Ươm mầm văn chương từ nền giáo dục

Nghe đã rất quen, mà lòng vẫn cứ xốn xang mỗi khi giai điệu ca khúc "Bài ca người giáo viên nhân dân" của nhạc sĩ Hoàng Vân cất lên, nhất là dịp mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 hằng năm. Năm nay, giáo viên và học sinh của nhiều trường học còn tổ chức hoạt cảnh hay sáng tác những điệu múa tập thể dựa trên nền của ca khúc này.

Nhạc sĩ Hoàng Vân (tên thật là Lê Văn Ngọ, sinh 1930, mất 2018) là người Hà Nội, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật vào năm 2000. Ông sáng tác ca khúc "Bài ca người giáo viên nhân dân" năm 1968, thời điểm nhạc sĩ Hoàng Vân đi "3 cùng" ở một huyện miền núi Lạng Sơn.

lễ tuyên dương các nhà giáo tiêu biểu năm 2024 tại hà nội.jpg -0
Lễ tuyên dương các nhà giáo tiêu biểu năm 2024 tại Hà Nội.

Ít ai biết nhạc sĩ Hoàng Vân từng là một nhà giáo, tham gia giảng dạy môn sáng tác và phối khí tại Nhạc viện Hà Nội trong giai đoạn ông làm chỉ huy dàn nhạc kiêm chỉ đạo nghệ thuật của Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam, từ năm 1970 đến 1989, sau khi được cử đi tu nghiệp tại Học viện Âm nhạc Trung ương, Bắc Kinh, Trung Quốc.

Nhớ hồi cuối năm 2020, nhân dịp Đại hội Đại biểu Hội Nhà văn Việt Nam lần thứ X (nhiệm kỳ 2020-2025), "Kỷ yếu nhà văn Việt Nam hiện đại" được Nhà xuất bản Hội Nhà văn tái bản. Nhiều người đã thống kê trong kỷ yếu này và thấy những số liệu rất thú vị. Chẳng hạn như trong tổng số 1.623 nhà văn thì có đến 115 nhà nghiên cứu/lý luận/phê bình/dịch thuật và 96 nhà văn, 93 nhà thơ liên quan đến ngành giáo dục, cụ thể là dạy học hay đã hoặc đang làm công tác quản lý giáo dục. Trong số này có cả những người nổi tiếng như nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký - người được mệnh danh "nhà văn viết bằng chân", đã xuất bản 15 tác phẩm thơ, truyện, ký. Hay, nhà văn, nhà giáo Ma Văn Kháng, tính đến 2022 đã công bố 20 tiểu thuyết, chưa tính đến 23 tập truyện ngắn.

Lại có cả trường hợp như nhà văn Meggie Phạm (tên thật là Phạm Phú Uyên Châu), sinh năm 1991, là giảng viên Đại học Khoa học Huế, được kết nạp Hội Nhà văn Việt Nam năm 2016 và là nhà văn trẻ tuổi nhất lúc đó, sau khi đã có 6 tập truyện dài được xuất bản. Phạm Phú Uyên Châu là con gái một nữ nhà báo và nhà giáo Phạm Phú Phong - giảng viên Đại học Huế và là Ủy viên Hội đồng Lý luận Phê bình Hội Nhà văn Việt Nam khóa X. Như vậy là cả cha và con đều là nhà giáo và đều "nặng nợ văn chương".

Làm nghề giáo, ai đã trải qua đều rõ về những sự vất vả. Vất vả nhưng nghề giáo luôn được xã hội Việt Nam ta trọng vọng. Cho nên, không có gì phải băn khoăn khi nói rằng giáo dục nói chung, nghề giáo xưa nay đều là nguồn cảm hứng vô tận đối với đội ngũ văn nghệ sĩ, mà không ít người trong số họ đã hoặc đang công tác trong ngành giáo dục. Cho nên, nhiều người vẫn nói "nhà văn - nhà giáo" và "nhà văn mặc áo lính" là "đặc sản" của văn chương Việt Nam hiện đại.

Vậy thì còn gì tuyệt vời hơn nữa khi có một đội ngũ văn nghệ sĩ là những nhà giáo - những trí thức thực sự. Đấy là tài sản vô giá của văn học nước nhà, vì văn chương nói riêng, nghệ thuật nói chung thời nào cũng vậy, đều sẽ giá trị hơn khi được hàm chứa trong nó những giá trị cao cả của trí tuệ. Và văn học nghệ thuật cũng khó có con đường nào để đưa đến công chúng những giá trị CHÂN - THIÊåN - MỸ nhanh và tiện như khi nó song hành với sự nghiệp giáo dục.

Vấn đề là, trong kho tàng văn học nước nhà hiện vẫn còn ít tác phẩm viết về nhà giáo. Mà viết về nhà giáo thì chính những nhà văn - nhà giáo sẽ có những cảm nhận và cảm xúc hơn hẳn người ngoài cuộc.

Trong lịch sử văn học nước nhà có nhà giáo - nhà văn Nam Cao từng được ghi nhận là một trong những nhà văn tiêu biểu nhất thế kỷ XX vì có nhiều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ XX. Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học - nghệ thuật vào năm 1996. Nhắc đến Nam Cao không thể không nhắc đến một trong những tác phẩm nổi tiếng của ông là "Sống mòn", viết vào năm 1944, với nhân vật chính của tiểu thuyết là một thầy giáo tên Thứ, từ bỏ cuộc sống làng quê và gia đình để lên Hà thành làm cho một trường tư, mong tương lai tốt đẹp hơn, nhưng sự thật thì "chết mòn chết héo" trong những ngày tháng khổ đau.

Giáo Thứ là một minh họa của nhà văn Nam Cao về thân phận của nhà giáo trong bối cảnh bức bối của xã hội Việt Nam giai đoạn 1930-1945, trước khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) được Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố thành lập vào ngày 2/9/1945. Nhiều nhà phê bình đoán chắc giáo Thứ là phiên bản đời thực của chính nhà giáo Nam Cao.

Kể từ năm 1945 đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng với sự phát triển về mọi mặt, ngành giáo dục của nước ta đã có những bước tiến vượt bậc. Những "thầy giáo Thứ" năm nào nay đã là một đội ngũ "vừa hồng vừa chuyên", đảm bảo gánh vác sứ mệnh "trồng người", để đất nước đủ tự tin bước vào kỷ nguyên mới.

Và, công chúng đang chờ đợi để được đón nhận những tác phẩm văn học nghệ thuật mà đội ngũ nhà giáo "vừa hồng vừa chuyên" sẽ là nguyên mẫu.

Lương Duy Cường

Các tin khác

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Trong lễ tốt nghiệp chương trình thạc sĩ ngành Quản trị - Phân tích định lượng, Đại học Duke, chàng trai Nguyễn Huỳnh Nhật Tiến (TP. Hồ Chí Minh) đã được chọn đại diện phát biểu.

Hai vạch nhân phẩm

Hai vạch nhân phẩm

Mỗi thời đại đều có nghi lễ chứng minh sự trong sạch của mình. Có thời người ta kê khai lý lịch, có thời là thú tội trước đám đông. Showbiz Việt Nam năm 2026 chọn phương thức khác: nước tiểu.

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Ngay sau khi triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nhằm phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Cái gốc vẫn từ con người

Cái gốc vẫn từ con người

Việc khởi tố các cá nhân, đơn vị vi phạm bản quyền mới đây đã thực sự tạo ra địa chấn trong làng giải trí. Những sai lầm của họ có thể có tính chất hệ thống hoặc cũng có thể do chưa hiểu biết tường tận về Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng, dù gì đi nữa, đó cũng là bài học đắt giá không chỉ đối với những cá nhân ấy mà còn đối với tất cả những ai đang hoạt động trong ngành sáng tạo ở Việt Nam.

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Không chỉ nhà đầu tư hay doanh nhân trong các lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình... mà văn nghệ sĩ hẳn cũng sẽ phấn khởi trước việc cả nước ra quân thực hiện cao điểm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026.

Thành nhân không hề dễ dàng

Thành nhân không hề dễ dàng

“Harmony (hòa âm) là nền móng của âm nhạc Homophonic (kết cấu âm nhạc đồng âm) và hơn thế nữa. Kiến thức môn học này gần như là quá lớn để quãng đời của những sinh viên chăm chỉ và có năng khiếu bẩm sinh có thể học hết. Lịch sử hòa âm trải dài từ tiền cổ điển, cổ điển, lãng mạn, hiện đại, jazz, rock... cho tới nay mai vẫn còn liên tục phát triển. Ảnh chụp từ buổi học mà 100% người tới lớp là những bạn xin vào dự thính”.

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Tháng 5, tháng của những sự kiện lịch sử trọng đại, đó cũng là dấu mốc quan trọng để chúng ta ứng chiếu quá khứ với thực tại để thấy được bước tiến cũng như tầm nhìn và cơ hội phát triển của đất nước. Cảm quan của từng cá nhân trước thời đại sẽ nói lên nhận thức chính trị và nền tảng văn hóa đó.

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp tôn vinh người lao động với những đóng góp xây dựng cộng đồng, quốc gia và thế giới. Đây cũng là dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về những thay đổi của lao động trong bối cảnh mới.

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Vụ việc một nam sinh trung học cơ sở ở Ninh Bình bị bạn học đánh hội đồng gần đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn cho phụ huynh và những người làm giáo dục: “Chúng ta cần phải làm gì?”. Và, lại như những vụ việc tương tự đã diễn ra, luôn là những đáp án quen thuộc được nhắc đến, từ chuyện phải chế tài thật nặng cho tới những đề xuất về vai trò của ngành giáo dục...

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 năm nay, giới sản xuất, biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền hoặc sản xuất kênh chương trình chuyên quảng cáo, cung cấp dịch vụ mạng xã hội... đón nhận tin vui từ việc Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL).

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.