Sáng 14/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.
Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài Chính Ngô Văn Tuấn trình bày tóm tắt tờ trình, báo cáo về các giải pháp thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia với mục tiêu tổ chức lại cấu trúc nội dung, thay đổi giải pháp quản lý các chương trình mục tiêu quốc gia.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu ra giải pháp chung là xây dựng một chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 chương trình: Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và Phát triển văn hóa - giáo dục - y tế.
Riêng chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 do tính chất đặc thù về an ninh, trật tự an toàn xã hội, sẽ tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024, không gộp nhất.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thống nhất tên gọi là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2030.
Tại phiên họp, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội Lâm Văn Mẫn trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra. Theo đó, Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân. Việc tích hợp này về bản chất là hình thành một chương trình mục tiêu quốc gia mới.
Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội nhấn mạnh, nghị quyết mới không nên dẫn chiếu 4 hệ thống mục tiêu cũ, mà phải quy định hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu và sản phẩm đầu ra thống nhất, có khả năng đo lường.
Việc sắp xếp thành các nhóm nhiệm vụ không được làm mất đi nhiệm vụ cốt lõi, đối tượng thụ hưởng và ưu tiên đã được Quốc hội quyết định. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần có bảng tổng hợp để theo dõi riêng mục tiêu, cơ chế đặc thù, nguồn lực và kết quả thụ hưởng.
Phát biểu thảo luận tại phiên họp, các đại biểu cơ bản tán thành việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia nhằm khắc phục sự chồng chéo, giàn trải, thu gọn đầu mối quản lý. Đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, đảm bảo thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết định.
Tại phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhấn mạnh việc xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất chứ không phải là "lắp ghép" các chương trình với nhau, nhằm đảm bảo thực hiện đồng bộ, thống nhất, hiệu quả các mục tiêu an sinh xã hội, giảm nghèo, nông thôn mới, văn hóa, y tế.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh 4 vấn đề chính trong việc tích hợp lần này.
Thứ nhất, cần có thể chế và cơ chế phân cấp. "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Trung ương, Quốc hội, Chính phủ kiến tạo để phát triển”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu.
Theo Chủ tịch Quốc hội, để giải quyết “điểm nghẽn” hiện nay cần có giải pháp chuyển từ phân bổ vốn theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí định mức ngân sách. Còn địa phương phải chủ động điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần, tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của từng địa bàn.
Thứ hai, về cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch tài chính, phải tính toán linh hoạt tỷ lệ 75% vốn đầu tư công, 25% kinh phí thường xuyên. Theo Chủ tịch Quốc hội, tỷ lệ 75% - 25% là mục tiêu khung quốc gia, không nên “ép cứng” địa phương.
Đồng chí Trần Thanh Mẫn cũng yêu cầu cần quy định rõ quy trình, thủ tục lồng ghép vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia với vốn ngân sách địa phương và vốn xã hội.
Thứ ba, cần thu gom đầu mối quản lý, tránh cộng gộp cơ học. Chủ tịch Quốc hội cho rằng thực trạng hiện nay khi đã gom thành một chương trình tổng thể nhưng vẫn tồn tại các ban quản lý chuyên trách riêng thuộc các bộ, ngành. Do đó địa phương vẫn phải chịu kiểm soát, “thủ tục hành chính vẫn lòng vòng”.
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, cần thành lập văn phòng điều phối chung tích hợp ở cấp Trung ương. Bộ Tài chính sẽ đóng vai trò quản lý tổng thể ngân sách. Cần chuẩn hóa và tích hợp tiêu chí đánh giá đầu ra, tránh trùng lặp tiêu chí.
Thứ tư, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát, số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ.
Cần cập nhật liên tục kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu, chỉ số đầu ra để kịp thời chuyển vốn từ nơi chậm sang nơi làm tốt. Điều này sẽ thúc đẩy các địa phương đẩy mạnh giải ngân.
Cần quy định rõ điều khoản chuyển tiếp, khai thác tối đa giai đoạn chuyển tiếp 2026 – 2030. Những dự án đang thực hiện từ các chương trình riêng lẻ trước đây là phải có cơ chế kết nối vốn rõ ràng, không để xảy ra tình trạng đứt gãy dự án hoặc nợ đọng xây dựng cơ bản.
