1. Chúng tôi có mặt tại một quán ẩm thực nức tiếng Hà thành trên phố Trường Chinh (quận Đống Đa). Nổi danh với đặc sản là các loài côn trùng như dế mèn, bọ xít, ve sầu… nên dù nằm tít sâu trong một con ngõ nhỏ, ngoằn ngoèo lại nằm cạnh bờ mương - đi đứng không cẩn thận dễ lao xuống dòng nước đen ngòm như chơi - song cứ nhắc đến món côn trùng là thực khách đều kéo nhau vào quán này.
Chúng tôi chọn một đĩa bọ xít và một đĩa dế mèn, kèm theo các loại rau để thưởng thức. Sau khoảng 15 phút thì các món được bưng ra, thơm ngào ngạt. Quân cứ thế nhón từng con bọ xít bỏ vào miệng rồi nốc rượu chén tì tì. Còn tôi thì hơi hãi, nên chỉ dám rón rén "thử" xem mùi vị nó ra sao. Không biết mọi người thế nào, còn tôi cảm thấy hơi ghê ghê khi tưởng tượng ra con bọ xít hôi rình nay trở thành món nhậu. Riêng có món xôi chim là dễ ăn hơn cả.
Lặng lẽ quan sát chung quanh, tôi thấy hầu hết các bàn đều đã có người ngồi. Đặc biệt, có một dãy bàn được đặt từ trước, là tiệc sinh nhật của giám đốc một công ty tư nhân. Họ ăn uống rào rào như tằm ăn rỗi. Những đĩa bọ xít, nhộng ong liên tiếp được bưng ra và chạy thẳng vào những cái miệng bóng nhờn mỡ.
Vừa chén nhồm nhoàm, Quân - người đi cùng tôi là một khách quen của quán - vừa kể với tôi, bên Khương Thượng ngoài các món phổ thông như dế mèn, bọ xít còn có món sâu chit hay trứng kiến. Đặc biệt là món "sâu dừa" - loại côn trùng mà không ít người chỉ nhìn thấy ngoe nguẩy trên đĩa thôi đã muốn nôn ọe. Vậy mà nhiều thực khách rất khoái ăn theo kiểu để sống chấm nước mắm.
Vẫn theo "chuyên gia ẩm thực" Quân, ngoài địa điểm này ra, ở Hà Nội còn có khá nhiều nơi bán đặc sản côn trùng, như ở Nghi Tàm, khu vực đường Lê Văn Lương, Cầu Giấy… Có nhiều khu chợ bán sẵn châu chấu, bọ xít… sống để người dân mua về tự chế biến. Ăn côn trùng dường như đã trở thành một trào lưu của khách ẩm thực sành điệu thời nay (!).
2. Nếu như côn trùng đang là trào lưu hot ở nội thành, thì làng rắn Lệ Mật từ lâu đã trở thành một địa chỉ "lý tưởng" cho những thực khách muốn thưởng thức món lạ miệng mà thường chỉ có ở đồng quê.
Khách sang Lệ Mật hiếm khi đi lẻ mà thường phải dăm ba người trở lên. Gọi một chú hổ mang chúa, hổ mang bành, cạp nong, cạp nia, chủ nhà sẽ tự tay cắt tiết và làm thịt. Thực ra thịt rắn là một loại thực phẩm bổ dưỡng. Với một chú rắn trung bình khách được thưởng thức 10-12 món như: thịt rắn xào mềm, xào lăn, xào bánh đa, xào miến, da rắn xào mềm; thịt rắn bao lá lốt, chả rắn, sườn rắn rang giòn xúc bánh đa, rắn hầm sả gừng, rắn tẩm thuốc bắc…
Tuy nhiên, nhiều thực khách "sành điệu" chỉ chờ mấy tiết mục đặc sắc nhất của nhà hàng, đó là uống rượu pha tiết rắn, mật rắn và chén… tim rắn còn sống nguyên. Nhiều người to gan còn uống cả… nọc rắn! Có những thực khách sau khi uống thì người nổi mụn, hoa mắt chóng mặt… Và nếu sử dụng rượu rắn không đúng cách còn có thể khiến cho người dùng bị ngộ độc: buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh, trí nhớ giảm…
Theo bác sĩ Trần Văn Bản thuộc Hội Đông y Việt Nam, nọc rắn nếu uống dù chỉ một lượng nhỏ cũng rất độc và có thể dẫn tới tử vong, nhưng khi ngâm rượu nó tự dung hòa với các chất khác trong cơ thể rắn và trong rượu để lượng độc tố giảm bớt hoặc không gây nguy hiểm cho những người sức khỏe bình thường. Nếu thận yếu sẽ không thể phân giải độc tố này, khiến cho thận nhanh suy yếu hơn, đồng thời chạy vào tim và có thể làm tim ngừng đập nhanh chóng.
Trên thực tế đã có những trường hợp uống rượu tiết rắn và bị nhiễm ký sinh trùng do trong tiết có ấu trùng gây bệnh. Bác sĩ Trần Văn Bản khuyến cáo, nếu không thật cần thiết thì không nên sử dụng rượu pha tiết rắn và mật rắn tươi.
3. Gần đây, tại một số địa phương người dân còn dùng… ốc sên làm mồi nhậu. Và hậu quả đã có người bị nhiễm ký sinh trùng trong ốc sên tấn công não gây bệnh viêm màng não, có người đã tử vong. Ngoài ra, nhộng ve sầu cũng là nguyên nhân gây ra nhiều trường hợp bị ngộ độc. Bản thân con ve sầu thì không có độc song trên nhộng ve sầu thường có loài nấm sống ký sinh. Khi ăn phải loại nấm này, bệnh nhân thường có các biểu hiện đau đầu, buồn nôn, nếu bị nặng sẽ dẫn đến hôn mê sâu.
Trở lại chuyện ăn côn trùng, được biết nhiều nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam, việc sử dụng côn trùng làm thức ăn có từ lâu và khá phổ biến. Tuy nhiên, việc sử dụng côn trùng để chế biến thành thức ăn đã và đang xuất hiện nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng của người ăn.
Theo Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (Bộ Y tế), trong vài năm gần đây, tại một số địa phương trên toàn quốc đã ghi nhận một số vụ ngộ độc do người dân sử dụng các loại côn trùng, ấu trùng làm thức ăn.
Điển hình là vụ ngộ độc do ăn ấu trùng ve sầu nhiễm nấm tại huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận làm 15 người bị ngộ độc phải nhập viện (năm 2012), tại huyện Bình Long, tỉnh Bình Phước làm 3 người phải đi cấp cứu và 1 người tử vong (năm 2014); hoặc mới đây tại huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu có 29 người đã phải nhập viện (1 người tử vong) do ăn bọ xít đen chiên mỡ…
Các dấu hiệu lâm sàng thường gặp trong các vụ ngộ độc do ăn côn trùng là buồn nôn, run tay chân, một số trường hợp nặng nôn nhiều, co giật tay chân, chóng mặt, tăng tiết, cứng hàm, kích thích vật vã, khó thở, ý thức lơ mơ, hôn mê, sẩn ngứa, ban dạng mảng toàn thân... và có thể tử vong. Thường người già, người vừa uống rượu, phụ nữ có thai và trẻ em có biểu hiện nhiễm độc nặng hơn.
Nguyên nhân các vụ ngộ độc thường là do sử dụng côn trùng đã chết sinh ra độc tố; côn trùng bị nhiễm nấm độc; côn trùng chứa nhựa cây độc như cây cọc rào, cây cỏ lào, thầu dầu tía… (chứa nhóm Alcaloit, nhóm Glucozit…) không bị phá hủy ở nhiệt độ chế biến; côn trùng có nhiều protein lạ gây ra dị ứng với những người có cơ địa mẫn cảm để chế biến thức ăn.
Theo bác sĩ, tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn, Phó giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, người dân cần hết sức chú ý khi sử dụng các loại thực phẩm từ côn trùng, bò sát, thậm chí hải sản. Bác sĩ Sơn cho biết hiện trên thị trường một số côn trùng được quảng cáo là có tác dụng trị bệnh, đặc biệt là có chức năng "cải thiện sinh lý" nên được các quý ông rất ham chuộng. Tuy nhiên, cần hết sức cẩn trọng khi sử dụng loại thực phẩm này, vì nó có thể mang mầm bệnh, kẻo "tiền mất tật mang".
Được biết, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai vừa tiếp nhận một ca ngộ độc khá nặng mà nguyên nhân được cho là do ăn hải sản không rõ nguồn gốc.
| Cục Vệ sinh An toàn thực phẩm khuyến cáo người dân khi sử dụng côn trùng làm thức ăn: - Tuyệt đối không sử dụng, không "thử nghiệm" các loại nhộng, ấu trùng, côn trùng lạ, đã bị chết hoặc có hình dạng, màu sắc khác lạ với tự nhiên để chế biến thành thức ăn. - Lựa chọn những loại nhộng, ấu trùng, côn trùng thông thường, phổ biến, còn tươi sống để chế biến thành thức ăn. Đặc biệt những người có cơ địa dị ứng cần thận trọng khi ăn, nếu nghi ngờ thì không ăn. - Phải sơ chế, chế biến bảo đảm an toàn: ngâm, thả côn trùng vào nước muối ấm, nước vôi… để côn trùng bị kích thích thải hết chất độc trong ruột, tại các tuyến ngoại tiết. Tuyệt đối không ăn sống, ăn tái, nấu chín nguyên con không qua sơ chế, vệ sinh… - Trường hợp sau khi ăn mà có các biểu hiện, triệu chứng khác thường như mệt mỏi, choáng váng, buồn nôn, mẩn ngứa… cần đến ngay các cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời. |
