sạn nhưng lợi dụng việc này để tận thu quặng apatit. Trong vụ việc đơn vị thi công xây dựng Chị cục Hải quan cửa khẩu Xín Mần, nếu như cơ quan chức năng không quản lý nghiêm thì cũng rơi vào trường hợp tương tự”, luật sư Trịnh Anh Dũng cho biết.
Lợi dụng “giấy phép con” (Kỳ 1) 
Lộ nhiều sai phạm (Kỳ cuối) 
