Riêng môn Văn năm nào cũng vậy, luôn nhận được sự quan tâm, chú ý đặc biệt của dư luận. Đáng quan tâm hơn nữa, đây là năm thứ hai của thế hệ học sinh học chương trình phân ban. Về đề thi môn Văn năm nay của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), theo nhiều thầy cô giáo, ra như vậy là trở về lối cũ của chương trình cải cách trước đây, không phù hợp với tinh thần đổi mới của chương trình, sách giáo khoa mới.
Ra đề như vậy, nhiều thầy cô có tâm huyết, kiên trì đổi mới phương pháp dạy - học Văn hiện nay, rất lấy làm thất vọng, vì đề ra thế nào thì việc dạy và học ở nhà trường sẽ như thế đó, không phát huy được sự sáng tạo, tư duy của học sinh, mà chỉ gia tăng tình trạng học vẹt, học và làm theo văn mẫu...
Dở nhất là các câu: Câu 1 ở phần chung, câu 3a, 3b ở phần riêng. Còn chất lượng làm bài của thí sinh thuộc thế hệ thứ 2 của chương trình phân ban ra sao? Nhiều giám khảo chấm thi môn Văn nhận xét chung là: Số bài viết tốt, có khả năng vận dụng, cảm nhận, phân tích một cách mạch lạc, sâu sắc, thuyết phục còn quá ít, chiếm chưa đầy 10%. Phần lớn là dạng bài làm diễn đạt, hành văn lẫn ý tứ, kiến thức hạn chế, lủng củng, rời rạc, rối rắm...
Và có không ít bài làm quá yếu kém, sơ sài. Giám khảo chấm những bài đó, có cảm giác thí sinh ấy làm cho lấy có, coi việc học văn là sự "hành hạ", "khổ sai". Thầy Đoàn Văn Khánh - giám khảo chấm văn, tâm sự: "Chúng tôi từng đi chấm thi tốt nghiệp nhiều lần. Nhưng càng về sau này càng buồn và thất vọng hơn, vì việc học văn của nhiều học sinh thời nay không được coi trọng nữa, học chỉ mang tính đối phó, học cho lấy có...
Do đó, chất lượng học văn, viết văn của các cô cậu đến lớp 12 rồi, ngày càng sa sút, tệ hại. Các loại lỗi trong bài nhiều vô kể, có bài đếm không xuể". Dưới đây chúng tôi xin ghi lại, liệt kê ra những câu văn "đáng sợ" trong nhiều bài làm của thí sinh. Chắc có lẽ, nhà văn M.Sô-lô-khốp (Nga), nhà văn Nguyễn Thi, nhà thơ Xuân Quỳnh (có trong đề thi văn năm nay), nếu còn sống, được đọc những câu văn này, cũng sẽ rất "phục" khả năng "sáng tạo" đến kỳ lạ của sĩ tử nhà ta.
Câu 1: Nêu những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp văn học của M. Sô-lô-khốp.
Ở câu này, nhiều sĩ tử, do không học thuộc bài, không nắm vững về cuộc đời và sự nghiệp văn của M.Sô-lô-khốp, nên đã đưa ra những thông tin, đánh giá hoàn toàn nhầm lẫn, sai lạc, râu ông nọ cắæm cằm bà kia.
Ví dụ như: “Sô-lôp-khốp, sinh ra ở sông Hồng, thuộc tỉnh Mat-xơ-cơ-va. Ông có đứa con là Xô-cô-lôp, từng tham gia đánh Mỹ, cùng Tnú, ở Tây Nguyên. Các tác phẩm nổi tiếng: số phận an bài, mặt đường vô vọng. Sô-lô-khốp cùng với tác phẩm những người khốn khổ đã mở ra cho nên VH Nga 1 chân trời mới. Sô-lốp- khốp có một người vợ và 2 đứa con nhưng do chiến tranh tàn khốc đã cướp đi vợ và con ông chính vì thế mà cuộc sống của ông không bao giờ cười mà chỉ biết khóc mà thôi. Sau một thời gian thì bị đuổi, ông chuyển sang đi kéo xe bò để kiếm sống”.
Câu 2: Viết một bài văn ngắn (khoảng 400 từ) trình bày suy nghĩ về lòng yêu thương con người của tuổi trẻ trong xã hội hiện nay.
Đây là dạng đề nghị luận xã hội, vấn đề đặt ra khá gần gũi quen thuộc với tất cả thí sinh. Tuy nhiên, nhiều bài làm không biết tổng hợp, khái quát, cứ viết lan man, kể lể dông dài, hết chuyện nọ xọ chuyện kia. Có thí sinh đưa vào bài những câu chuyện chém giết, trả thù rùng rợn, kiểu xã hội đen, giám khảo đọc lên rợn cả tóc gáy.
Có em kể lể ngô nghê, đến buồn cười về hoàn cảnh gia đình mình: "Nhà tôi nghèo. Ba, mẹ anh chị tôi đều ngèo (nghèo) nhưng chẳng thèm làm điều tàn ác. Lúc nào cũng tội nghiệp, thương yêu nhau đến hết cỡ. Đến con gà của hàng xóm chạy sang vườn nhà tôi, tôi, các anh chị tôi cũng không dòm ngó nữa là". Có thí sinh "vẽ" ra biểu hiện tình thương con người rất chi là "tình cảm": "Có rất nhiều người yêu thương con người bằng cách cho tiền họ, cho những đồ dùng, vật dụng mà mình không dùng nữa hoặc chỉ bằng một ánh mắt, một cái nhìn cảm thông hoặc một cái bắt tay, một cái ôm hôn thật chặt đó cũng là yêu thương...".
Câu 3a (dành cho chương trình chuẩn): Phân tích nhân vật Việt trong truyện ngắn “Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi.
Vì không nắm chắc tác phẩm, nhân vật Việt, nên trong bài làm của thí sinh, có em "bê nguyên" hiểu biết về nhân vật Tnú (Rừng xà nu) cả đoạn dài, “gán” cho nhân vật Việt. Ví dụ “Khi gia nhập vào bộ đội, Việt học tập chăm chỉ để theo anh Quyết sau này làm cán bộ thay anh. Vì vậy, khi việt học chữ thua mai thì việt tức quá, đập đầu vào đá cho đến khi chảy máu hết tức mới xong. Khi bị giặc bắt thì việt nút (nuốt) thông tin vào bụng, địch dùng mọi thủ đoạn để uy hiếp, tra tấn dã man để lấy thông tin nhưng việt thà chết mới thôi”.
Có bài làm đưa ra những nhận xét "xanh rờn" về nhân vật Việt: "Việt ngu quá, lớn thế kia, mà chẳng biết thương cái Chiến. Trăm thứ ba dàn, tất tần tật, từ nuôi heo, đi chợ, gánh nước... đều bắt Chiến nai lưng ra làm hết". "Việt rất dũng cảm không sợ chết, đối với việt chết là cái hồn rời khỏi xác lên nóc nhà chơi".
Kỳ thi của các thí sinh THPT.
Đến giám khảo chấm, cũng không thể hình dung ra nổi điều thí sinh này muốn thể hiện trong một đoạn văn vô cùng luẩn quẩn, lủng củng tối nghĩa, như sau: "Hôm nay, trong nhân vật việt truyện ngắn Những đứa con trong gia đình cuộc sống của con người. Con người giúp đỡ lẫn nhau bạn bè nhân vật Việt. Trong con người, giúp đỡ lẫn nhau cuộc sống của con người, Nhân vật việt trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình. Hôm nay, bạn bè cuộc sống rất đẹp nhân vật việt, truyện ngắn những đứa con trong gia đình. Hôm nay, bẹn bè cuộc sống rất đẹp nhân vật việt trong truyện ngắn những đứa con trong gia đình".
Câu 3b (chương trình nâng cao): Phân tích đoạn thơ trong bài “Sóng” của Xuân Quỳnh.
Có thể nói, trong 4 câu của đề thi, thì câu này, nhiều bài làm của thí sinh, với những liên tưởng, bàn tán vô cùng phong phú, táo bạo về đề tài tình yêu, là gây "sốc" nhất đối với giám khảo chấm văn chúng tôi. Đọc những câu ấy lên, cả phòng chấm thi không "nhịn" được cười, cười đến... tức bụng.
Về nhà thơ Xuân Quỳnh, có thí sinh gán cho công lao, những biểu hiện rất "lạ": "Ông Xuân Quỳnh sinh ra chiến tranh, đi đầu trong phong trào thơ mới. "Xuân quỳnh đã tìm ra tận biển khơi để bày tỏ tình cảm của mình, để chàng trai hiểu và biết được nỗi lòng khát khao của mình". "Xuân Quỳnh đã "phơi" bài văn của mình ra như vậy mà không sợ bị "giảm giá".
Thay vì cảm nhận, phân tích đúng đắn ý nghĩa, giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ thì vô số bài lại say sưa bàn luận, tán ngẫu về chuyện tình yêu.
Mở đầu bài viết, một thí sinh nữ hạ bút, nói rất trải đời: "Cánh đàn ông thật tệ khi người phụ nữ ghen họ bảo máu hoạn thư. Khi người phụ nữ giận dỗi họ bảo sư tử Hà Đông, còn khi người phụ nữ bịn rịn, níu kéo, họ bảo nữ nhi thường tình".
- “Nỗi khát vọng tình yêu ấy bồi hồi trong ngực trẻ. Chỉ có thể là ngực trẻ thôi ư Xuân Quỳnh? Không đâu ngực trẻ hay ngực già đều có những khát khao của riêng nó tùy theo cuộc sống của từng cá nhân".
- “Tình yêu đôi lứa cũng giống như thời tiết lúc nắng, lúc mưa đôi lúc cùng nhau nói chuyện ồn ào vui vẻ cũng có những lúc lặng lẽ một mình với k0 (không) gian tĩnh lặng như đang suy tư 1 điều gì đó".
Có bài làm, từ đầu đến cuối, là những lời tâm sự yêu thương da diết, mãnh liệt như thể học sinh này đang yêu. Xin dẫn một đoạn: "Lần đầu tiên nhìn thấy anh, anh sao đẹp trai đến thế! anh làm con tim em phải ghé lại tim anh rồi. Anh đẹp quá, anh làm em đòi yêu, anh đòi em, phải em cho được anh. Em nhìn anh mãi thôi, em không ngớt mắt đâu, vì ánh anh trong sáng, dễ thương quá, hình ảnh ánh mắt đó, em đã gặp ở đâu rồi thì phải.
Chắc anh và em có duyên "khi gặp anh tim em bao giờ cũng đập mạnh cả, tim em đập nhanh, đập mạnh để được tới cùng với tim anh, nhưng anh có biết không vậy, em mạnh mẽ đến thế, em quyết liệt đến thế, em táo bạo đến thế hẳng (hẳn) lẽ anh không biết. Trong phút giây bất chợt đó, em muốn thâu tóm anh, em muốn cướp anh, em muốn chính hình anh và anh nhất định sẽ là của em. Em ào ào, dữ dội cũng chỉ vì yêu em vô tận. Em run rẩy, em sung sướng quá trời khi cùng chung... với anh...".
Qua những câu văn, dẫn chứng cụ thể trên, bạn đọc có thể hiểu được phần nào về chất lượng học, viết văn của các học sinh bậc THPT hiện nay
