Dự án để hoang, dân thiếu đất sản xuất
Thực hiện kế hoạch của Thanh tra Chính phủ và chỉ đạo của lãnh đạo TP Huế về thanh tra chuyên đề đối với các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài; Chánh Thanh tra TP Huế ban hành Quyết định thanh tra, trong đó có Dự án Nhà máy xi măng Nam Đông.
Dự án được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) cấp giấy chứng nhận cho Công ty CP Đầu tư Xi măng Nam Đông Việt Song Long (viết tắt là Công ty) vào tháng 1/2008, thay đổi lần thứ nhất vào tháng 5/2010, với vốn đầu tư 4.437 tỷ đồng. Dự án nhà máy có công suất thiết kế 5.000 tấn clinker/ngày (tương đương 1,8 triệu tấn xi măng/năm). Theo dự kiến, dự án nghiệm thu bàn giao quý 4/2010, đưa vào hoạt động tháng 1/2011…
Thế nhưng kể sau ngày khởi công, 40 ha đất của hơn 50 hộ dân bị thu hồi cỏ dại mọc um tùm, tòa nhà để làm việc được xây dựng dở dang xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều khu vực trong khuôn viên dự án bỏ hoang lâu ngày được người dân làm nơi chăn thả, nuôi nhốt gia súc. Điều xót xa, trong khi đất dự án bị bỏ không, hàng chục hộ dân lại rơi vào tình trạng thiếu đất sản xuất ảnh hưởng đến sinh kế…
Ông Võ Văn Bi, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh cơ sở ở xã Long Quảng, một trong những hộ dân bị thu hồi đất phục vụ dự án cho biết, diện tích đất bị thu hồi trước đây được người dân trồng keo, cao su, hoa màu…. Khi có thông báo thu hồi đất để làm dự án, bà con rất đồng tình bởi ai cũng kỳ vọng địa phương sẽ phát triển, con em có việc làm ổn định. Nhưng không ngờ dự án không triển khai, đất thì bỏ hoang; trong khi nhiều hộ dân ở thôn 4, thôn 5 của xã thiếu đất sản xuất.
Lãnh đạo UBND xã Long Quảng cho rằng, việc dự án chậm triển khai trong thời gian dài đã gây lãng phí lớn về tài nguyên đất đai, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân trong vùng. Địa phương nhiều lần kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, có hướng xử lý dứt điểm...
Phát hiện nhiều vi phạm, thiếu sót
Theo Thanh tra TP Huế, quá trình thanh tra dự án đã phát hiện một số vi phạm, thiếu sót. Cụ thể, Sở Kế hoạch và Đầu tư cũ (nay là Sở Tài chính) TP Huế không tham mưu UBND tỉnh công bố Danh mục dự án thu hút đầu tư tại địa phương là chưa đảm bảo theo quy định. Bên cạnh đó, việc thẩm tra để cấp giấy Chứng nhận đầu tư lần đầu được Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì thực hiện và được ghi nhận tại biên bản họp thẩm tra ngày 27/12/2007; tuy nhiên, hồ sơ thẩm tra không có báo cáo tài chính năm 2006 của Công ty để chứng minh năng lực tài chính.
Theo trình bày của Sở Tài chính, do sơ suất trong công tác lưu trữ nên xảy ra việc thất lạc báo cáo tài chính nêu trên. Ngoài ra, đối với 2 hồ sơ đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho công ty thiếu biên bản bàn giao đất trên thực địa là chưa đúng quy định tại Điều 122 Luật Đất đai.
Thanh tra TP Huế khẳng định, sau khi được UBND tỉnh cấp Giấy chứng nhận đầu tư, nhà đầu tư đã tổ chức khởi công vào tháng 3/2009 và triển khai thi công một số hạng mục gồm: đền bù, giải phóng mặt bằng hoàn thành với tổng diện tích khoảng 35 ha/40 ha; rà phá bom mìn khu vực mặt bằng nhà máy; đánh giá trữ lượng mỏ đá vôi, đá sét; thi công 80% khối lượng nhà hành chính. Từ cuối năm 2010, dự án đã dừng thi công trên thực địa…
Mặc dù Công ty có báo cáo gửi UBND tỉnh và các Sở có liên quan, trong đó có nêu các nguyên nhân dẫn đến chậm tiến độ và đề xuất kế hoạch liên quan đến việc giãn tiến độ dự án. Tuy nhiên, theo Thanh tra TP Huế, thời điểm Công ty gửi báo cáo này đã vượt quá 15 ngày làm việc là không đảm bảo theo quy định tại khoản 1 Điều 67 Nghị định số 108/2006/NĐ-CP.
Kết luận Thanh tra còn chỉ ra rằng, Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế cũ từng làm việc với chủ đầu tư dự án và có văn bản báo cáo UBND tỉnh liên quan đến chi phí đã đầu tư. Theo đó xác định, giá trị thực hiện dở dang đến thời điểm kiểm tra là hơn 816 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo Tờ trình ngày 1/3/2019 của UBND tỉnh gửi Thủ tướng Chính phủ về việc đề nghị cho tiếp tục thực hiện đầu tư DA thể hiện; chủ đầu tư đã thực hiện đầu tư khoảng hơn 163,5 tỷ đồng (theo số liệu do Công ty TNHH Kiểm toán tư vấn độc lập thực hiện). Thanh tra TP Huế cho rằng, từ năm 2014 đến nay, dự án không triển khai đầu tư thêm bất cứ hạng mục nào. Do đó, việc cơ quan Thuế căn cứ vào giá trị chi phí hạch toán trên sổ sách kế toán của Công ty để xác định chi phí đã thực hiện đầu tư nêu trên là có sự sai khác lớn so với Tờ trình của UBND tỉnh gửi Thủ tướng Chính phủ…
Đối với tình hình thực hiện, gia hạn tiến độ thực hiện dự án và việc thực hiện Kết luận thanh tra cho thấy, đến nay, văn bản xin gia hạn tiến độ thực hiện dự án đầu tư của Công ty không thực hiện đúng quy định; việc gia hạn tiến độ chưa được ghi nhận tại Giấy chứng nhận đầu tư nên không có cơ sở để xác nhận Dự án đã được gia hạn tiến độ. Thời gian đưa dự án vào hoạt động theo Giấy chứng nhận đầu tư đã hết thời hạn vào tháng 1/2011. Do đó, dự án thuộc trường hợp chấm dứt hoạt động theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 36 Luật Đầu tư năm 2025.
Bên cạnh đó, dự án đã được Thanh tra Chính phủ kết luận cần rà soát để chấm dứt hoạt động do năng lực tài chính không đảm bảo; không thuộc diện bảo lãnh vay vốn của Chính phủ; tính đến thời điểm thanh tra trước đây (4/3/2021) đã hết thời hạn đầu tư...
Ngoài ra, theo báo cáo Sở Tài chính thì hiện nay, không còn nhu cầu phát triển nhà máy xi măng trên địa Huế, trên toàn quốc, có nhiều nhà máy đang hoạt động chưa hết công suất, năng lực sản xuất dư thừa, lượng cung lớn, mất cân đối về cung và cầu.
“Việc dự án chưa được gia hạn tiến độ, nhà đầu tư không đảm bảo năng lực thực hiện dẫn đến dự án đã hết thời hạn đầu tư như đã nêu trên là trách nhiệm của nhà đầu tư”, Thanh tra kết luận nêu.
Trước một số thiếu sót, vi phạm nói trên, Chánh Thanh tra TP Huế vừa kiến nghị Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan tiến hành kiểm điểm rút kinh nghiệm đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thiếu sót.
Chỉ đạo Sở Tài chính chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường và các cơ quan, địa phương, đơn vị có liên quan tiến hành rà soát, thực hiện các thủ tục để chấm dứt hoạt động của dự án đầu tư theo đúng quy định. Yêu cầu nhà đầu tư và các tổ chức, cá nhân có liên quan phối hợp với các cơ quan chức năng, người có thẩm quyền trong xử lý các nội dung liên quan đến dự án và thực hiện kết luận thanh tra.
