Tuy nhiên, trong khi tất cả mọi mặt hàng, dịch vụ đều tăng giá, thì việc gần 2.000 chủ nhà trọ ở Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh đã bớt phần thu nhập của mình để giúp người thuê nhà trong cơn khó khăn rõ ràng là một việc làm rất có ý nghĩa.
Dìu nhau vượt qua khó khăn
Vào khu nhà trọ ở 1218/1 đường Kha Vạn Cân, khu phố 2, phường Linh Trung, quận Thủ Đức, khách gặp ngay một khoảng không gian rộng rãi và xanh ngắt. Hai bên hai dãy nhà trọ, chính giữa là khoảnh sân rộng có đến 200m2, vuông vức cỡ 8m x 25m. Khoảng 2h chiều, ngoài đường nắng gắt, nhưng nơi đây không có vẻ gì ngột ngạt. Hai hàng cây xanh, chậu kiểng trong sân tạo nên cảnh thoáng mát trong lành. Đây là hình ảnh hiếm có, bởi ở nơi tấc đất tấc vàng này, hầu hết các chủ kinh doanh nhà trọ tận dụng từng mét vuông để xây nhà, kiên quyết không để mét vuông đất nào được nghỉ ngơi.
Hình ảnh thường thấy nhất của những khu nhà trọ là hai bên hai dãy nhà đối diện, chính giữa là lối đi chỉ đủ để hai người đối mặt nghiêng mình lách nhau. Nếu hai chiếc xe máy, một đi vào, một đi ra chạm mặt, chắc chắn phải nhường nhau, một chiếc tiến, một chiếc lùi. "Chỗ này tối thứ bảy và chủ nhật, anh em công nhân trong khu phố tập trung hát karaoke", ông Lê Quang Tỉnh, chủ khu nhà trọ, cho biết.
Bất ngờ nữa là giá nhà trọ ở đây phải thừa nhận là rất phải chăng. Phòng 15-16m2 có gác, giá 500.000 đồng/tháng, không có gác chỉ 350.000 đồng. Chủ nhân cho biết từ khi xây nhà trọ năm 2000 đến nay, ông chỉ mới tăng giá có 1 lần. Lần này, thấy cái gì cũng tăng, vàng cũng đã đi quá xa so với hồi năm 2000, ông đã định tăng giá. Gặp cuộc vận động của quận, lại thôi. "Không tăng cũng phải, công nhân họ tội lắm. Họ không có tiền". Chính vì cứ thấy người thuê nhà khó khăn, mà ông trù trừ mãi bao nhiêu năm qua chưa tăng giá thuê nhà.
Những người thuê nhà ở đây hầu hết định cư rất lâu. Bà cụ Nguyễn Thị Viến ở Hà Tĩnh vào chơi với hai con gái, cho biết hai người con của cụ đã ở đây 15 năm, kể từ khi chỉ có mấy căn phòng trọ. Hai cô con gái nay đã lập gia đình, từ thuê chung một căn, nay đã là hai căn, thành hai cái tổ ấm. Giờ này, hai cặp vợ chồng đã đi làm, bà cụ ở nhà trông cháu. Một hình ảnh đầm ấm không khác gì ở chốn quê nhà.
"Tụi em trụ được là nhờ giá thuê nhà vừa rẻ vừa ổn định", hai cô gái Phan Thị Chiến và Đỗ Thị Tươi, cho biết. Chiến và Tươi làm ở Xí nghiệp may Phương Nam. Thông thường thì người thuê nhà trọ hay thay đổi chỗ ở, ngoài lý do thay đổi chỗ làm, còn vì giá nhà, giá điện nước tăng bất ổn. Nhưng Chiến ở đây đã 10 năm, còn Tươi thời gian ở ngắn hơn nhưng cũng đã 5 năm.
Trên tỉnh lộ 43 phường Bình Chiểu, 48 căn phòng trọ của ông Nguyễn Văn Mảnh có giá cho thuê 500 ngàn/phòng. So với mặt bằng giá cả chung trong cùng khu vực, giá này đã thấp hơn khoảng 100.000 đồng/tháng. Lẽ ra ông đã tăng giá, nhưng khi các cán bộ phường đến trao đổi, thấy có lý, ông lại gật đầu từ bỏ dự định. Vậy là không tăng. "Nghĩ lại, mình có nhiều khoản thu, chứ công nhân họ đâu có gì ngoài đồng lương", ông nói. "Lúc này là lúc họ cần sự giúp đỡ nhất, mà mình tăng giá nữa thì họ không còn biết bấu víu vào đâu".
Khu nhà trọ 1089/13/2 tỉnh lộ 43 phường Bình Chiểu có 40 phòng, 95 người thuê. Ông chủ Nguyễn Văn Vàng cũng nói rằng ban đầu ông định tăng giá cho thuê nhà, "nhưng sau đó chị Hạnh, anh Gia đến và phân tích thiệt hơn, nên thôi không tăng nữa". Chị Hạnh, anh Gia tức bà Đoàn Thị Hạnh, Chủ tịch Liên đoàn Lao động quận Thủ Đức và ông Trần Hoàng Gia, Chủ tịch Công đoàn cơ sở phường Bình Chiểu.
Không tăng, mà còn giảm
Không chỉ là sự ủng hộ đối với cuộc vận động của quận mà đây là một sự chia sẻ. Dãy nhà trọ trên đường Nguyễn Oanh, quận Gò Vấp có 20 phòng, giá cho thuê 600.000 đồng/phòng. Lê Mạnh Thường, là công nhân đang thuê phòng ở khu nhà trọ này, hớn hở cho biết kể từ tháng 3 này, giá thuê nhà giảm xuống còn 500.000 đồng. Phòng anh có 2 người thuê, mỗi người được giảm 50.000 đồng /tháng. "Lúc bình thường thấy 50.000 cũng... bình thường, còn lúc đồng tiền mất giá thì lại thấy nó thật là lớn lao", Thường so sánh như là một triết lý ngộ nghĩnh mới được phát hiện.
Khi được giảm giá, Thường và các bạn thuê phòng đã hết sức ngạc nhiên. Mọi người đang lo âu không biết giá phòng tăng lên bao nhiêu, bất ngờ chủ nhà lại giảm giá, làm sao không mừng vui! Thế nhưng, chủ nhà thì vẫn thản nhiên. Chị không muốn đề cập nhiều đến việc này, và nhất định không cho tiết lộ tên tuổi. Chị nói rằng, trên các phương tiện thông tin và trực tiếp hằng ngày, ước chừng giá cả các mặt hàng, dịch vụ đã tăng lên đến khoảng 20%, trong khi đó lương công nhân đã thấp nhưng không tăng, chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn. "Lâu nay mình kinh doanh cũng có thu nhập để dành. Giờ là lúc người thuê nhà của mình gặp khó khăn, mình chia sẻ với họ một chút, cho qua những ngày này trước đã". Theo lời chị, hiện nhiều chủ nhà trọ gần đấy cũng đã có xu hướng giảm giá cho thuê nhà.
Tại phường Tân Thới Hiệp, quận 12, chủ khu nhà trọ đã tự đóng tiền rác thay cho người thuê nhà. Tiền rác lâu nay người thuê nhà phải trả 15 ngàn đồng/người. Với 40 phòng trọ, trên 120 người ở, chủ nhà đã giảm thu nhập 1,8 triệu một tháng.
Ông Nguyễn Việt Cường, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP HCM, cho biết, ngoài nội dung xuyên suốt là không tăng giá, bên cạnh đó còn là cuộc vận động vào các doanh nghiệp, kêu gọi sự chia sẻ của giới chủ với người làm thuê. Đã có nhiều doanh nghiệp điều chỉnh tiền lương tối thiểu và nhiều chương trình hỗ trợ khá tốt cho công nhân. Các công ty như Công ty TNHH Vĩ Châu (quận 7), Công ty TNHH Danu Vina (KCX Linh Trung 1), Công ty TNHH Theodore Alexander (KCX Linh Trung 2), Công ty TNHH Vĩ Thái (KCX Tân Thuận)... đã điều chỉnh lương cơ bản, tăng tiền ăn trưa, tiền ăn giữa ca, tăng phụ cấp chuyên cần thêm 50.000 đồng, trả phụ cấp độc hại đúng quy định...
Ngoài ra, ở từng doanh nghiệp còn có các chương trình khác hỗ trợ công nhân. Trước khi có cuộc vận động không tăng giá nhà trọ, Công ty Danu Vina còn nâng phụ cấp nhà trọ từ 100.000 đồng lên 150.000 đồng. Riêng Công ty Pouyuen đã hỗ trợ cho 1.800 cháu bé đi nhà trẻ 300 ngàn/tháng/cháu.
Nhạy bén và năng động, CoopMart đã có chương trình hỗ trợ công nhân bằng cách đưa xe bán hàng lưu động giảm giá đến tận các KCN. Thời gian gần đây cũng đã có một số phiên chợ công nhân tổ chức tại các KCN để người lao động được mua hàng giá rẻ. Từ các chương trình này, đã có hàng trăm ngàn công nhân được giảm thiểu khá nhiều khó khăn. Liên, công nhân may đế giày trong KCN Bình Chiểu, cho biết cũng tạm yên tâm phần nào, không quá lo lắng như những ngày đầu tháng 3, khi giá cả tăng cao vùn vụt.
Không hề suôn sẻ
Cuộc vận động giảm giá, chia sẻ khó khăn cùng công nhân bắt đầu từ quận Thủ Đức. Hiện nay trên địa bàn quận có 3 KCN là KCX Linh Trung 1, Linh Trung 2, và KCN Bình Chiểu. Ngoài ra còn có khoảng 2.600 doanh nghiệp và 10.000 hộ kinh doanh cá thể bên ngoài, sử dụng 230.000 lao động. Ở quận này, 2 phường Linh Trung và Bình Chiểu có số lượng công nhân thuê nhà lớn nhất.
Theo số liệu chưa đầy đủ từ UBND quận Thủ Đức, đến nay có trên 2.000 chủ nhà trọ hưởng ứng, cam kết không tăng giá nhà trọ trong năm 2011. Cứ tính bình quân mỗi chủ nhà trọ có chừng 20 căn phòng, khoảng 50 người ở, thì đã có khoảng 100.000 công nhân thuê nhà ở quận này đã cất được mối lo về giá thuê nhà. Liên đoàn Lao động quận có đưa ra đề xuất với UBND TP HCM, để tạo điều kiện cho chủ nhà trọ hỗ trợ công nhân, có thể nên miễn, giảm một phần hoặc chậm thuế.
Cuộc vận động đã lan dần sang các quận, huyện Bình Chánh, Bình Tân, Hóc Môn, Củ Chi, quận 7, và tiếp tục mở đến các quận khác. Bên cạnh giá thuê nhà, còn là tiền điện, nước và nhiều phí dịch vụ khác. Ví như giá điện, từ cách đây 2 năm, đã có chương trình phối hợp của Công đoàn với Tổng Công ty Điện lực thành phố tính giá điện độc lập cho công nhân. Theo đó, mỗi phòng trọ có một đồng hồ riêng. Việc tính tiền cho phòng trọ được thực hiện như tính cho một hộ gia đình sử dụng độc lập, với mức giá điện sinh hoạt, mục đích là tránh việc các chủ trọ biến điện thành một mặt hàng kinh doanh, tự ý tăng giá để thu lợi. Tuy nhiên, công bằng mà đánh giá, việc này đến nay thực sự chưa được như ý. Phần lớn là các chủ kinh doanh vẫn tính trên đồng hồ cá nhân để thu 2.500 đến 3.000 đồng/kWh điện.
Theo nhận xét của những người tham gia cuộc vận động thì đa số được các hộ kinh doanh đồng tình, nhưng không phải đồng tình ngay và cũng không phải không có phản ứng. Ông Phạm Hoài Vũ, Phó bí thư Đảng ủy phường Linh Trung nói rằng, cũng đã có nhiều hộ kinh doanh ban đầu khó chấp nhận. Cán bộ phường phải thuyết phục vài lần, họ mới thông.
Bà chủ cho thuê nhà trên đường Lê Văn Chí, khu phố 1 phường Linh Trung, nói rằng lạm phát gia tăng, chính bà cũng bị ảnh hưởng chứ không chỉ riêng công nhân. Theo bà thì chăm lo cho công nhân phải là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó các cấp ngành chính quyền và đoàn thể đứng ra, huy động nhiều nguồn lực. "Nếu chỉ vì khó khăn của công nhân, hóa ra chỉ có chủ nhà trọ chia sẻ, còn các thành phần kinh doanh, xã hội khác thì thế nào?", chủ nhà trọ này đặt vấn đề. Theo bà, việc không tăng thêm mỗi người vài chục ngàn tiền thuê nhà trọ, cũng chỉ là hình thức mang tính nghĩa cử, chứ chưa phải là giải quyết khó khăn thực sự của công nhân.
Ông Vương Đức Thiện, Phó ban Ban Tuyên giáo Liên đoàn Lao động thành phố cho rằng, giải quyết khó khăn cho công nhân là chuyện lâu dài. Còn trước mắt, cuộc vận động này nhằm giúp ổn định tâm lý, có tính cấp thời. Ông Nguyễn Việt Cường cũng cho rằng, trước mắt cuộc vận động nhằm giúp công nhân bình tĩnh, cùng với doanh nghiệp ổn định vượt qua khó khăn trước mắt. Về hiệu quả, ông Cường đánh giá, tuy chưa nhiều nhưng cũng đã có tác dụng rõ rệt. Dù đang trong giai đoạn "bão giá" nhưng đa số công nhân các KCN vẫn có phần yên tâm sản xuất, công tác, không có những vụ đình công nổ ra quyết liệt như những năm trước kia.
Hiện nay, cuộc vận động nhường cơm sẻ áo với giới lao động vẫn đang được tiếp tục và không chỉ có tổ chức công đoàn, mà đã có rộng rãi nhiều tổ chức đoàn thể, chính quyền tham gia
