"Yoga bình dân" - Lắm chuyện bi hài
Trong mấy năm trở lại đây, trào lưu tập yoga trở thành một thứ mốt thời thượng trong giới văn phòng. Do tính chất công việc ít vận động, họ đi tập để thư giãn, phòng và điều trị bệnh. Ngoài ra, không ít chị em đổ xô đi tập vì học lỏm bí quyết làm đẹp của những người nổi tiếng như diva Hồng Nhung, ca sĩ Hồ Quỳnh Hương, Hoa hậu Mai Phương Thúy. Các báo mạng liên tục đăng hình ảnh đường cong hấp dẫn của các ngôi sao này đi kèm khuyến khích tập luyện yoga như một liệu pháp hoàn hảo, vừa khỏe vừa đẹp, lại có chút gì đó sang trọng. Trong cuộc chạy đua sắc đẹp, hẳn nhiên các chị em không thể nào bỏ qua phương pháp này.
Tuy nhiên, trước đây, khi bộ môn yoga mới du nhập vào Việt Nam, nó được coi như một bộ môn thể thao quý tộc không dành cho người ít tiền. Học phí để chi trả cho các lớp yoga có thể lên đến vài triệu/tháng bao gồm chi phí thuê phòng tập, thảm, thiết bị và tiền thuê giáo viên nước ngoài. Với mức giá này, không phải ai cũng dám rút hầu bao để "chơi" trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế.
Nhưng trong khoảng 3 năm trở lại đây, các lớp yoga bình dân giá mềm mọc lên như nấm sau mưa. Hay "kinh tế" hơn là những lớp yoga "cây nhà lá vườn" do các học viên đi tập được một thời gian rồi tự mở, "tuyển sinh" trong lối xóm, đôi khi học phí chỉ là bữa liên hoan trà đá đầu phố…
Cứ 5 giờ chiều, tại ngôi nhà của một cô giáo mới về hưu tên V. ở phường Trung Kính, Cầu Giấy, khoảng 6-7 người đã có tuổi tập hợp nhau lại để tập "yoga". "Yoga" trong quan niệm của cô V. chỉ là "ngồi thiền". Bởi theo cô V. yoga theo kiểu uốn éo, vặn vẹo tay chân như trên tivi là dành cho lớp trẻ. Chứ già như các bác, xương cốt yếu rồi thì chỉ tập ngồi thiền thôi. Thiền ở đây đơn giản là họ tự khoanh chân xếp bằng lại theo đĩa DVD hướng dẫn, nghe nhạc thiền và… nhắm mắt.
Cô V. luôn tay quạt phành phạch như bốc hỏa, liến thoắng giới thiệu: "Chúng tôi tự tập cũng khoảng một năm rồi. Trước, chúng tôi có tập dưỡng sinh nhưng sau thấy mọi người bảo ngồi thiền tĩnh tâm tốt hơn nên chúng tôi tập. Chỉ cần thả lỏng tâm trí theo nhạc thiền thôi chứ có khó khăn gì đâu!".
Khi được hỏi lớp học này có giáo trình gì không thì cô V. lắc đầu: "Ai cho mà có, chỉ có đĩa này thôi!". Cô đưa tay chỉ vào chồng đĩa vứt chỏng chơ trên nền gạch có chữ "Nhạc thiền Phật giáo", "Nhập môn thiền" ghi bằng bút phớt trên vỏ. Được biết cô V. mua từ các cửa hàng băng đĩa vỉa hè. Chúng tôi lại hỏi thêm: "Tập thiền như thế này thì có các dụng gì?". Cô V. cùng mọi người nhìn nhau, lát sau cô V. cười tủm tỉm: "Thì để vui là chính, chúng tôi về hưu hết cả rồi. Tụ tập với nhau cho đỡ buồn vậy".
Mấy bác gái cười rúc rích chỉ về phía một ông cụ có vẻ nghễnh ngãng đang ngồi xếp bằng một góc, thì thầm vào tai tôi: "Ông kia mấy lần toàn ngủ gật khi ngồi thiền, nhiều lúc còn ngáy khò khò nữa. Nhưng mà được cái chăm lắm, không bỏ buổi nào cả!". Một người khác chen ngang: "Ở nhà con dâu suốt ngày cằn nhằn thì lánh sang đây là phải thôi!".
Ngoài lớp học tại gia của cô V. thì tại chùa Trung Kính, Cầu Giấy, Hà Nội vào các ngày cuối tuần, nhiều người đã tập hợp lại và dạy thiền cho nhau. Người trước dạy cho người sau, người học lâu chỉ cho người mới đến. Không cần giáo trình, không cần giáo viên hướng dẫn, cũng không cần học phí, mọi người chỉ cần chung tay đóng góp chút đỉnh để thanh toán tiền điện, tiền nước uống là được. Rẻ và đơn giản, nhưng liệu những lớp thiền này có thực sự hiệu quả ?
Tôi biết câu chuyện của một nhóm sinh viên nữ ở Trường đại học Văn hóa cũng đi tập yoga ở một trung tâm mới mở. Trung tâm này có giá khá mềm, lại có chương trình giảm giá cho sinh viên tập theo nhóm. Ngay buổi đầu tập luyện, các bạn kể đã rất thất vọng vì… không hiểu thầy dạy gì!
Nguyên do là trung tâm này thuê một giáo viên người Ấn Độ, được giới thiệu là một bậc thầy về yoga phương Đông. Lớp học gần 100 học viên chen chúc nhau trong một phòng tập chưa đầy 80m2, ai không nhanh tay đến sớm lấy thảm tập thì sẽ phải tập trên nền gạch hoa lạnh ngắt, cứng đờ. Vì lớp quá đông nên không thể hướng dẫn cho từng người một, thầy chỉ tập mẫu ở hàng trên cùng, đôi khi liếc xuống dưới xì xồ từng tràng tiếng Ấn khó hiểu.
Sau vài buổi tập ê ẩm cả người, cũng không thể tập trung thiền định vì tiếng cười nói, tiếng cãi nhau tranh giành chỗ ầm ĩ. Thêm vào đó, vị giáo viên râu ria rậm rạp này thường rất hay "vô ý" đụng chạm vào những vị trí nhạy cảm của nữ học viên, cùng điệu nháy mắt rất tình tứ. Nhóm sinh viên nữ này sợ hãi rút êm, đành chịu mất tiền học phí một tháng…
Càng tập càng… yếu !?
Tập yoga, tập thiền là một hình thức và liệu pháp chăm sóc sức khỏe rất khoa học. Tuy nhiên, nó đặc biệt phản tác dụng khi người tập lựa chọn phương pháp sai lầm.
Chị họ tôi tên Anh Thơ, 30 tuổi, làm nội trợ. Vì bận bịu con cái, chị ít có thời gian chăm sóc sức khỏe ở các trung tâm. Một lần khi lướt web, chị đọc trên một trang mua sắm online quảng cáo về một voucher: "Chỉ cần 1 triệu đồng, bạn có thể đăng ký trọn gói tập yoga. Cả gia đình có thể cùng tập luyện vui vẻ với nhau...!". Chị Thơ sau khi xem hình ảnh trên mạng về phòng tập thì khá ưng ý, có đầy đủ thiết bị và chuyên viên hướng dẫn. Đặc biệt khi gọi điện thì chị được lễ tân hướng dẫn rất tận tình.
Chị Thơ trình bày thắc mắc liệu chồng chị bị thoát vị đĩa đệm có thể tham gia tập? Con chị mới có 6 tuổi thì liệu yoga có quá sức? Và chị muốn yoga để giảm béo cấp tốc thì có được không? Chị nhận được câu trả lời ngọt xớt rằng những vấn đề đó trung tâm đều giải quyết được cả. Người tư vấn nhấn mạnh cho trẻ em học yoga đang là mốt ở các nước phương Tây nhằm kích thích trí thông minh. Còn bệnh đau lưng của chồng chị có thể khắc phục được nhờ tập yoga. Riêng chị có thể giảm 5kg trong vòng 2 tuần tập luyện và ăn kiêng theo chế độ. Bùi tai, chị Thơ đồng ý chuyển khoản thanh toán trọn gói.
Đến lúc tập thì hỡi ôi, thực tế hoàn toàn trái ngược với ảnh. Trung tâm gì mà nhỏ xíu, những dụng cụ như thảm tập, bóng tập, gậy đều cũ kỹ, bốc mùi như đồ thanh lý lại. Phòng tập yoga chung trẻ em thì nhốn nháo, đứa nằm đứa bò, cấu chí nhau, khóc lóc léo nhéo. Ngoài ra khi mang voucher đến chị mới biết ngoài số tiền đã thanh toán chị còn phải đóng thêm 200 nghìn để được vào lớp ưu tiên (tức là lớp ít người hơn) kèm khoản gửi xe theo tháng mấy chục ngàn nữa.--PageBreak--
Nộp đủ thứ tiền xong thì nhân viên kêu chị về chờ để tập hợp đủ số lượng học viên. Kết quả chị và người thân phải đợi hơn nửa tháng mới được gọi đến tập. Bất mãn, nhưng trót đâm lao nên chị đành nhắm mắt theo lao. Được vài buổi, chồng chị liên tục kêu đau lưng, đứa con trai thì đòi ở nhà vì: "Ở đó chán lắm, không ai chịu nói chuyện, toàn nhắm mắt thôi!", còn chị hốc hác vì "ăn kiêng" chỉ độc các món rau theo chế độ thanh lọc cơ thể do trung tâm đề ra. Chưa kể hàng "lô xích xông" những lọ thực phẩm chức năng giá bạc triệu chị mua theo lời huấn luyện viên "khen nức khen nở".
Khỏe đâu không thấy, chỉ thấy sau vài buổi, cả nhà ai cũng oải. Trò chuyện với người họ hàng là bác sĩ xương khớp, chị mới tá hỏa. Trong khi ở trung tâm khuyến khích chồng chị tích cực vặn, uốn cột sống, gập người "để máu dễ lưu thông" thì bác sĩ bảo động tác đó rất nguy hiểm đối với người có sẵn bệnh như anh. Nếu cứ cố sức trong một thời gian dài, anh có thể bị đột quị…
Thế là anh chị vội bỏ tập ở trung tâm, nhưng di chứng để lại thì thật không nhỏ. Anh phải đến Viện Y học cổ truyền châm cứu một thời gian để chữa bệnh đau lưng, còn chị thì phải đi truyền đạm vì ăn kiêng quá độ dẫn đến suy nhược cơ thể…
Nhắc đến yoga giá rẻ, chị rùng mình bảo: "Ôi đúng là chẳng cái dại nào bằng cái dại nào, tiền mất tật mang. Từ nay xin chừa!".
Bệnh viện Thể thao Việt Nam, một địa chỉ chuyên tiếp nhận bệnh nhân bị chấn thương trong quá trình tập luyện thể dục, thể thao. Gần đây đã chữa trị cho không ít trường hợp bệnh nhân đến khám vì sau khi tập yoga không đúng hoặc quá sức.
Bác sĩ Lê Thanh Tùng (Bệnh viện Thể thao Việt Nam) có lời khuyên như sau: Những người bị tiềm ẩn các bệnh về cột sống, đầu gối, cổ, vai, đau lưng, khớp thì không nên cố gắng tập yoga, nếu không sẽ gây tác hại nghiêm trọng. Các tư thế cúi hoặc ngửa tối đa làm dây chằng và các cơ bị căng giãn quá mức, gây đau dữ dội. Nếu đang đau lưng hoặc cổ cấp tính mà tập động tác gập, ngửa, uốn sẽ làm tổn thương nặng thêm. Vì vậy, trước khi tập bản thân cần nắm rõ tiền sử bệnh của mình và trình bày rõ với huấn luyện viên. Từ đó, lựa chọn chế độ và phương pháp tập luyện hợp lý.
Coi chừng "tẩu hỏa nhập ma"
Trong khi các lớp tự học thiền mọc lên như nấm sau mưa thì tại các phòng khám tâm lý, khoa tâm thần ở các bệnh viện cũng thường xuyên tiếp nhận nhiều môn sinh bị "tẩu hỏa nhập ma" vì tập thiền không đúng cách. Thuật ngữ "Tẩu hỏa nhập ma" chỉ những người tập luyện khí công không đúng phương pháp, gây hậu quả nghiêm trọng.
Thạc sĩ - bác sĩ Đinh Hữu Uân, Phó trưởng phòng Đào tạo Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, thường xuyên chữa trị cho nhiều bệnh nhân loạn thần đã nhấn mạnh thiền và yoga là những phương pháp luyện tập nâng cao sức khỏe rất tốt. Mục tiêu của yoga là làm dịu đi những bất ổn của xúc cảm và sự căng thẳng tinh thần. Thế nhưng, không phải ai cũng có thể tập được. Thiền định trong yoga chỉ thực sự phát huy hiệu quả đối với những người có sức khỏe bình thường, trạng thái tâm lý ổn định.
Đối tượng không nên tập thiền đó là những người có dấu hiệu tâm thần tiềm ẩn, hoặc những người bị trầm cảm và hoang tưởng. Bởi lẽ, khi ngồi thiền đòi hỏi tâm tâm phải tĩnh, ví như biến bản thân thành một chiếc hộp trống rỗng để hấp thu tinh hoa của vũ trụ. Nhưng có những người không thể tự tách khỏi những cảm xúc bản năng chi phối tâm trí. Nếu không có chuyên gia dẫn dắt, họ sẽ nghĩ ngợi lung tung, loạn xạ, nóng lạnh khắp người.
Đặc biệt, nếu để các bệnh nhân hoang tưởng hay trầm cảm ngồi thiền, họ có thể bị cuốn theo những suy tưởng bất ổn, từ đó hình thành những ảo giác đáng sợ ám ảnh. Không ít người sau khi tập luyện thiền, yoga sai cách đã vô tình rơi vào trạng thái tâm linh huyền bí, lúc nào cũng "lơ mơ" như đang ở... trên mây, có người lại sợ hãi đám đông, có người lại trở nên tuyệt vọng, muốn chết…
Theo bác sĩ Uân, tốt nhất khi mới nhập môn thì nên tập các động tác yoga đơn giản trước: tập thở, học cách tập trung ý nghĩ... ở một nơi uy tín, có người hướng dẫn giàu kinh nghiệm. Sau khi nắm vững phương pháp, mới nên tự tập tại nhà. Nếu sau một thời gian tập mà thấy mệt mỏi, bồn chồn, tâm trí kích động thì nên ngừng tập ngay và đến các cơ sở chuyên khoa tâm thần, gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị thích hợp.
Từ 1.001 câu chuyện bi hài ở những lớp học yoga bình dân này, đã đến lúc gióng lên một hồi chuông cảnh báo. Trong thời buổi "vàng thau lẫn lộn", người tiêu dùng phải cẩn trọng với chính sức khỏe của mình. Đừng bao giờ biến bản thân và gia đình thành những chú "chuột bạch" để thí nghiệm. "Rẻ" đâu phải lúc nào cũng đi đôi với "đẹp"!
