Tìm giải pháp căn cơ khi khấu trừ thuế thu nhập vãng lai

Thu nhập thấp và nỗi lo khấu trừ thuế

Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, tổ chức, cá nhân trả tiền lương, tiền công, tiền thù lao và các khoản chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng sẽ phải khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 10%, áp dụng mức chi trả từ 5 triệu đồng/lần trở lên.

Như vậy, so với quy định cũ khấu trừ thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng, hiện mức đề xuất đã tăng lên 2,5 lần. Với các khoản chi trả dưới 5 triệu đồng/lần, đơn vị trả thu nhập được khấu trừ thuế 10% nếu cá nhân có yêu cầu.

Trong trường hợp người nộp thuế tính toán tổng số thu nhập cả năm không đủ mức phải đóng thuế, có thể viết cam kết đề nghị tổ chức chi trả tạm thời không khấu trừ, hoặc đến kỳ quyết toán thuế, sẽ được hoàn trả lại nếu thu nhập chưa đến ngưỡng tính thuế.

Đánh giá về việc nâng ngưỡng khâu trừ thuế này, ông Đồng Minh Hồng, Trưởng Ban Chính sách thuộc Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP Hồ Chí Minh cho rằng việc nâng ngưỡng khấu trừ là hợp lý. 

Theo ông, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 đã nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc, tăng khoảng 40% so với trước.

Việc nâng ngưỡng thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng/lần, thậm chí có thể cao hơn, sẽ góp phần giảm áp lực cho lao động không thường xuyên nhưng vẫn bảo đảm sự đồng bộ với các chính sách hỗ trợ khác.

Dù so với ngưỡng khấu trừ cũ, mức 5 triệu đồng được đưa ra được đánh giá là hợp lý, song với người nộp thuế, họ vẫn còn nhiều băn khoăn. Anh Hoàng Văn Thành, một thợ điện nước lao động tự do cho biết anh chủ yếu làm việc thời vụ theo từng đợt khoảng 10 ngày, với mức thu nhập khoảng 800 nghìn đồng mỗi ngày và để giữ chân thợ, phía nhà thầu sẽ không thanh toán lẻ, mà thường gộp một lần qua ngân hàng. 

"Nếu làm 10 ngày với tổng thu nhập 8 triệu đồng, tôi bị khấu trừ 10%, tương đương 800 nghìn đồng, bằng đúng1 ngày công. Gia đình tôi đều làm tự do, vợ bán quán nước trà đá vỉa hè, chồng làm thời vụ nuôi 2 con ăn học, tiền thu nhập hàng tháng nhiều nhất cũng chưa đầy 15 triệu đồng, còn tháng “giáp hạt” thì ít hơn, chi tiêu cho 4 người ở Hà Nội còn phải “giật gấu vá vai” chưa đến ngưỡng phải nộp thuế, vì thế, nếu khấu trừ 10% thu nhập vãng lai như trên, hoặc tôi phải viết cam đoan để không bị trừ thuế, hoặc phải làm thủ tục hoàn thuế sau này. Dù thủ tục nào thì đối với tôi cũng rất phức tạp, khó khăn”, anh Thành than thở.

Trước những băn khoăn này, một số chuyên gia là cho rằng việc nâng ngưỡng khấu trừ thuế đối với thu nhập vãng lai lên 5 triệu vẫn còn quá thấp, vì việc này đang “cào bằng” giữa người thu nhập thấp và người thu nhập cao: trong khi người thu nhập thấp chịu phiền hà về thủ tục, và nếu bị khấu trừ thuế rồi được hoàn sau, họ cũng sẽ bị “giam” 10% thu nhập trong một thời gian dài, trong khi đó, người có thu nhập cao lại chỉ tạm nộp 10% tại thời điểm chi trả, dù thực tế khi quyết toán cuối năm có thể phải chịu thuế suất lũy tiến lên tới 30-35% - được hưởng lợi hơn về dòng tiền trong năm.

Vì thế, cũng có ý kiến đề xuất xây dựng ngưỡng khấu trừ thuế hợp lý hơn, khoảng 10 triệu đồng/lần chi trả, tránh gây bất lợi cho nhóm yếu thế trong xã hội. Thậm chí, giải pháp căn cơ hơn là bỏ hẳn cơ chế khấu trừ 10% đối với hợp đồng dưới 3 tháng, hoặc không ký hợp đồng lao động.

Chuẩn hoá quy trình hoàn thuế

Trong khi đó, phân tích theo góc độ kỹ thuật, Luật sư Ngô Quý Linh- Công ty Luật Mai Đăng Khang cho rằng về việc người lao động lo lắng về thủ tục cam kết hoặc nộp rồi lại đi xin hoàn là phiền hà, đặc biệt với nhóm lao động tự do là đúng thực tế và cần được giải quyết một cách hệ thống, chứ không thể chỉ dừng ở tăng mức khấu trừ.

“Thực tế, với lao động tự do, họ thường không có kế toán, không quen làm thủ tục quyết toán thuế. Việc họ bị khấu trừ 10% trên mỗi lần nhận thu nhập vãng lai từ 5 triệu trở lên, dù có thể được hoàn lại nếu tổng thu nhập chưa đến mức phải nộp, nhưng để hoàn được, họ phải tự làm hồ sơ hoặc nhờ dịch vụ – đó là rào cản rất lớn. Nhiều người sẽ bỏ qua, đồng nghĩa với việc họ chịu thuế oan”, ông Linh phân tích.

Tuy nhiên, vị luật sư này cũng cho rằng so với quy định cũ ở mức 2 triệu, việc nâng lên 5 triệu là một ngưỡng đáng được ghi nhận của cơ quan soạn thảo, nên thay vì chỉ phản ứng tiêu cực, cần nhìn vào giải pháp căn cơ. Và giải pháp đó hoàn toàn khả thi dựa trên nền tảng số hoá hiện nay.

“Hiện hệ thống eTax (thuế điện tử) đã thể hiện rất rõ từng khoản thu nhập vãng lai, kèm mã số thuế của tổ chức chi trả. Dữ liệu đã có, chỉ là chúng ta chưa dùng nó để phục vụ người nộp thuế một cách chủ động”, ông Linh nhận xét.

Trên thực tế, nhiều người cũng đã chịu phạt thuế oan vì những khoản thu nhập vãng lai. Chị Phạm Thuỷ - một người làm trong lĩnh vực tư vấn pháp luật cho biết chị bị phạt thuế lên tới 5 triệu đồng chỉ vì một khoản tiền 400 nghìn đồng thù lao vãng lai phía đối tác không khấu trừ thuế, nhưng đã đưa vào kê khai thuế theo tên chị từ nhiều năm trước.

“Vì thế, quan trọng là chúng ta ứng dụng eTax như thế nào để thuận tiện cho người nộp thuế. Tôi đề xuất hệ thống thuế tự động tính toán và ra thông báo quyết toán thuế cho tất cả đối tượng, không chỉ riêng người có thu nhập vãng lai. Vào cuối năm (hoặc kỳ quyết toán), cơ quan thuế dùng dữ liệu từ eTax – đã được các tổ chức chi trả kê khai – để tự động tổng hợp tổng thu nhập của từng cá nhân từ tất cả nguồn (lương, thưởng, dịch vụ, vãng lai...).

Hệ thống sẽ tự trừ các khoản giảm trừ (bản thân, người phụ thuộc, bảo hiểm, từ thiện…) căn cứ vào hồ sơ đã đăng ký. Sau đó tính số thuế phải nộp cả năm, so với số thuế đã bị khấu trừ tại nguồn (gồm cả khấu trừ 10% từ thu nhập vãng lai). Kết quả sẽ ra: hoàn thuế hoặc phải nộp thêm. Viện hoàn hoặc khấu trừ sẽ được tự động tính toán và làm việc ngay trên số tài khoản ngân hàng mà người nộp thuế đăng ký với cơ quan thuế trong việc quyết toán thuế. Nếu phải nộp thêm mà số tiền trong tài khoản không đủ thì người nộp thuế có nghĩa vụ nộp bổ sung, nếu không sẽ bị tính phạt chậm nộp và bị áp dụng các chế tài khác.

Hệ thống tự động tạo thông báo quyết toán thuế gửi đến từng người nộp thuế qua tài khoản eTax, email hoặc tin nhắn. Người nộp thuế chỉ cần đăng nhập, xác nhận số liệu (hoặc bổ sung nếu có thu nhập chưa được ghi nhận), sau đó bấm nút “Đồng ý”. Nếu được hoàn, tiền tự động chuyển vào tài khoản ngân hàng đã đăng ký. Nếu phải nộp thêm, có thể thanh toán trực tuyến trên hệ thống.

Việc hoàn hoặc khấu trừ sẽ được tự động tính toán và làm việc ngay trên số tài khoản ngân hàng mà người nộp thuế đăng ký với cơ quan thuế trong việc quyết toán thuế. Nếu phải nộp thêm mà số tiền trong tài khoản không đủ thì người nộp thuế có nghĩa vụ nộp bổ sung, nếu không sẽ bị tính phạt chậm nộp và bị áp dụng các chế tài khác”, ông Linh góp ý.

Luật sư Linh đề xuất mở rộng cơ chế này cho tất cả đối tượng có mã số thuế – kể cả lao động tự do, người làm nhiều nơi, người nghỉ hưu có thu nhập vãng lai… Không phân biệt ai phải tự kê khai, ai được uỷ quyền. Như vậy, mọi người đều được hưởng sự tiện lợi, không ai bị bỏ lại phía sau vì thủ tục phức tạp.

Nói thêm về lợi ích của phương án này, ông Linh cho rằng với người nộp thuế (đặc biệt lao động tự do): họ không cần tự làm quyết toán, không cần xin hoàn thủ công. Chỉ việc xác nhận một cú click. Nỗi lo “khấu trừ xong lại phải xin hoàn” sẽ được xoá bỏ.

Với cơ quan thuế: giảm tải hồ sơ giấy, chống thất thu (vì vẫn khấu trừ tại nguồn), đồng thời nâng cao tuân thủ tự nguyện nhờ sự minh bạch, tiện lợi.

Với chính sách: việc nâng mức khấu trừ lên 5 triệu sẽ thực sự phát huy tác dụng giảm áp lực thủ tục cho người chi trả, nhưng không đẩy khó khăn sang người nhận.

“Tôi kiến nghị cơ quan chức năng tận dụng dữ liệu eTax để tự động hoá khâu quyết toán và hoàn thuế cho mọi đối tượng. Đó là hướng đi hiện đại, giảm phiền hà, tăng công bằng và hiệu quả. Tôi tin rằng nếu làm được điều này, những băn khoăn như ‘nộp rồi lại xin hoàn’ sẽ không còn là vấn đề đáng lo ngại. Hay nói cách khác, chúng ta chuyển việc “quyết toán thuế” từ một thủ tục có bản chất “xin – cho”, thành một “quy trình tự động hoá” mà trong đó, hệ thống số quản lý thuế là trung tâm, giảm tải nghĩa vụ cho cả người nộp thuế và cơ quan thuế.