Tin nhưng chưa chứng minh được

Trong suốt 20 năm, kể từ năm 1991, nhà văn John Brockman, người sáng lập ra Quỹ Edge Foundation chuyên hỗ trợ cho các công trình nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học và kỹ nghệ, đã tìm các trí giả hàng đầu trên thế giới và đặt ra câu hỏi: "Những trí tuệ vĩ đại đôi khi đã tiên đoán được chân lý trước khi xuất hiện những sự vật và luận điểm minh chứng cho nó. Bạn tin vào điều gì mà bạn còn chưa chứng minh được?".

Và các nhà khoa học đã chia sẻ những giả thuyết của mình về nhiều chủ đề khác nhau, từ bí mật của tình yêu đến sự sống trong một cõi khác… Hóa ra là ngay cả những tên tuổi lớn vẫn không hề ngại tin vào cả những thứ mà mới thoạt nhìn thực sự hết sức vớ vẩn.

Tiến hóa trí tuệ sẽ làm xuất hiện Solaris

Giám đốc Viện Lão khoa, Viện sĩ Nga Vladimir Shabalin:

- Hiện nay quá trình tiến hóa trí tuệ đang dần thay thế tiến hóa về sinh học. Bộ não mới chính là thứ đang khiến thiên nhiên phải quan tâm. Thiên nhiên muốn phát triển và hoàn thiện nó. Để chúng ta có thể phát triển não, tiến hóa cho chúng ta cả một cơ hội độc nhất vô nhị để chậm già đi: theo phân loại tuổi tác của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một người ở độ tuổi 44 vẫn là một người trẻ, trong khi trước đây thì đấy đã là một người "đã toan về già".

Và số lượng thành viên của nhóm người ở độ tuổi cao từ 60 tới 90 đang không ngừng tăng lên nhanh gấp 4-5 lần so với trước. Và chính đó mới là những người có bộ não phát triển, có tri thức, có kinh nghiệm. Và bằng cách đó tiến hóa bày tỏ sự quan tâm tới sự phát triển chất lượng các tính năng trí tuệ  của nhân loại. Còn trong tương lai thì tôi nghĩ rằng, não người sẽ hòa nhập với computer và chúng ta sẽ trở thành những "máy tính sinh học".

Bằng cách này hay cách khác thì rốt cuộc dần dà với tiến hóa trí tuệ sẽ có những con người không hẳn là người hoặc hoàn toàn không còn là người nữa, đó là những sinh vật rất khác biệt so với những dạng sinh vật đang tồn tại hiện nay. Và trong tương lai xa có thể sẽ xuất hiện Solaris, một đại dương có tư duy của hành tinh, giống như những gì nhà văn khoa học viễn tưởng Ba Lan Stanislav Lem đã viết. Vật liệu trí tuệ sẽ hòa nhập với cơ quan điều hành thống nhất của môi trường sinh học. Tôi tin vào điều này, nhưng hiện tôi chưa thể chứng minh được.

Có tình yêu đích thực

GS David Buss, Khoa Tâm lý học thuộc Đại học Texas , chuyên gia về tiến hóa tâm lý các chiến lược hôn nhân của con người:

- Tôi tin vào tình yêu đích thực. Trong hơn 20 năm làm công tác khoa học, tôi đã nghiên cứu rất nhiều hiện tượng kỳ lạ khác nhau - từ những phương pháp bất ngờ nhất mà người đàn ông và người đàn bà sử dụng để chi phối lẫn nhau tới những hình thức phụ tình ma quỷ nhất. Nhưng tất cả những góc độ đen tối này của bản chất con người vẫn không làm tôi mất đi niềm tin vào một tình yêu đích thực. Nó rất hiếm gặp - chỉ có rất ít người may mắn được trải qua nó.

Tin nhưng chưa chứng minh được ảnh 1

Ảnh minh họa của báo Komsomolskaya Pravda.

Những lối mòn của tình yêu "thông thường" đã được nghiên cứu kỹ lưỡng lắm rồi: nào là sự cuốn hút như bị thôi miên, nào là những mơ hình tưởng bóng ngày đêm, nào là khát khao thân xác bỏng cháy… Nhưng tình yêu đích thực vẫn có lối đi riêng của nó. Rất khó xác định nó một cách rành rẽ, rất khó đo lường nó bằng các phương pháp khoa học, nó lảng tránh mọi chuẩn mực có sẵn…

Chúa trời chơi trò xúc sắc 

GS vật lý lý thuyết Leonard Susskind ở Đại học Stanford, tác giả sách Dẫn luận vào lý thuyết hố đen:

- Nếu tôi ném đồng xu một triệu lần thì hoàn toàn chính xác là một triệu lần không lần nào được ngửa mặt trên. Tôi không có máu đỏ đen nhưng tôi tin tưởng điều này mạnh đến mức tôi sẵn sàng đặt cược cả một năm lương của tôi hoặc cả linh hồn tôi cho nó.

Tôi hoàn toàn tin tưởng chắc chắn rằng luật số lớn - tức là lý thuyết xác suất sẽ phát huy tác dụng và sẽ không để tôi bị thiệt hại. Và toàn bộ nền khoa học được xây dựng trên cơ sở luật này. Nhưng tôi không thể chứng minh được nó và thực sự là tôi không hề biết nó là cái gì. Có lẽ vì thế chăng nên Albert Einstein đã nói rằng, chúa trời không chơi trò súc sắc. Nhưng có lẽ, dẫu sao thì chúa trời vẫn chơi trò xúc sắc?

Đóng băng xác thân để trở thành vĩnh cửu

Nhà lý sinh học Igor Artyukhov, Giám đốc Nhà bảo quản người đông lạnh (cryonics) đầu tiên ở Nga:

- Một trong những biện pháp để trở thành bất tử là bảo quản xác người đông lạnh. Hiện nay trong các cryonics đang bảo quản đông lạnh gần 200 xác người, trong đó có 20 xác ở nước Nga. Điều quan trọng là chờ cho tới lúc có được một kỹ nghệ làm tan băng đúng kiểu để họ trở về cõi sống như những người khỏe mạnh. Trong câu chuyện này, chúng tôi hy vọng ở y học nano: những robot siêu nhỏ được đưa vào cơ thể sẽ có thể phục hồi hoàn toàn các tế bào thân xác và não.

Niềm tin ẩn trong não ta

TS Triết học Sam Harris ở Đại học Stanford kiêm TS Khoa học thần kinh ở Đại học California , tác giả cuốn sách Kết thúc niềm tin: tôn giáo, khủng bố và tương lai của trí tuệ:

- 44% số người Mỹ tin rằng trong 50 năm tới, Chúa Jesus sẽ quay trở về trái đất để phán xử cả người đang còn sống lẫn người đã khuất. Nhưng thế nào là niềm tin? Tôi nghĩ, niềm tin - đó là quá trình diễn ra không phụ thuộc vào nội dung của những điều mà chúng ta tin.

Tôi nghĩ, những hình dung của chúng ta về chúa trời không có gì khác những hình dung về các con số, về loài chim cánh cụt hay về món đậu phụ. Thế nhưng, tôi tin rằng, các quá trình thần kinh mà nhờ chúng một khẳng định này hay một khẳng định khác được thừa nhận là chân lý được dựa trên căn bản hơn liên quan tới những đền bù cho sự hoạt động tích cực của phần não phía trán  - có thể đó cũng là khu vực chịu trách nhiệm về việc mùi vị này hay mùi vị kia có dễ chịu với chúng ta hay không.

Thí dụ như: chân lý là cái đẹp và cái đẹp là chân lý, và không chỉ ở ý nghĩa trừu tượng của nó. Còn những khẳng định sai dối thì khiến chúng ta cảm thấy khó chịu ngay ở trong nghĩa đen của ngôn từ. Và chính vì thế nên chúng ta tin vào cái đẹp và không tin những cái xấu xí.

Không bao giờ có thể nhân bản thiên tài.

GS, TS y học Ali Asanov, Trưởng khoa Di truyền học ở Đại học Y khoa số 1 Moskva mang tên I.M. Sechenov:

- Chúng ta sẽ không bao giờ tạo ra những bản sao chính bản thân mình. Lý do là ở chỗ, con người là kết quả của một quá trình tác động tương hỗ nào đó giữa di truyền gien và vô số những yếu tố môi trường… Thí dụ, chúng ta có thể nhân bản Mozart giống về gien như đúc, nếu chúng ta tìm thấy di cốt của ông.

Nhưng chúng ta sẽ không thể lặp lại đường đời mà ông đã trải, từ lần viêm phổi đầu tiên khi còn nhỏ tới lần phải lòng phụ nữ đầu tiên. Mà chính những tiểu tiết khác nhau như thế đã trở thành nội dung góp nhặt dần nên thiên tài nghệ sĩ. Cũng như thế,  chúng ta sẽ không bao giờ nhân bản y như đúc bất cứ một con người nào khác. Vì thế nhân loại mới từ bỏ ý tưởng nhân bản chính mình. Chúng ta sẽ chỉ nhân bản động vật để lấy thịt và sữa mà thôi.

Cần phải sống không phải cho hiện tại mà cho tương lai và quá khứ

TS tâm lý học người Đức Kai Krause, nhạc sĩ, họa sĩ, người sáng lập Công ty Meta Creations, giải thưởng cao nhất của Hiệp hội Nhiếp ảnh Hoàng gia Anh:

- Tôi luôn luôn nghĩ nhưng không thể chứng minh được rằng, những khẩu hiệu như "ở đây và ngay bây giờ", "sống cho hiện tại" là những lầm lẫn. Sự thực phải ngược lại: tôi cho rằng, chính yếu nhất là những gì đã xảy ra trước đó và sẽ diễn ra sau đó. Quan trọng là tiên cảm được thời điểm và hồi tưởng về nó chứ không phải chính bản thân thời điểm đó.

Trong tiếng Đức có một từ rất đẹp là Vorfreude. Đó không chỉ là khoái lạc và cũng không hẳn đã là dự cảm. Đó là cái trước khoái lạc, khoảnh khắc trước khi vui sướng, một kiểu "tiền hạnh phúc". Cái từ này mô tả mối quan hệ với thời gian, niềm vui ngóng đợi khoảnh khắc tiếp theo tới sốt cả ruột. Và khi khoảnh khắc ấy qua đi trong chớp mắt thì chỉ còn lại ký ức về nó.

Bởi vậy hãy luôn sống trong chờ đợi về cái sắp tới, hãy nuôi hy vọng, hãy mơ ước tới những gì chưa có. Đồng thời, hãy làm sống động lại ký ức, hãy nâng niu nó, hãy chia sẻ nó.

Lương Hoành

Các tin khác

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.