Dẫu rằng trước đây, chính lãnh đạo của UBND tỉnh này kiến nghị với người dân rằng “Nên chấp nhận bồi thường, đừng nên khiếu kiện vì chứng cứ quá yếu”.
Trao đổi với báo giới vào ngày 17/8/2010, Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường Bùi Cách Tuyến cho biết, hiện tại UBND Tỉnh Đồng Nai vẫn chưa báo cáo Bộ Tài nguyên - Môi trường (TN-MT) về việc đã đề nghị Công ty Vedan bồi thường 119,5 tỉ đồng nhưng lại thay đổi. Lý do mà phía UBND Đồng Nai đưa ra cho sự thay đổi của mình là "phải hỏi ý kiến của người dân". Theo Hội Nông dân Đồng Nai là mặc dù UBND tỉnh đã chỉ đạo hội họp dân để lấy ý kiến về việc nhận 119,5 tỉ đồng bồi thường hay sẽ kiện Vedan ra tòa, nhưng do chưa nhận được thông báo kết luận của UBND tỉnh nên chưa triển khai thực hiện.
Điều này rất lạ lùng. Bởi ngay trong cuộc họp vào tháng 7/2010, chính vị Phó giám đốc Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai cũng cho rằng rất khó có khả năng kiện Vedan vì chưa đủ cơ sở pháp lý. Chủ trì buổi họp hôm ấy là Bộ trưởng Bộ TN-MT Phạm Khôi Nguyên đã rất gay gắt với ý kiến của vị Giám đốc Sở này. Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên nói thẳng rằng: "TP HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có đủ cơ sở để khởi kiện thì không có lý do gì để nói Đồng Nai không có cơ sở". Cũng cần phải nhắc lại, ở thời điểm cuối tháng 7/2010, việc Vedan chây lỳ và cò cưa tiền bồi thường theo kiểu "bà già đi chợ" khiến dư luận hết sức phẫn nộ.
Trước sức ép của dư luận, đặc biệt là làn sóng tẩy chai sản phẩm của Vedan, công ty này đã chấp nhận nâng số tiền bồi thường cho nông dân tỉnh Đồng Nai lên gấp nhiều lần so với số tiền 7 tỉ đồng ban đầu. Có nhiều tiền bồi thường, chưa hẳn đã... tốt với nông dân Đồng Nai bởi chính ông Phạm Văn Dung, Chánh Văn phòng UBND tỉnh Đồng Nai nhìn nhận rằng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và TP HCM chia số tiền bồi thường của Vedan từng người dân sẽ khớp, còn Đồng Nai chưa xác định rõ số hộ, mức thiệt hại từng hộ. Vì vậy tỉnh chưa thể ký ngay số tiền bồi thường của Vedan được. Sự lúng túng của tỉnh Đồng Nai xuất phát từ việc từ trước đến nay, tỉnh này chưa có xác định cụ thể số hộ thiệt hại, mức độ thiệt hại theo yêu cầu của Viện TN-MT.
Trước đây, lúc Vedan ra giá bồi thường 15 tỉ cho thiệt hại của nông dân tỉnh Đồng Nai, thì chính Hội Nông dân tỉnh làm thuyết khách cho Vedan, kiến nghị nông dân nên chấp nhận mức bồi thường này. Và cho đến khi, Viện TN-MT xác định tổng số tiền thiệt hại của nông dân Đồng Nai là 119,5 tỉ đồng và Vedan chấp nhận bồi thường ở con số này thì phía UBND tỉnh phút chốc rơi vào trạng thái lúng túng(?!).
Còn lạ lùng hơn nữa, nếu như mọi người nhìn lại cuộc "chất vấn" giữa Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên và ông Phan Văn Hết, Phó giám đốc Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai.
Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên hỏi: "Tại sao trong 3 tỉnh, thành thì Bà Rịa - Vũng Tàu và TP HCM không lúng lúng về giá tính toán thống kê mà Đồng Nai lại lúng túng?". “Hiện nay tỉnh vẫn còn vướng mấy việc, giá tính toán 14 năm qua có biến động, mức độ thiệt hại chưa được công bố" - ông Hết trả lời. "Con số 119 tỉ đồng có phải là con số của UBND tỉnh Đồng Nai đề nghị không?" - Bộ trưởng chất vấn tiếp. "Đúng, đó là số tiền của tỉnh đề nghị" - ông Hết thừa nhận. "Anh đề nghị số tiền Vedan phải bồi thường tức là anh thừa nhận vùng bị ảnh hưởng, thừa nhận giá rồi, giờ còn nói gì nữa?" - vẫn là câu hỏi của Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên. "Nhưng hiện nay việc tính toán về giá và mức độ thiệt hại tỉnh vẫn lúng túng" - ông Hết vẫn cố gắng... lúng túng.
Cái sự lúng túng của phía tỉnh Đồng Nai cũng khiến dư luận cả nước... lúng túng theo. Khi TP HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hỗ trợ tối đa trong việc thu thập tài liệu, giúp nông dân khởi kiện Vedan thì tỉnh Đồng Nai lại... lúng túng trong việc lo ngại "không đủ cơ sở để khởi kiện". Đến nay, khi 2 tỉnh trên chuẩn bị giải ngân tiền bồi thường đợt đầu cho nông dân thì phía tỉnh Đồng Nai lại tiếp tục lúng túng trong chuyện có nên ký chấp nhận số tiền bồi thường của Vedan hay không? Tôi không phỏng đoán nguyên nhân của cái sự lúng túng mà phía tỉnh Đồng Nai đưa ra. Nhưng động thái của tỉnh này cho thấy, cái lúng túng của tỉnh này đã vô hình trung đẩy cái lợi cho Vedan, đẩy thiệt hại về nông dân. Thế nên, Vedan cứ toàn tâm toàn ý bồi thường cho nông dân TP HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, còn chuyện bồi thường cho nông dân tỉnh Đồng Nai thì cứ mặc nhiên trông chờ vào sự... lúng túng của tỉnh này.
Nhắc thêm một chút về cái sự lúng túng của tỉnh Đồng Nai, trước đây, khi phong trào kiện Vedan tăng cao, lãnh đạo của một huyện ở Đồng Nai có người dân bị thiệt hại do Vedan hủy hoại sông Thị Vải từng nói rất thẳng thừng rằng: "Tôi biết người dân đang ngờ vực việc tại sao tỉnh Đồng Nai không cử đại diện giúp dân khởi kiện như TP HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đang làm. Nhưng bà con rất yếu chứng cứ. Trường hợp người dân không chấp nhận phương án thương lượng hỗ trợ thì có thể khởi kiện bằng cách ủy quyền cho Chủ tịch Hội Nông dân huyện đứng ra đại diện, nhưng người dân phải tự cung cấp chứng cứ”.
Trong lúc nông dân ở TP HCM và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu được hỗ trợ trong việc đi tìm chứng cứ khiếu kiện Vedan, thì nông dân tỉnh Đồng Nai lại nghe một quan chức phát biểu rằng họ "phải tự đi tìm chứng cứ". Biết trách ai bây giờ, không lẽ, người nông dân tỉnh này nên tự trách là sao mình không chịu làm nông dân của TP HCM và Bà Rịa - Vũng Tàu để được hỗ trợ (?!). Sự lúng túng, đôi khi cũng có mặt "tích cực" của nó. Dĩ nhiên, là mặt tích cực tùy theo chủ ý của một ai đó, nhưng chắc chắn rằng nó không mang lại quyền lợi cho số đông đang cần được bảo vệ.
Hay thật hay, bởi vẫn trước đây, lãnh đạo Huyện ủy Long Thành là Phó Bí thư Đào Minh từng khen “nông dân am hiểu pháp luật” khi chấp nhận chuyện thương thảo với Vedan đòi hỗ trợ (hỗ trợ chứ không phải bồi thường - PV) thì hôm nay, Đồng Nai lại lúng túng khi "không biết người dân muốn bồi thường hay quyết tâm kiện". Tài thật(!).
Bởi nếu giờ, nông dân Đồng Nai khiếu kiện họ sẽ lâm vào trạng thái đơn độc, vì đơn giản, sau khi Vedan đồng ý bồi thường hàng trăm tỉ đồng cho thiệt hại của nông dân 3 tỉnh là Đồng Nai, TP HCM và Bà Rịa - Vũng Tàu, thì không khí kiện tụng Vedan đã "nguội" hẳn. Khi không khí nguội, thì tỉnh Đồng Nai lại chờ câu trả lời của người dân là "Đi kiện hay nhận bồi thường"(?!).
Khi người ta muốn kiện, tỉnh Đồng Nai khuyên nông dân nên nhận bồi thường. Khi Vedan chịu bồi thường, tỉnh Đồng Nai lại đang chờ người nông dân... khiếu kiện. Tính tới tính lui, thì chỉ có mỗi người nông dân ở tỉnh này là lãnh đủ bởi lối hành xử rất... lúng túng của lãnh đạo tỉnh Đồng Nai.
Cũng may là có đợt từ chối sản phẩm của Vedan để ủng hộ nông dân thuộc 3 tỉnh, thành trên của người tiêu dùng trong cả nước. Đặc biệt, là các nhà phân phối hàng hóa lớn thì mới có chuyện Vedan chịu bồi thường cho nông dân. Chứ không thì với cách "lúng túng" của tỉnh Đồng Nai, thì công lý rất khó có thể tự tìm đến với người nông dân. Dẫu cho đến thời điểm này, công lý tại nơi đây vẫn chỉ đang le lói và buộc phải chờ điều kiện thuận lợi. Đó là khi, những quan chức của tỉnh này thôi "một cơn lúng túng" cho nông dân được nhờ.
Và trong cuộc họp gần đây nhất vào ngày 20/8 với lãnh đạo 2 huyện và 4 xã có người dân bị thiệt hại để tính toán chuyện bồi thường của Vedan, phía UBND tỉnh Đồng Nai và người dân vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Người dân thì thắc mắc về số tiền đền bù chênh lệch, các hoạch tính đền bù không hợp lý... của sở TN-MT tỉnh. Sở TN-MT tỉnh thì lại khăng khăng họ dựa theo quy chuẩn đền bù do Viện TN-MT xác định. Bên này kiên quyết quan điểm, bên kia giữ nguyên lập trường, lại còn một bên khác chăm chăm nhất quyết kiện Vedan cho đến cùng.
Cả 3 “lực lượng” này đang cãi nhau chí mạng mà quên mất rằng sản phẩm của Vedan thâm nhập vào trụ sở bán lẻ của mình. Và phải lưu ý rằng, Vedan chịu bồi thường không phải do ý thức được lỗi lầm của mình mà là do bị tẩy chay ngay tại thị trường mà Vedan kiếm lãi nhiều nhất. Khi được “chào đón” lại, không hiểu Vedan sẽ còn nhũn nhặn với người nông dân như trước đây.
Ngay thời điểm này, là lúc người ta trông chờ vào khả năng lãnh đạo của những quan chức sở tại hơn cả. Chứ không phải là những cuộc họp cãi nhau ỏm tỏi rồi lại kết thúc bằng con số 0 vô vọng
